Alþýðublaðið - 06.11.1968, Blaðsíða 6

Alþýðublaðið - 06.11.1968, Blaðsíða 6
6 ÁLÞYÐUBLAÐIÐ 6. nóvember 1968 Baldur Símonatson: Að undanförnu hafa spunnizt umræður og blaðaskrif um stjórnmálaleiða þann, sem v;rðist vera að færast í auk- ana á íslandi. Óánægja með stjórnmálaflokka, stjórnmála menn og stjórnkerfi er þó alls ekki bundin vlð ísland og kemur fram í ýmsum mynd- um erlendjs á mismunandi æsktfegan og ábyrgan hátt: aukið fylgi þjóðernissinna í Skotlandi og Wales, uppgang- ur nýnazista í Vestur-Þýzka- landi, vjnsældir Kennedys og McCarthys og nú síðast George Wallaee meðal almennra bandarískra kjósenda, og sig- ur de Gaulles yfir inargklofn um vinstri mönnum eru e. t- v. að mörgu skyld fyrirbæri. Stjórnmálaleiði gerir ejnkum vart við sig, þar sem ríkis- stjórn er dáðlítil og óvinsæl, en stjórnarandstaðan er mátt- laus, hugmyndasnauð og hef- ur ekkert nýtt upp á að bjóða. Ofnkranar, Slöngukranar, Tengikranár, Blöndunartæki. BURSTAFELL byggingavöruverzlun Réttarholtsvegi 3- Siini 38840- Unga fólkid veit ÁiAFOSS GÓLFTEPPf errétta undirstaðan ÁLAFOSS ÞINGHOLTSSTRÆTI 2 Eðlilega greinir menn hér á um orsakir og ráð til úrbóta, en núverandi kjördæmaskip- un og kosningafyrirkomulag hafa sætt harðri gagnrýni, og hafa kom ð fram tillögur um að skipta landinu í einmenn- ingskjördæmi, ejnkum til þess að draga úr flokksræði og veita nýjum hugmyndum og mönnum inn í íslenzk stjórn- mál. Með kjördæmabreytingunni 1959 var st gið stórt spor í réttlætisátt með jafnari at- kvæðisrétti eftir landshlutum og því sem næst fullkomnu samræmi millj atkvæðamagns flokka og þingsæta. Hins vegar hafa listakosningar sam kvæmt kerf d'Hondts leitt til þess að efla flokksræði, og margir telja einnig, að per- sónuleg tengsl þingmanna við kjósendur hafi minnkað, þótt um hið síðarnefnda atrlði megi deila. Við kjördæma- breyt nguna 1959 var kjósend um gert erfiðara um vik að haía áhrif á niðurröðun list- ans mieð útstrikunum og tiir færslum. Ætli kjósendur lista í Keykjaivífc að þoka einhverjum manni listans um set með út- strikunum iþarf til þess 12% kjósenda. í sex manna kjördæmum þarf um 22% og í fimm manma kjör- dæmum 27%. Efstu menn listanna, e.nkum hjá stærri flokkunum, eru því ' mjög traustir í sessi. Til þess að fella Bjarna Bened ktsson frá þíngmennsku þurf a um 84% Sjálfstæðismanna í Reykjavík að gera uppreisn, og svjpað gildir um Eystein Jónsson á Austfjörðum. Frambjóðandi á lista fær % atkvæða á listan um eingöngu í krafti þess sæt- is sem flokksstjórnin úthlutar honum. Einnig hefur færzt mjög í vöxt að variamenn taki sæti á Alþjngi. í sumum tilvikum hafa þeir setið heil og hálf þing, meðan hinir kjörnu aðal menn hafa talið sig eiga svo annríkt v ð embættisstörf eða búskap, að þeir hafa ekki kom ið til þlngs. Stjórnmálamaður sem sýnir Alþingi þá fyrirlitn ingu að segjast ekki mega vera að því að sækja fundi, vegha þess að hann er f að sleikja frímerki eða moka flór á ekkert erindi á AJþingi og Undanfarið hafa orðið umræður um kosningaskipun og hefur mest verið deilt um kosti og galla hreinna hlutfaHskosningra eða íjnmenningskjördæma. En til eru fleiri kosning-akerfi, sem eru Ett bekkt hér á landi. Eitt þeirra, sem kallað er „persónulegar hlutfallskosningar", er kynnt í meðfylgiandi grein. Þetta kerfi r notað á írlandi, Möltu og í Ástralíu, og hafa írar tvívegis ákveðið að miklum meirihluta í þjóðaratkvæðagreiðslu að við- íalda Þessu kosningakerfi og hafna einmenningskjördæmum, Höfundur greinarinnar er Baldur Símonarson Ágústssonar pró- essors. Baldur lauk B.Sc-prófi í lífefnafræði frá Edinborgar- háskóla og leggur nú stund á rannsóknarstörf í þeirri grein við æknadeild Lundúnaháskóla. á að sjá sóma sinn í því að segja af sér þingmennsku. Þingmenn hafa engan rétt til að kvarta undan virðingar- leysi almennings fyr r Alþingi meðan þeirra eigjn framkoma er svona bágborin. Einmenningskjördæmi veita kjósendum val milli persóna en ekki Hsta, og varamenn hverfa úr sögunn;. En þau mrynda um leið ný vandamál og gallar þeirra eru augljósjr. Mis ræmi m lli atkvæðamagns og Iþingsætafjölda getur orðið ó- trúlegt, og leiðir til hvers kyns pólitískrar spill ngar opnast, einkum þar sem aðeins um 2000 kjósendur eru að baki hverjum þingmanni. Fram kvæmd'r í atvinnu- og sam- göngumálum yrðu notaðar í enn ríkara mæli í pólitískum tilgangi, og mörg dæmi um vegaspottapól tík eru kunn frá Því fyrir 1959, og þetta ger- ist sjálfsagt enn, þótt flestir telji, að nú sé mjnna um slíkt. Flokksræði í einmennings- kjördæmasklpulagi yrði svip að og nú gerist, og þeir, sem eru þ ngmenn fyrir örugg kjördæmi, verða bæði væru- kaerir og iþaulsætnir. Einmenn- ingskjördæmafyrirkomulag leiðir offtil tveggja flokka kerfis, sem er engan veginn æskilegt og hentar ekki ís- lenzkum aðstæðum. Ef e'n- menningskjördæmi yrðu tek- in upp og uppbótarþingsæti lögð niður, er hætt við því, að þriðjungur íslenzkra kjósenda ætti örfáa eða jafnvel engan fulltrúa á þingi. Þar sem einmenningskjör- dæani eru, er alltaf til sá möguleiki, að óprúttnjr stjórn arherrar dragi kjördæma- <mörk sér í vil, til þess að at- kvæði flokksins nýtist sem bezt. Frægasta dæmi þess er þegar Elbridge Gerry, ríkis- stjóri í Massachusetts skóp kjördæm:, sem líktist helzt salamöndru, og kalla ensku- mælandi menn þetta síðan Gerrymandering. Árið 1948 hlaut þjóðernissinnaflokkur- inn hreinan meirihluta á þingi Suður-Afríku, en aðeins 40% atkvæða, Sambandsflokk- urinn hlaut um 50% atkvæða en aðejns 65 þ ngsæti af 153. Svipað er uppi á teningnum víða í Norður-ísrlandi, t. d. \ Londonderry, þar sem mót- mælendur hafa meirihluta í bæjarstjórn, þótt þeir séu í miklum minnihluta meðal kjósenda. Jafnvel þar sem þetta er ekki gert vitandj v'ts, getur orðið talsvert ósamræmi milli atkvæða og þingsæta. Þannig hlaut brezki íhalds- flokkurinn meirihluta á þingi 1951, þó að Verkamannaflokk urjnn hlyti 230.000 atkvæðum fleira. En 1929 hlaut Verka- mannaflokkurinn fleiri þing- sæti en íhaldsflokkurinn, þótt hann hlyti færr' atkvæði. Eín- menningskjördæmaskipan get- ur því oft verið algert happ- drætti og skrípamynd af þjóð arviljanum. Margir gagnrýnendur núver andi kjördæmaskipulags gera sér grein fyrir þessum göllum e nmenningskjördæmaskipun ar, en telja persónuíkosn- inguna og minnkað floklcs- ræði höfuðkostinn. T. d. vill Armann Sveinsson í grein í Morgunblaðinu 27. ágúst koma á flokkslegu jafnræði meö uppbótarþingsætum, á svipaðan hátt og var hér fyrir 1959. Þp er unnt að ve ta kjós endum mejra .val - milli per- sóna þar ' sem listakosnjngar tíðkast, og er það gert t. d. bæði í Danmörku og Belgíu. Nú vill svo til, að til e"r kerfi sem sameinar helztu kosti persónukosninga og hlut fallskosninga og dregur mjög úr flokksræði, og má nefna það persónulegar hlutfalls- kosningar á íslenzku (á ensku single transfenable vote in •multi- member constituencies>. Fyrirkomulag þetta var fund ið upp af Dananum Andræ um miðja síðustu öld og vár notað við kosningar til danska lands þingsins áður en það var lagt niður. Kerfi þetta hefur verið notað í írlandi frá 1922, e. t. v. tóku írar upp þetta kerfi til að stríða sínum fornu hús- bændum, Englendingum, sem telja hlutfallskosningar álíka siðspillandi; og imijffisftöðvar'hit- un. Einnjg er það notað við kosningar á Möltu, Tasmaníu og til öldungadeildarinnar í Ástralíu. Kerfið er í stuttu máli þann ig, að kjósandi raðar frambjóð endum niður í töluröð eftir því sem hann telur þá til þjng mennsku fallha. Til þess að ná kjöri í kjördæmi þar sem eru n þingmenn, þarf frambjóð- andi að fá svokallað Droops hlutfall, sem er 1 hluti n+1 gildra atkvæða og einu at- kvæði betur . Þar sem eru 5 þingmenn og 6000 gild latkvæði nær frambjóðandi kjöri, fái hann 1/6 hluta atkvæða og einu betur, þ. e. 1001 atkvæði. Ef 6 menn eru í kjör', er ekki nóg að fá 1000 atkvæði, þá geta allir verið jafnir, og því er þessu eina atkvæði bætt við. Fái frambjóðandi flejri at- kyæði. en Droops hlútfalU nemur, er umframatkvæðun-

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.