Dagur - 12.08.1959, Blaðsíða 2

Dagur - 12.08.1959, Blaðsíða 2
D AGUR Miðvikudaginn 12. ágúst 1959 Opið bréf til Eyf irðinga Síðustu forvöð ¦ Forfeður vorir komu að ónumdu landi, svo sem alkunn- ugt er. Eitt hið fyrsta verk þeirra var að gefa nöfn fjörðum og fjóllum, hólum og dölum. Ferða- lög þeirra, margir viðburðir, at- hafnir þeirra og viðhorf gáfu margvísleg tilefni. Hugkvæmni þeirra, smekkvísi og dómgreind hafa gefið landi og þjóð sæg ör- nefna, sem mikilsvert er að ekki glatist. Enn lifir fjöldi þessara nafna á vörum þjóðarinnar og í bókmenntum hennar, þó að mörg séu gleymd, — því miður. Á seinustu áratugum hefur vaknað nokkur áhugi fyrir því, að halda til haga örnefnunum, skrá þau og skýrgreina eftir föngum. Er þetta hið þarfasta verk, því að vissulega hafa mörg þessára nafna bæði sagnfræðilegt og málfræðilegt gildi. Auk þess lifa enn sagnir um fjölmörg ör- nefni, mismunandi sennilegar að vísu, en margar bæði skemmti- legar og fróðlegar. En það er um örnefnin, eins og fleiri fornar minjar okkar ís- ]endinga, að helzt til seint er haf- izt handa um verndun þeirra, svo seint, að fjölmargt er glatað. Reyndar tjáir ekki að ræða um slíkt, neriia til þess að Ieggja áherzlu á, að því sé haldið, og það varðveitt, sem enn er til. í sumum héruðum hefur all rækilega verið að þessu unnið, og sum söfnin hafa verið gefin út á prenti. Naumast er þess að vænta, að svo verði yfirleitt, því slík útgáfa yrði allt of dýr, mið- að við þann hóp, sem kaupa vildi þvílíkar bækur. En ætla mætti, að skammt framundan sé svo ýtarleg gerð landabréfa, að á þeim verði rúm fyrir allan þorra markverðra örnefna. Auk þess ætti að vera sæmilega auðvelt að láta mönnum í té afrit af ör- nefnalýsingum einstakra sveita og jarða. Væri það gert yfirleitt, mundi það stuðla að notkun réttra örnefna og enn frekari Að tryggja unnustuna Eins og allir vita, er hægt að fryggja marga hluti á síðustu tímum. Hjá tryggingafélagi einu í Birmingham geta menn t. d. tryggt unnustur sínar, og gera það helzt þegar þær fara í ferða- lög eða dvelja um tíma á fjar- lægari stöðum. Sá, sem hefur tryggt kærust- una, fær allt að jafnv. 60 þús. ísl. króna í skaðabætur ef hún verður ástfangin af öðrum karl- manni og giftist honum. Að sjálfsögðu verður trúlofun- in að vera opinber og kvæntur maður getur ekki tryggt konu sína, „því þá fer fyrirtækið á hausinn," segir forráðamaðurinn. Fagrar kærustur eru hæst tryggðar, enda er þeim hættast! Konur þær, sem komnar eru yfir þrítugt, þykja mjög ákveðn- ar og ekki brýn þörf að tryggja þær! endurskoðun söfnunarinnar, sem seint mun verða of vandlega gerð. En fyrst og fremst liggur á þeirri framkvæmdinni, sem allt veltur á, sjálfri söfnuninni, og staðstningu örnefnanna. Þessi frumatriði málsins, eru að verða býsna örðug í framkvæmd, sök- um þess, hve margir góðir heim- ildarmenn eru nú búsettir annars staðar en þar, sem þeir eru kunnugastir. Víða býr nú ný- aðflutt fólk, sem mjög lítið veit um örnefni jarðar sinnar, og auk þess fer þeim fjölgandi, sem hafa takmarkaðan áhuga fyrir þessum efnum. Þörfin fyrír mikla notkun örnefnanna í daglegu lifi fólks- ins er líka stórum minni, sökum breyttra atvinnuhátta. Eg sem þessar línur rita, fæst nú við söfnun og skráningu ör- nefna í flestum hreppum Eyja- fjarðarsýslu*), og hef fengið mér. til stuðnings allmikið safn, sem var til fyrir atbeina Margeirs heitinsJónssonar, fræðimanns frá Ögmundarstöðum. Þetta safn er all misjafnt að gæðum, eins og við er að búast, því að mest hefur oltið á, hversu heppinn safnand- inn var í vali heimildarmanna. Hefur víða vel tekizt, en sum staðar lítið hafzt upp úr krafstr- inum. Auk þess var nokkuð víða engu safnað. Þessu miðar nú talsvert áfram, en erfiðlega gengur þó með ýmsa staði, eins og nærri má geta. En því sendi ég frá mer þetta greinarkorn, að að ég vildi með því skora á alla, sem geta lagt söfnun þessari eitthvert lið, að láta ekki á sér standa. Einkum sný ég máli mínu til eldra fólksins. Margt af því býr enn yfir miklum fróðleik um þetta og fleira. Einhvers staðar kunna að vera til rituð söfn um örnefni, skrásettar sögur> sem bundnar eru við örnefni. Ég vii mælast fastlega til þess, að mál- efninu verði sýndur sá sómi, að mér gefist kostur á að afrita slík- ar heimildir og fella þær inn í heildarsafnið. Þá vil ég einnig beina því til allra þeirra, sem kunna frá ör- nefnum að segja á þeim jórðum, sem nú eru setnar nýlega að- fluttu fólki, að þeir gefi sig fram til viðtals við mig um örnefni, og kynni sér, hversu til hefur tekizt um söfnun fyrir viðkom- andi landareign. Hér á Akureyri eru vafalaust margir, sem gætu lagt þessu máli mikilvægt lið (umfram þá, sem ég þegar hef náð til), og mun ég reyna að sjá um, að þeirra fyrirhöfn sjálfra verði sem minnst, ef þeir aðeins gefa sig fram. Fyrirhafnarminnst er að tala til mín í síma, til að kynna sér málið. Margir eru búnir að veita mér ágætan stuðning í þessu nauð- synjamáli. Þeim öllum fæfi ég hér með alúðarþakkir. Jóhannes Oli Sæmundsson (pósth. 267, sími 2331, Akureyri) *)Örnefni í Saurbæjarhreppi hafa verið gefin út. Tilgangslaus yfir- heyrsla í Tókíó Um daginn greip lögreglan í Tókíó tvo vasaþjófa að starfi, fór með þá á lögreglustöð og hóf yfir- heyrslu. Eftir að hafa spurt þjófana hálfa stund, án þess að fá nokkurt svar, þá komst lögreglan að raun um, að þrjótarnir voru bæði mállausir og heyrnarlausir. Ritstjóraskipti við Eimreiðina Nýtt liefti, 150 bls., komið út undir ritstjórn Þóroddar Guðmundssonar frá Sandi Þær breytingar hafa orðið á ritstjórn Eimreiðarinnar, að þre- menningarnir, þeir Guðm. G. Hagalín, Indriði G. Þorsteinsson og Helgi Sæmundsson létu af rit- stjórn, en við hefur tekið Þór- oddur Guðmundsson frá Sandi, íslenzk íbúðarhús Þessi bók Almenna bókafél. hefur vakið athygli íslendingar komast síður hjá því, en flestar aðrar þjóðir, að eiga þak yfir höfuðið. A síðustu áratugum hefur þjóoin byggt ibúðarhús yfir unga og gamla í þessu landi, úr var- anlegra byggingarefni en áður. — Húsbyggingar hafa verið brcnni- punktur allra framfara og flest snú- izt um þær. En hinn nýi bygginga- stíll er í raun og veru enginn, fram- kvæmdir oft fálmkenndar og furðu lítil tækni notuð meðal iðnaðar- manna í þessari grein. En hvað sem því líður cr fagleg bók um húsbygg- ingar hið kærkoinnasta lestrareíni. Hin nýja bók: Islenzk (búðarhús, hefst mcð greininni: Bókin og byggingarnar cftir Hörð Bjarnason, húsameistara ríkisins. Þá er mjög myndskreytt grein, sem nefnist, Einbýlishús, eða öllu hcldur safn mynda og/teikninga af einbýlishús- um. Þá fjallar bókin einnig um sambýlishús og er myndaflokkur hélgaður þeirri grein, ásamt lítils háttar skýringum. Þá skrifar Helgi Hallgrímsson húsgagnaarkitekt um eldhúsínnréttingar. Sveinn Torfi Sveinsson, verkiræðingur, um ein- angrun og upphitun húsa. Jón A. Bjarnason uni lýsirigu íbúða og Jón Sigurðsson borgarlæknir grcin, sem hann ncfnir, Hollar íbúðir. Bókin íslenzk íbúðarhús, er um 170 bls. á stærð, prentuð á góðan þappír og er athyglisverð bók og hefur margan fróðleik að gcyma. En að sjálfsogðu fjallar hún um takmarkaðan hluta hins mikla við- fangsefnis og fráleitt lciðir hiin les- andann í allan sannleika. Hins veg- ar bregður bókin upp fjölda mynda til athugunar og gerir vissum þátt- um um íbúðarhús nokkur skil. Örnefnin hafa sögur að geyma Á öðrum stað hér í blaðinu í dag, er birt áskorun frá Jóhann- esi Óla Sæmundssyni námsstjóra, til Eyfirðinga viðvíkjandi söfnun órnefna. Sjálfur vinnur hann að þessari söfnun af miklum dugn- aði og ættu sem flestir að leggja þessu starfi hans lið. Örnefnin háfa mjög oft skemmtilégari ffóðleik "a"ð géýfná. Þann fróðleik þarf að skrásetja. Margir álíta örnefnasöfnunina hið mesta torf. En líklegt er, að þeir hinir sömu hafi þó gaman af þeim örnefnum, sem einhver saga eða atvik fylgir. Hér skal til gamans getið nokkurra örnefna af handahófi og eru þau tekin úr safni því, sem Jóhannes Óli vinnur nú að. Vetrarbraut heitir slétt og reglulegt drag, sem liggur frá norvesturhorni túnsins á Dag- verðareyri, yfir um ásana austan við Hvasshól og Gunnsteinsþúfu til Skipalóns. í þessu dragi er oft gott sleðafæri á vetrum. Sögn lifir um það, að meðan skógur var á ásum þessum, hafi verið höggvin í hann slóð, en smám saman orðið þarna alfaravegur og þannig troðist niður jarðveg- urinn undan margra alda um- ferð. Flöskuklif er við Skaldarvík, skammt sunnan við túnið og al- veg niðri við sjó. Alfaravegurinn lá niður af því í fjöruna á stutt- um kafla. Þar missti ríðandi maður flösku niður í grjótið og glataði þannig dýrmætu inni- haldi hennar, — segir sagan.' Gálgagil er í Möðruvallaafrétti, innst í Hörgárdal. Þar voru teknir af lífi 11 dæmdir þjófar úr Kræklingahlíð. Má vera, að síðan sé Þjófahlíðanafnið á Hlíð- inni, en það kemur fram í al- kunnri vísu eftir Látra-Björgu. Hrærekshóll er skammt frá ] ! .: y .•#*'¦*' Kalfsskinni á Arskógsströnd. Þar mun einasta konungsgröf á íslandi, en Hrærekur konungur fluttist hingað sem fangi Ólafs konungs digra og að Kálfsskínni fyrir tilstilli Guðmundar ríka á Möðruvóllum. Súrmjólkurbreiða heitir vað eitt í Garðsárdal. Þar er talið að sprungið hafi súrmjólkurbelgur á þeim árum, sem selför mikil var þarna, sem víða annars stað- ar. En afurðirnar voru fluttar til bæja á klyfjahestum, súrmiólkin hengd á klakkinn, eins og annað. Einstigi er niður að vaðinu og þar hefur súrmjólkurbelgurinn rekizt í stein eða klettasnös. Grallarafoss kallast lágur foss í Þverá í Garðsárdal milli eyði- býlanna Helgársels og Kristness. Þarna má stökkva milli klappa, þegar áin er lítil. Einhverju sinni var sent frá Kristnesi í Helgársel eftir Grallaranum (sálmasöngs- bók), og stökk sendimaður yfir en missti Grallarann í ána. Brennivínsgrund er skammt frá Eyjafjarðará í Vaglalandi. Þar var áningastaður. Þar var hæfilegt að taka tappann úr og fá sér hressingu, þegar komið var úr kaupstaðnum. maður svo kunnur íslenzkum lesendum, að frekari kynning er óþörf. Og fyrsta hefti ritsins er ný- komið út og er það 1.—2. hefti saman og er um 150 bls. að stærð, en tvö munu væntanleg síðar á árinu. Við lauslega athugun kemur í ljós, að nokkur breyting er á orðin. Má þar nefna þætti um myndlist, tónlist og ltiklist. Þetta myndarlega hefti Eim- reiðarinnar hefst á kvæði rit- stjórans um Fagraskógarskáldið, þá Bókin horfna (útvarpsleikrit) eftir séra Jakob Jónsson, fjögur kvæði eftir Hjört Kristmunds- son, viðtal við Ríkharð Jónsson og kvæðið Svanir og mýflugur eftir hann, Og það er kvöld, eftir Ragnheiði Jónsdóttur. Ennfremur skrifar Ólafur Gunnarsson greinina: „Hin gömlu kynni gleymast ei", Ivar Orgland skrifar um Hans Hylén og auk þess eru þýðingar hins síðarnefnda á ljóðum Jónas- ar Hallgrímssonar og Kristjáns Jónssonar og Guðm. Gíslason Hagalín ritar. „greinina Tvennir tímar. Þá er þýdcLgrein um franska Nobels ver ðlauhahöf undinn Fran- cois Mauriac"~og sagan Hnífs- stungan eftir hann í þýðingu Halldórs G. Ólafssonar. Hinn nýi ritstjóri skrifar um bækur og þýðir kvæðið Herðu- breið eftir Ivar Orgland og margt er ennþá ótalið. En af þessu -yfirlfti er auðsætt, hve heftið er fjölbreytt að efni og allt er það hið vandaðasta og verður það naumast öðrum þakkað en Þóroddi Guðmunds- syni^hinurn ,rrýia; ritstjóra þessa gamla og virðulega tímarits. Tvöföld uppskera í Danmörku I Danmörku hafa verið miklir þurrkar í sumar og heitt í veðri. Gizkað er á, að þurrviðrið muni kosta bændur um 600 millj. króna. En þótt uppskeran verði þetta rninni, þá er hún 2—3 vikum íyrr en venja er til, svo að danskir bún- aðarsérfræðingar hvetja bændur til þess að flýta sér að skera upp, því að hægt sé að fá aðra uppskeru í haust, ef tíðin bregðist ekki. Þeir ráðlcggja ræktun fóðurkáls og telja, að það nitini þroskast, cf haustið verði ekki of þurrt. Þannig muni bændur geta unnið upp talsvert af tjóninu, sem þurrkarnir hafa vald- ið. Hér á Norðurlandi var u'maslætti sums staðar lokið 3—4 vikum iyrr en venjulega, svo að norðlenzkum bændum blöskrar ckki að heyra nefnda tvöfálda uppskeru. Þeir verða vel undir veturinn búnir í þetta sinn, því að hlöður verða miklu meira en fullar. Gras sprett- ur á furðu skömmum tíma hér á Is- landi. En eru ekki flciri nytjajurtir, sem þurfa skamman tíma til að þrosk- ast?

x

Dagur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagur
https://timarit.is/publication/256

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.