Dagur - 04.01.1984, Blaðsíða 6

Dagur - 04.01.1984, Blaðsíða 6
6-DAGUR-4. janúar 1984 Ingvar Gíslason alþingisn Ingvar Gíslason. Árið 1983 var viðburðaríkt fyrir margra hluta sakir og á ýmsan hátt sérstætt í árasafni samtím- ans. Þetta liðna ár var að vissu leyti tímamótaár, því að ýmsir þeir drættir, sem hafa verið að mótast í svip þjóðfélagsins all- mörg undanfarin ár, hafa náð að skýrast og dýpka. Má segja, að þróun ákveðins tímabils í sam- tímanum standi nú skýrt fyrir sjónum manna. Þettá á bæði við um stjórnmálaþróun og þróun atvinnumála hin síðustu ár, reyndar u.þ.b. 10-12 ár. Lengst af þessum tíma ríkti bjartsýni og framfarahugur, þjóðin lyfti grettistökum í framkvæmdum og pólitískum stórmálum. Eigi að síður hefur verið þung undiralda í þjóðlífinu, ýmis umbrot í stjórnmálum og vaxandi óvissa í atvinnumálum til lands og sjávar. En hvernig er umhorfs í árslok 1983? Nýjar pólitískar hreyfíngar Hvað stjórnmálin varðar sérstak- lega mátti það verða hverjum manni ljóst eftir alþingiskosning- arnar á síðasta ári, að umbrot í stjórnmálalífi síðustu ára eru far- in að segja til sín svo að um munar. Nýjar framboðshreyfing- ar náðu ótrúlega miklum árangri. Það kann að benda til þess að gengi gróinna stjórnmálaflokka sé fallandi fram yfir það sem menn hefur órað fyrir til þessa. Núverandi flokkaskipun kann að breytast í ýmsum greinum fyrr en margan hefur grunað. í þeim efnum er ekkert ómögulegt. Sumum finnst e.t.v. að hér sé mikið gefið í skyn, og það skal tekið fram, að sá sem þetta ritar hefur enga löngun til að hafa uppi spásagnir eða fara með get- sakir. En hitt er jafnvíst að stjórnmálaflokkar, sem ætla að eflast og þó ekki sé nema að halda því sem þeir hafa, verða að hyggja vel að áttum. Þetta getur átt við hvaða stjórnmálaflokk sem er. Og þar duga ekki tíma- bundnar framboðsbrellur eða skyndibreytingar einar, heldur verður til að koma endurnýjun varanlegra hugsjóna og rækt við stefnumarkandi grundvallarregl- ur, sem sameinað geta þjóðina um mikilvæg almenn markmið, en sundra henni ekki með ein- hæfum baráttumálum, þótt góð séu í sjálfu sér. Gömlu flokkun- um dugir ekki að feta í slóð hinna nýju framboðshreyfinga, sem í raun og veru skírskota til þröng- sýni og einhæfni og láta sér slíkt nægja. Landsmálaflokkur sem hefur einhvern metnað kemst ekki upp með að hampa tísku- málefnum einum saman til þess að „ná í" atkvæði. Áskorun á gömlu flokkana Það er í sjálfu sér engin framtíð í því, svo dæmi sé tekið, að gera „kvennabaráttu" eina saman að grundvelli pólitískrar hreyfingar Brýnt er að samein framtíðarstefnu í — Áramótabréf til Dags eða framboða til Alþingis, þótt réttindamál kvenþjóðarinnar séu vissulega jafngild öðrum mann- réttindum, sem skylt er að fylgja fram til sigurs, ef á þau er lágst í þjóðfélaginu. Eða hvaða einstök mál eru það, sem ekki má nota til hins sama, þ.e. að stofna um þau stjórnmálasamtök? En það breytir því ekki að framboðshreyfingar á borð við kvennalistann er áskorun á gömlu flokkana um að gá betur að sér varðandi málatilbúnað sinn og stefnumótun. Því að stjómmálaflokkur, sem þykist starfa á breiðum grundvelli, en gerir sig eigi að síður sekan um áhugaleysi á málefnum sem höfða til fjölda fólks, hann ber ekki í sér vaxtarbroddinn. Endurmat stefnumála Þótt undarlegt megi virðast er e.t.v. nauðsynlegra að horfa um öxl og virða fyrir sér liðna tíð en mæna ákaft á framtíðina, þegar að því kemur að endurnýja mál- efni hugsjónalegs eðlis og endur- meta ýmsar grundvallarforsendur stjórnmála og flokkaskipunar. Það á a.m.k. við um gamalgróna stjórnmálaflokka, að fortíðin getur skipt þá býsna miklu að því er varðar skilning á sjálfum sér og tilverurétti sínum. Það felst m.a. í því að læra af reynsl- unni og þó allra helst að reyna að skilja hvaða hugsjónir eða stefnumál hafi varanlegt gildi fyrir þjóðina á hverju sem veltur í heimi sífelldra breytinga. ís- lendingar ráða litlu um flest af því sem veldur slíkum breyting- um. Hins vegar hljóta þeir að ráða viðbrögðum sínum og af- stöðu til þess sem að höndum ber. Slíkt heyrir til pólitík líðandi „...jafnvel byggingariðnaðurinn, sem ætti almennt að vera hægt að skipu leggja með nokkurri nákvæmni, hefur leiðst út í ógöngur vegna skorts á heildarstefnu í iðnaðarmálum og slappleika í innflutningsmálum..." stundar, það er óaðskiljanlegur hluti stjórnmála á hverri tíð að taka afstöðu, reyna að bregðast rétt við. í ýmsum tilfellum kann að vera nauðsynlegt að taka beina prinsipafstöðu til mála og varast þá handahófsleg viðbrögð. Til leiðsagnar í þeim efnum kann þekking á fortíðinni að vera mikils virði. Sameinandi hugsjónir á 40 ára afmæli lýðveldisins Varðandi hugleiðingar um sam- einandi hugsjónir handa íslensku þjóðinni, sem komi í stað þeirrar sundrungar um smámuni sem nú er kynt undir með ýmsum hætti, er skylt að minnast þess að í ár eru 40 ár liðin frá stofnun lýð- veldisins. Hvernig ætla íslending- ar að minnast þessa afmælis? Trúlega verður það gert með hefðbundnum hætti, hátíðarhaldi og snotrum serímoníum 17. júní. Formfesta, virðuleg framkoma fyrirmanna, falleg tónlist og fög- ur orð, er allt góðra gjalda vert á hátíðarstundum. En hver er orð- in merking þjóðhátíðarhaldsins eftir 40 ár? Hvers er verið að minnast? Hver er hugsjón þjóð- hátíðardagsins? „...þar er fyrst til að taka að „framleiðsluaukningarstefnan" eins og hún hefur verið framkvæmd áratugum saman i sjávarútvegi þarfnast endurskoðunar..." Ég trúi því að vísu að flestir kunni viðeigandi svör við slíkum spurningum. Hitt efast ég um, að alltaf fylgi hugur máli þeim svörum, sem gefin eru. Þau eru því miður stundum eins og sjálf- virk og eftir því andlaus og minna á þululærdóm tossakversins eða námskeið í umferðarreglum, þar sem hægt væri að tölvuskrá bæði spurningar og svör. Og þó eru þessi svör rétt í sjálfu sér, ekki verður um það efast. En hver er sá andi og hver er sá hugur, sem býr að baki utanaðlærðum svörum, hvort sem þau nú eru um kristindóminn eða lýðveldis- stofnunina, svo sleppt sé hvers- dagslegum hlutum eins og þeim að kunna umferðarreglurnar? Lærdómur sögunnar Ef það er eitthvað, sem stofnun lýðveldisins fyrir 40 árum getur minnt okkur á eða kennt okkur, þá er það lexían um þá þjóðar- samstöðu, sem ríkti um það mál á sínum tíma um það er lauk. ís- lendingar voru einhuga um að stofna lýðveldi 1944. Þá fagnaði þjóðin sem einn maður. Það var einnig auðvelt að koma á þjóðareiningu um að krefjast uppgjörs við Dani um skil á íslenskum menningarverð- mætum, sem borist höfðu til Danmerkur fyrr á öldum, hand- ritum, listmunum og þjóðminj- um. íslendingar fylktu einnig liði og sameinuðust í landhelgismál- inu meðan það stóð. En nú eru þessi mikilvægu sameiningarmál að baki. Þau eru útkljáð. Og þau virðast reyndar gleymd og grafin. Uppvaxandi æskufólk þekkir ekki þessi mál. Eru þá engin mál eftir sem vakið geta sameiningarhug þjóðarinn- ar? Er þá ekkert framundan ann- að en þunglamalegt og ófrjótt valdastreð stjórnmálaflokkanna, steinrunnin togstreita sundur- leitra hagsmunahópa, einhvers konar hallelúja-boðskapur nýrra framboðshreyfinga og hávær kröfupólitík um gerviþarfir af ýmsu tagi? Hafa stjórnmálafor- ingjar ekki upp á neitt annað að bjóða? Nauðsyn þjóðarsamstöðu Auðvitað veit ég ekki fremur en aðrir hvað framtíðin kann að bera í skauti sínu í þessum efnum. Slíkt verður að ráða af líkum. En tími stórra hugsjóna virðist ekki nærri. Hitt veit ég að sjaldan hefur verið meiri þörf en nú á því, að íslenska þjóðin átti sig á nauðsyn þjóðarsamstöðu um þau mál, sem skipt gætu sköpum um tilveru sjálfs lýðveld- isins og þjóðfrelsis íslendinga eins og við viljum að það sé. Lít- ilfjörlegt sérhagsmunapot og annað hégómlegt stríð um smá- muni ætti að víkja fyrir samein- uðu þjóðarátaki í stórmálum, sem varða atvinnugrundvöll og af- komu þjóðarheildarinnar í nútfð og framtíð. Slíks átaks er þörf, þegar svo rækilega hefur skipt

x

Dagur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagur
https://timarit.is/publication/256

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.