Dagur - 25.01.1958, Blaðsíða 2

Dagur - 25.01.1958, Blaðsíða 2
D A G U R Laugardaginn 25. janúar 1958 FRÉTTIR í STUTTU MALI Gamla sagan. Hún riíjast upp fyrir mér, sagan úr bók bókanna, þegar kom aö' því, að okkar fyrstu foreldrar áttu að standa reikningsskap gjörða sinna í aldingarðinum Eden. Þau höfðu brotið bann skapara síns. Ekki þar fyrir, að þau hefðu ekki nóg af öllu; máttu lifa eins og þau lysti, að undanskildu þessu eina, sem þeim var tekinn vaii á og viður- lög sett um, ef út af var brugðið. Sagan segir: „Adam kenndi Evu og Eva aftur höggorminum." Svo mörg eru þau orð. Síðan þetta skeði, er liðinn óralangur tími. Alltaf vill þetta þó við brenna, þrátt fyrir margs konar full- komnun og siðmenningarþroska. Sama sagan endurtekur sig enn í dag, í flestöllum starfshópum mannkyns og félagsskap, ef eitt- hvað fer á annan og lakari veg, en til var ætlast. Jafnvel í fálið- aðasta félaginu, hjúskap konu og karls, ber að sama brunni; þau kenna hvort óðru um, ef einhver mistök verða eins og Adam og Eva. Þarna hefur sannarlega orð- ið kyrrstaða. Það breytir engu þótt íélagsheildirnar fari stækk- andi. Heil þjóðfélög eru undir sömu sökina seld. Þar eru skiptar skoðanir, bæði á málefnum og mönnum. Þeir, sem hafa líkar skoðanir, eða þar sem minnstur skoðanamunur er, mynda síðan .flokka, svoka]]aoa 'stjórnmála- flokka. Alltr flokkar hafa flokks- . íorustu og um hana skipa sér einstaklingarnir. Allir forráða- menn flokkanna starfa aS mál- efnum fiokka sinna. Þeir miða allt sitt starf við, að þjóðfélaginu megi vegna sem bezt, en þá greinir á um leiðir að því vel- farnaðarmarki. —¦ Svona lítur stjórnmálagrindin út í mínum augum. Flokksforusta stærsta stjórnmálaflokksins tekur svo aftur í sínar hendur, eða sér á herðar, þjóðfélagsforustuna og ber ábyrgð á, að þjóðarskútunni farnist vel. Hún, eða æðsta ráð þjóðarinnar, leitast jafnan við að láta sér allt farast sem bezt úr hendi. Það vill forðast allar ávirð ingar og öll mistök. En æðsta .'••áðinu getur yfirsézt, það hendir a!]a, og sú yfirsjón getur haft í :för meS sér alvarlegar afleiðing- ar. Það þarf ekki að muna nema um eitt strik, á langri siglinga- 'leið, svo að slysi verði. Þegar svo er komið, séu stjórnmálaflokk- arnir tvcir, þá er fundinn snöggur blettur á æðsta ráoinu. — Flokksforusta hins flokksins íkennir honum vitanlega um ófar- imar. Hún reynir að leiöa rök að því, að betur mundi hafa fárnast, ef hún hefði haft stjórntaumana í sínum höndum. Stjórnarforust- an reynir hins vegar að bera í bætifláka fyrir sig, og getur síundum haít nokkuð sér til málsbótar. Komið getur þó fyrir, að afsakanirnar vei'ði léttvægar. Til dæmis á sinn hátt eins og segir í sögunni um kveldverðar- boðið forð'um daga: Akur keypt- an, konu festa o. s. frv. Set.ium svo, að nú verði skipti á stjórnarforustunni. Það er ekki svo sjaldgæft að slíkt hendi. Stjórnarforusta hins flokksins æt]ar að gera allt sitt bczta, eins og sú fráfarandi, en ýmis óvænt atvik, eins og hjá Péti'i Holm í „Innstu þránni", koma því til leiðar, að sitthvað hefur þróast á annan veg, en ákjósanlcgt var. Þá er ástandið í stjórnmálalífinu orðið kaup kaups, cn framkoma og orðbragð fer eftir upplaginu. Hvor stjórnin kennir hinni um ófarirnar, og að síðustu cr svo komið, mcS straumi tímans, að margt það gamla geymist í þögn, erj nútíðin fer ekki varhluta af „þér að kcnna" ,„mér að þakka" á báða bóga. Fyrir 12 árum. íslendingar orSin rík þjóð allt í einu. Stór gullhrúga geymd í Bandaríkjum Norður-Ameríku. Þeir höfðu verið fátækir fyrr, en voru að byrja að réttast úr kútn- um. Þá hafði aldrei dreymt um svona mikið gull. Þeir voru orðnir sjálfum sér ráðaandi. ís- land var orðið lýðveldi; hafði eignazt forseta eins og Bandarík- in. Það var bjart til fjalla og birta á lofti í þann tíð. Fyrir aldamótin sögðu drengir oft: Þegar eg er orðinn svona ríkur, ætla cg að gera þetta og þe'íta, eða eignazt þetta og hitt; allt eftir upplagi hvers um sig. Alveg aS sínu leyti eins og hjá bræðrunum: Guttormi, Hálfdáni og Haraldi, þegar Ólafur kóngur Haraldsson grennzlaðist um fyr- irætlanir þeirra og lífsstefnu. — Það vantaði ekki, að íslenzka þjóðin ræddi um gullturn þenna og hvernig honum yrði bezt var- ið, svo að hann kæmi þjóðinni að sem beztum notum, létti henni lífsbaráttuna og yki henni lífs- þægindin. Sumt af því, sem þá var talið nauðsynlegt og sjálfsagt, er enn í deiglunni og annað kom- ið fyrir fáum árum. Hvað varð um gullhrúguna? Hún var horfin eftir tvö ár og í hennar stað er kominn gígur, sem óvíst er að nýi jarðborinn nái til botns í, þegar bann kemst í notkun. f eitthvað fóru þessir aurar og voru þeir þá helmingi verðmeiri en nú. Mér kemur í hug félagsskapur einn, ekki fjölmennur. Þar urðu eitt sinn stjórnarskipti. — Gamla stjórnin skildi við allt í bezta lagi fjárhagslega, eða um fjórar þús- undir króna í félagssjóði. sem þótti þá drjúgur skddingur. Að ári hálfnuðu, hjá nýju stjórninni, var sjóoseignin þrotin. Stjómin hi'öklaðist frá. Fráfarandi stjórn tók aftur forustuna og bjargaði öllu við,. Hér sannast, veldur hver á heldur. Eg efa ekki, að stjórnarforustan fyrir 12 árum hafi ætlað að gera allt sitt bezta. Einhvern vcginn hafa henni orð- ið mislagoar hcndur. Hægra er að fella en reisa. Nýju togíirarnir. Nú kvað vera von á öðru tog- araflóöi. Að vísu hef eg séð ein- hvcrs staðar, að hvorki sé farið að semja um smíði á þcim né afla lánsfjár til andvirðis þeirra. Eg vona, að íslcnzka þjóðin beri gæfu til þess að auka ekki tölu togara, meir en nauðsyn ber til, og helzt ekki örara en það, að íslendingar sigli íslenzkum skip- um. Það er sannarlega hneisa fyrir þjóð, sem hafði aðeins um tvo atvinnuvegi að verja fyrir 30 —40 árum: landbúnað og sjávar- útveg, að ganga eftir útlendum mönnum til þess að geta haldið út þeim togurum, sem til eru í dag. Hvað þá að bæta stórkost- lega við þann flota, sem fyrir er. skip, þótt cnginn kunni að sigla." Ef orðið kunni væri tekið út og sett í stað þcss vilji, þá er rétt lýst ástandinu eins og þaS horfir viS í dag. Þessi nýju togarakaup, sem ætlað var til afkomubóta í ýmsum kaupstöðum og sjávar- þorpum, eru að vísu góðra gjalda verð. Þarf; aðeins að hafa það hugfast, að sníða stakinn eftir vextinum. Væri ekki hyggilegra og hagkvæmara að fá t. d. þrjá fyrst og sjá til? Færa sig upp á skaftið, verði útlitið hagfellt, en auka ekki við, ef um taprekstur einan er að ræða, og íslendingar fáist ekki til að sækja sjó. Eftirlitsskipin sem skólaskip. Það eru mörg ár liðin, síðan eg kom að máli við alþingismann og spurði hann, í einfeldni minni, hvort ekki mætti mynda sérstak- an sjóð af sektarfé því, sem er- lendir togaraeigendur greiddu fyrir skip sín, þegar uppvíst var að brotið hefðu landhelgislögin. Þegar hann væri orðínn stór, ætti svo að kaupa strandgæzluskip, sem íslendingar ættu sjálfir, svo að þeir þyrftu ekki að vera upp á Dani komnir með landhelgis- gæzluna. Danir höfðu þá eitt skip hér við land, nokkurn hluta úr ári, til þessa eftirlits. Alþingis- maðurínn tók þessu að vísu vel; um þetta var rætt ofuiiíti'ð aftur og fram. Meðal annars, að á eft- irlitsskipi þessu yrðu aldir upp sjómenn; það yrði nokkurs konar skólaskip. Þetta allt er liðið hjá, aSeins gamlar minningar, sem gaman er að rifja upp. Nú er ekki lengur eitt efthiitsskip, heldur 4 eSa 5. Hefur nokkuS veriS hugsað fyrir því að ala upp á þeim unga sjómenn, venja þá bæði við sjóinn og þau vinnu- brögð, sem þar tíðkast? Spyr sá, sem ekki yeit. Eitthvað þarf að gera, svo að ungir, vaskir menn fái áhuga fyrir sjómennsku. Hinn mikli misskilningur. Eg hef oftlega hugsað um það, þegar stjórnarskipti verða, og andstaðan byrjar að vekja tor- tryggni á hinni nýju stjórn, hvort þotta sé viturleg eSa heimskuleg framkoma. Hvernig sem cg hef velt þessu fyrir mér, ver'ður allt- af uppi á teningnum þetta: Ný stjórn, hver sem hún er, á aS fá vinnufiiS, sérstaklega hafi hún einhver nýmæli á prjón unum, sem hún álítur landi og þjóð fyrir beztu. Séihvcr stjórn dæmir sig sjálf. Það kemur fljótt í ljós, þótt andstaðan reyni ckki að þyrla ryki í augu þeim, sem kusu me'ð stjórninni, eða aðhyll- ast þann flokk, sem stjórnina studdu. Kjósandinn hefur það á' vitund sinni, hvort honum líkar við þingfulltrúa sinn og jafnframt stjórnina. Geðjist honum hvoi'ki að framkomu þingmanns þess, sem hann kaus, né stjórninni, verður hann siálfkrafa andvígur þingmanninum og kýs hann ekki aftur. Verði þeir þingmenn, sem studdu stjórnina, eitthvað saup- sáttir við hana, þá er hægurinn hjá að samþykkja vantraust á hana. Ekki mun þá standa á and- stöðunni, ef hún finnur að fylk- ingin riðar. Allur þessi gaura- gangur í blöðum andstöðunnar getur haft þveröfug áhrif við það, sem ætlast var til. Eg mínnist tveggja atburða, sem áttu að ríða aðeins tvíþætt. Annað skipti var það bændasamsafnaður. Hitt skiptið múgæsing með niður- hrópi. Það stendur óhaggað enn; þótt gamalt sé: „Þeir þóttust vera vitrir, en voru heimskingjar." — Nú segist setningin þannig: Þeir þykjast vera vitrir, en haga sér eins og heimskigjar. — Eg minn- ist líka áfengisbannlaganna, þeg- ar þau tóku gildi. Gott málefni. Hvernig fór um það? Andstaða þess náði sér fljótlega í málgagn; keypti blað. Réð sér annan rit- stjóra, því að komið gat fyrir á útkomudegi blaðsins, að fyrrv. ritstj. þess týndist, eða varð að gera lcit að honum. Þar þó mæt- ur maður. „Þrælalögin" svoköll- uðu urðu ekki langlíf. Þau gerðu þó mikið gagn og gott. Enginn er kominn til að segia, hversu mik- ið gott þau hefðu getað af sér leitt, ef annar eins hamagangur hefði ekki verið hjá andstöðunni. Hún vann frækilegan sigur á lögunum. Henni má þá sjálfsagt þakka að fjárhæðin í 1 ðveldis- sjóðnum er þessum milljónum hærri, sem áfengissölu nemur, síðan þau voru afnumin. — MeS svona framkomu er hægt a'ð láta illt málefni sigra, en gott lúta í lægra haldi. En svona gengur það j til. ÞaS, sem öSrum sýnist hvítt, sýnist hinum svart og öfugt. Þetta er hinn mikli misskiln- ingur hjá þjóðræknum mönnum. Sérhver ný stjórn þarf að hafa frið, að minnsta kosti eitt ár, til að geta sinnt sínum málum hindrunarlaust. Að þeim tíma b'ðnum mun það koma í ljós, hvort hún er vandanum vaxin. Óáran, síldarleysi og fiskifæð cr ekki hægt að reikna nokkurri stjórn til gjalda, fremur en góð- æri, síldarafla og fiskigegnd til tckna. Allir sannir íslendingar verða aS taka höndum saman og leysa málin af góðvild, en ekki fjand- skapast. Það er eina leiðin til sig- urs. 1. desember 1957. Einar Guttormsson. Otstrikanaspjall Jónas kva'ð: „setlar að eignast stjórninni að fullu. Hún var þá Eins og Akureyringum hefur verið fullkunnugt um í mörg ár, þá hafa kjósendur rétt á því að breyta um röð eða strika út nöfn á listum við kosningar. Löggjaf- inn hefur hugsað sem svo, að þetta skyldi vera aðhald flokkun- um, þeir myndu þá fremur vanda val manna á lista sína, og kæmi þetta í veg fyrir, að flokksklíkur fengju kosna óvinsæla gæðinga í trássi við hinn almenna kjósanda. Þennan rétt kjósandans til breytinga myndi eg alls ekki vilja missa. en hitt skal viður- kennt, að vopnið er tvíeggjað, og því hefur ekki alltaf verið beitt af sanngirhi né á þann hátt, sem til er ætlazt. Það hefur áreiðanlega aldrei verið ætlun löggjafans, að menn í vonlausum eða vonlitlum sætum sti'iki út alla fyrir ofan sig á list- anum og fái kunningja sína og vini til þess að hjálpa sér við iðjuna. Það eru aldrei hinir beztu menn listanna, sem gangast fyrir slíkum herfer'ðum, heldur hinir lélegustu, og ef slíkum mönnum verSur gott til liSsbónar, þá get- ur ómaklega til tekizt um úr- slitin. En hvað um kosningarnar hér í bænum á morgun? Verða gcrð- ar einhverjar sögulegar breyt- ingar á listunum í þetta sinn? Ekki hefur frétzt um neinn, sem skipulcggur útstrikunarher- ferð til þess að koma sjálfum sér inn í bæjarstjórnina, og er það vel, því að slíkir menn eiga sízt erindi þangað, en þó er ekki þar með sagt, að engar breytingar vcrði gerðar. Um A-listann or það að scgja, að ýmsir fylgjendur hans hafa sagt undanfarna daga: „Af skal höfuðið." Er þeir eru beðnir skýringa á þessu, þá segja þeir, að 2. og 3. maður listans eigi meira fylgi að fagna en 1. maður, og því taki þeir til sinna ráða. Hvort hér verður aftaka eða ekki, skal ósagt látið, en talsverð tiðindi gerast kannski í þeim herbúðum. Um B-listann er, sem betur fer, það að segja, að ekki hefur heyrzt, að kjósendur hans muni ætla að breyta til um efstu mennina, eða þá, sem til var ætl- azt, að í bæjarstjórn færu. Einn og einn maður segist ætla að krukka í nöfn allneðarlega á list- anum. Slíkt skiptir litlu máli eða engu. ÞaS er nú orSið langt síðan slys hefur hent Framsóknarmenn hér í bænum í sambandí við breytingar á lista, og er það ánægjulegt. Það er frá D-listanum að segja, að fylgjendur hans margir berja í borðið og fullyrða, að 5. maður á listanum skuli í bæjarstjórnina. Er þeim er beht á, að 'Sjálfstæð- ismenn muni alls ekki fá fleiri en 4 kjörna, þá segja þeir bara, að hann skuli inn samt; hann haíi staðið sig langbezt þehra félaga í útvarpsumræðunum. Hvort fullyrðingar manna þessara eru undanfari stórtíð- inda, er ekki gott að vita, en Sjálfstæðismenn eiga allt til í þessum sökum. Heyrzt hefur einnig, að 6. maður listans muni eiga von á talsverðum útstrikunum, og liggi fyrir því fjögra ára gamlar ástæður. Hvað G-listanum viðvikur, þá er það eitt vitað, að 3. maður list- ans muni vera vinsælastur, en hann cr ckki í öruggu sæti. Heyrzt hefur því úr þeim her- búðum, að kjósendur margir muni taka til sinna ráða og reyna að tryggja honum sæti í bæjar- stjórninni. Er því hætt við, að efstu mönnunum verði höfuð- gjarnt nokkuð. Þetta er nú það, sem maður heyrir út undan sér síðustu dag- ana fyrir kosningarnar, og verð- ur fróðlegt aS hyggja að því eftir á, hvort almannarómurinn hefur logið eða ekki. Kjósandi. Kosniiigaskrifstofa B-listans er í Gildaskák Hótel KEA Símar 1443 og 1219

x

Dagur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagur
https://timarit.is/publication/256

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.