Dagblaðið Vísir - DV - 30.05.1995, Blaðsíða 6

Dagblaðið Vísir - DV - 30.05.1995, Blaðsíða 6
ÞRIÐJUDAGUR 30. MAÍ1995 Neytendur Garðyrkjuráðunautur Bændasamtakanna ráðleggur lesendum: Tímabært að planta út matjurtum - æskilegtaðbreiðayfirgarðana Nú er tímabært aö planta út þeim matjurtum sem fólk forsáði um síö- ustu mánaðamót ogþví leituðum við aftur til Garðars R. Arnasonar, garð- yrkjuráðunautar hjá Bændasamtök- unum, til að fá góð ráð. Garðar ráð- leggur fólki að byrja á því að serja húsdýraáburð eða aðra næringu (t.d. blákorn eða Græði 1) í matjurtagarð- inn og stinga hann síðan vel upp. Húsdýraáburðurinn á helst að enda niðri í moldinni svo að illgresisfræin spíri sem minnst. Garðurinn er síðan jafhaður og rakaður. „Það er mjög mikilvægt að vökva pottana (forsáningarbakkana) vel áður en fólk plantar út, alveg renn- bleyta þá. Síðan á að setja potta- hnausinn (úr bökkunum) rétt undir yfirborð moldarinnar, alls ekki of djúpt, og þjappa að," sagði Garðar. Aðspurður sagði hann það mjög breytilegt eftir tegundum matjurt- anna hversu langt bil væri haft á miUi plantnanna og ráðlagði fólki að leita sér upplýsinga í því sambandi þar sem það skipti töluverðu máli. Sé moldin þurr að lokinni gróður- setningu þarf að vökva beðin. Yfirbreiösla æskileg Garðar ráðleggur fólki að breiða yfir beðin; annað hvort glært plast sem er strengt á boga (t.d. úr plastraf- magnsrörum) eða með akrýldúk sem er festur niður á köntum (t.d. með steinum). „Séu bogar notaðir er mik- ilvægt að grafa vel niður bæði end- ana og hliðarnar á plastinu til að vindurinn nái ekki taki á því. Akrýldúkurinn er aftur á móti lagð- ur beint ofan á plönturnar því hann hleypir bæði lofti og raka í gegnum sig. Plastið gefur meiri hita í byrjun vors en sé það notaö verður að passa upp á loftun. Þegar sól og hiti aukast verður að stinga loftgöt á plastið (t.d. með því að gera hnefastór göt ofan til með u.þ.b. eins metra miUibiU) því annars getur hitinn farið um og yflr 30°. Það verður að fylgjast vel með . plastinu og auka smám saman loftun eftir því sem hitinn eykst. Plastið er síðan fjarlægt," sagði Garðar. Aðspurður sagði hann illgresið einnig þrífast betur undir yfir- breiðslu og því væri mjög áríðandi að reyta það strax í byrjun. „Annars geta matjurtirnar hreinlega veslast upp því tilgresið stelur frá þeim bæöi nærjngu og birtu. Það er mikilvægt að reyta illgresið tímanlega svo það nái aldrei að bera fræ og sá sér. Sé það gert verður vinnan við að reyta miklu minni." Gulrætur og radísur Gulrótum og radísum er sáð beint út, þ.e. þeim er ekki forsáð inni. Nú er einnig tímabært að sá þeim út. „Útbúið beðið eins og venjulega og búið til grunnar rákir (1-11/2 sm djúpar) í moldina með u.þ.b. 15 sm millibili, annað hvort langsum eða þversum. Sáið fræjunum síðan pent í rákirnar (passið að sá ekki of þétt), breiðið mold aftur yfir og þjappið létt. Vökvið síðan beðið. Moldin á að hylja fræin vel svo þau skrælni ekki eða fjúki," sagði Garðar. Þegar fræin byrja að spíra og kím- blöðin eru farin að skipta sér þarf að grisja. „Miðið við að hafa 2-3 sm á milli gulrótanna og hendið því sem þið grisjið frá því það borgar sig ekki að reyna að gróðurserja það aftur. Það er afar áríðandi að grisja því annars er hætta á að vöxtur plantn- anna heftist og að uppskeran verði þ.a.l. lítil," sagði Garðar. Garðar segir mjög mikifvægt að vökva plönturnar vel áöur en peim er plant- að út, helst rennbleyta þær. DV-mynd G VA Þær Borghildur Sigurbergsdóttir og Anna E. Ólafsdóttir hjá Næringarráð- gjöfinni sf. fræða lesendur DV um mat og mataræði. DV-mynd GVA Næringarfræðingar svara spurningum lesenda: Hvernig á maður að nota prótein? Næringarfræðingarnir Anna E. Ólafsdóttir og Borghildur Sigur- bergsdóttir hjá Næringarráðgjöfinni sf. svara hér nokkrum þeirra spurn- inga sem þeim bárust frá lesendum DV varðandi mat eða mataræði. Frestur til að spyrja er runninn út en fleiri svör birtast hér á neytenda- síðunni næstu þriðjudaga. 1. Hvað skortir í fæðuna ef fólk fær hvíta bletti undir neglur? Okkur vit- anlega stafa slíkir blettir ekki af næringarskorti. í gamla daga sögðu kerlingarbækurnar að þetta væri kalkskortur en fyrir því höfum við engar sannanir og teíjum það ólík- legt. Hugsanlega stafa þessir blettir af truflaðri frumumyndun í nýmynd- um nagla, t.d. vegna ehihverra vægra sýkinga eða veikinda. Spurðu lækninn þinn um máhð. 2. Hver er æskilegur matseðill fyrir eins árs gamalt barn, t.d. vikumat- seðill? Eins árs gamalt barn þarf að fá fjölbreytta fæðu þar sem kornmat- ur, mjólkurvörur, kjöt eða fiskur ásamt ávöxtum og grænmeti er gefið daglega. Ekki er ástæða til að tak- marka mjög fitu fyrir börn á þessum aldri en gott að forðast öll sætindi. Mikilvægt er að ekki líði langur tími á milli máltíða. Barnið þarf að borða a.m.k. 5 sinnum yfir daginn, t.d. morgunverð, morgunhressingu, há- degisverð, síðdegisbita og kvöldverð. Ekki er rúm til að úfbúa heila mát- seðla hér en í bókinni „Södd og sæl á fyrsta ári" eftir Laufeyju Stein- grímsdóttur eru góðar leiðbeiningar um samsetningu fæðis fyrir þennan aldurshóp og tillögur aö matseðlum. 3. Stækkar prótein vöðva? Hvernig á maður að nota prótein? Er það óhollt? Prótein er nauðsynlegt til að end- urnýja og stækka vöðva. Þó stækka' vöðvar ekki við það eitt að borða prótein heldur er þjálfun nauðsynleg til að þau nýtist til vöövauppbygging- ar. Heilbrigðu, mllorðnu fólki er ráð- lagt að borða 0,8 g af próteinum fyrir hvert kfló líkamsþyngdar þannig að 80 kílóa maður ætti aö fá 64 g af pró- teinum á dag. Meðalpróteinneysla fullorðinna íslendinga er um 100 g á dag og því nægjanleg bæði til eðli- legrar endurnýjunar og uppbyggjng- ar vöðva með þjálfun. Því ætti ekki að þurfa að nota próteinduft eða ann- að þess háttar til viðbótar. Margir tetia að óhófleg próteinneysla geti haft skaðleg áhrif vegna aukins álags á nýrun. í manneldismarkmiðum sumra þjóða er því ráðlagt að halda neyslunni innan ákveðinna tak- marka en ekki hér á landi. 4. Hefur munnangur eitthvað með mataræði að gera? Munnangur or- sakast af vírussýkingu í slímhúð munnsins. Ekki er því um beint sam- band við mataræði að ræða nema í þeim tilfellum sem um vannæringu er að ræða og ónæmiskerfið bælt af þeim sökum. Þeir sem hafa munn- angur þurfa að veb'a frekar mjúkan mat sem ekki svíður undan þar til sýkingin hjaðnar. Snuðhitamælirinn er eins og venjulegt snuó. Snuðhitamælir Ef þú ert í vafa um hvort barn- ið þitt er með hita eða ekki getur þú fengiö úr þvl skorið með því etou áð stinga upp í það snuðL Snuðhitamaalir er nu fáanlégur í apótekum. Hann mælir ekki ná- kvæmt Mtastig en segir þó til um hvort barráð er með roeira en 8r$tar kommur og þá hvort ástæða er til að mæla það meö náfcyæroari mælL Hringur á snuðinu breytir um lit ef barniö er með hita, fer úr grænu yftr i svart, og getur því sparað foreldrum óþarfa fyrir- hofn og jafnvel leiðáidi við aö nota hefi)bundinn mæli. Snuðin eru heilsteypt úr sitikoni og fást bæði glær og gul ýraist góm- eða kúlulaga. Snuðm kosta í kringum 600 krónur út úr apóteki en dreif- ingaraðili er heildversluninKlasi hfc, dreifingáraðiM apótékanna. tstenskar teiðbeiningar á iyfjum. íslenskar „Samkvæmt reglugerð um merkingu lyfia og fylgiseðla e^;a fylgiseðlar á íslensku að fylgja ðllum nýskráðum lýfjum en slik- um leiðteiningum á íslensku hef- ur verið mjög ábótavant," sagði Solveig Sigurðardóttir lyfjafræo- ingur sem starfar á markaðssviði Lyfjaverslunar íslands. Fyrstu fylgiseðlarnir með slík- um upplýsingum eru nú farrár að uta dagsins íjós en þeir eru límdir utan á sjálf íyfjaglosin til þess að spara ytri umbuöir. ,^lgiseðillinn er einnig settur jafnóðum á lyf sero eru endur- skráð á 5 ára fresti svo að eftir u.þ.b. 5 ár ættu öti lyf að hafa slík- an seðil," sagði Solveig. Kóiesterólmælirinn. Nidurstada álSmín. „Þetta er nýjung. Hingað. til hefur þurft tilyísun til læknis til að láta mæla kðlesterðl {blóðfitu) í bloðinu en nú getur fðlk gert þetta heiroa og fengið 97% ná- kvæma ráðurstöðu á 15 mínút- um," sagði Sigurður Ertingsson hjá heMversIuuinni Logalandi h£ HeiMverslunin hefur riú dreift svóköliuðum AecuMeter mælum í apótekin, þ.e. einnota kólesteról hraðpróð til heimanota, og kosta þeir um eitt þúsund krónur. Að sögn Siguröar eru þeir viöur- k^enndíraf oanáarísku raatyæla- og lyfjastomuninrá en ekM þarf nema eJnn Móðdropa ör öngrin- um tíl mætingahna. M

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.