Dagblaðið Vísir - DV - 30.05.1995, Blaðsíða 14

Dagblaðið Vísir - DV - 30.05.1995, Blaðsíða 14
ÞRIÐJUDAGUR 30. MAÍ 1995 Útgáfufélag: FRJALS FJÖLMIÐLUN HF. Stjórnarformaour og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÖLFSSON Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM Aðstoðarritstjóri: ELlAS SNÆLAND JONSSON Fréttastjórar: JÖNAS HARALDSSON og GUÐMUNDUR MAGNÚSSON Auglýsingastjóri: PALL STEFANSSON Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar: ÞVERHOLTI 11, blaðaafgreiðsla, áskrift: ÞVERHOLTI 14, 105 RVlK, SlMI: (91) 563 2700 FAX: Auglýsingar: (91) 563 2727 - Aðrar deildir: (91) 563 2999 GRÆN númer: Auglýsingar: 99-6272. Askrift: 99-6270 Stafræn útgáfa: Heimaslða: http://www.skyrr.is/dv/ Ritstjórn: dvritstj@ismennt.is - Auglýsingar: dvaugl@ismennt.is. - Dreifing: dvdreif@ismennt.is AKUREYRI: Strandgata 25, slmi: (96)25013, blaðam.: (96)26613, fax: (96)11605 Setning, umbrot, mynda- og plötugerð: ISAFOLDARPRENTSMIÐJA HF. Prentun: ARVAKUR HF. Askriftarverð á mánuöi 1550 kr. m. vsk. Lausasöluverð 150 kr. m. vsk., helgarblað 200 kr. m. vsk. Styðjum sauðfjárbændur Þjóðféiágið þarf að koma sauðfjárbændum til aðstoðar um þessar mundir. Þeir hafa sætt stórfelldri tekjurýrn- un, sem stafar einkum af markaðshruni. Neytendur eru að verða fráhverfir lambakjöti, sem þykir of dýrt, þótt ríkið niðurgreiði umtalsverðan hluta verðsins. Venjulega hefur ríkið ekki afskipti af gjaldþrotum í öðrum greinum, þótt þau komi í bylgjum. Ríkið leggur til dæmis ekki neitt af mörkum til að milda gjaldþrot tuga verktaka í byggingariðnaði. Eru þó þar í hópi marg- ir undirverktakar, sem hafa hrunið með hinum stóru. Munurinn á undirverktökum í byggingariðnaði og sauðfjárbændum felst fyrst og fremst í, að hinir fyrr- nefndu hafa vitandi vits tekið áhættu í grein, þar sem vitað er, að skammt er milli gróða og taps. Sauðfjárbænd- ur eru hins vegar fléstir fæddir inn í hlutskipti sitt. í raun hafa sauðfjárbændur áratugum saman verið eins konar opinberir starfsmenn. Tll skamms tíma voru kjör þeirra reiknuð út frá kjörum viðmiðunarstétta á mölinni og greidd sem slík, einkum í formi niður- greiðslna og uppbóta. Það kerfi brást með markaðinum. Þegar þetta tvennt kemur saman, að sauðfjárbændur hafa ekki vahð hlutskipti sitt, heldur erft það, og að þeir hafa lengi getað gengið að vísum tekjum, þá er ekki hægt að láta köld markaðslögmál ein um að ráða örlögum þeirra. Samfélagið ber hluta ábyrgðarinnar. Sauðfjárbændur verða þó sakaðir um að hafa ekki tekið mark á þeim, sem bentu á, að ríkisrekstur sauðfjár- ræktar gæti ekki staðizt til lengdar vegna mikils og vax- andi kostnaðar. Þeir verða sakaðir um að hafa trúað hinum, sem hafa sagt gagnrýnendur vera óvini bænda. Mest er ábyrgð forustumanna bænda. Þeir hafa ára- tugum saman hafnað allri gagnrýni. Nú verða þeir að standa sjálfir fyrir þeirri fækkun bænda, sem nauðsynleg var fyrir löngu. Hún er núna miklu þungbærari en var, þegar nóg framboð var af atvinnu og tækifærum. Áratugir eru síðan farið var að benda á, að í stöðunni væri ódýrast fyrir ríkið að kaupa jarðir af bændum og styðja þá til að koma sér fyrir í öðrum atvinnugreinum. Þetta var þá hægt að fjármagna af peningum, sem þá fóru i að hvetja til offramleiðslu á óþörfu kjöti. Nú er minna fé aflögu til að framkvæma það, sem svonefndir óvinir bændá lögðu til fyrir mörgum áratug- um og æ síðan. Svigrúm ríkisins til aðgerða er minna en verið hefur alla þessa áratugi. Eigi að síður verður ríkið að gripa til neyðaraðstoðar við sauðfjárrækt. Ekki bætir úr skák, að sauðfjárbændur eru orðnir fangar ímyndunarfræðinga, sem telja þeim trú um, að miklir möguleikar séu í útflutningi lambakjöts til Banda- ríkjanna. Til stuðnings blekkingunni er gripið til tízku- orða á borð við lífræna og vistvæna framleiðslu. Það mun hefna sín að reyna að koma af stað útflutn- ingi á framleiðslu, sem ekki stenzt fuUyrðingar.«Fram- leiðsla íslenzks lambakjöts getur ekki talizt lífræn ræktun í skilningi bandarískra krafna. Bakslagið getur orðið bændum dýrt, þegar upp kemst um strákinn Tuma. Athyglisvert er, að aldrei er minnst á skilaverð til hænda, þegar fleygt er fram nýjum og nýjum töfralausn- um. AÍltaf eru fundnir nýir og nýir galdramenn, sem ætla að selja offramleiðsluna á grundvelli ímyndunar- fræða, en aldrei fæst neinn peningur úr óskhyggjunni. Slíkir draumar valda skaða með því að tefja fyrir, að sauðfjárbændur, forustumenn þeirra og ríkisvaldið opni augun fyrir staðreyndum markaðshruns á lambakjöti. Jónas Kristjánsson Þær gleöifregnir hafa borist að hin nýja ríkisstjórn Davíös Oddssonar ætii að leysa vanda sauðfjárbænda. Þessi stefnubreyting er afar ánægjuleg en eins og kunnugt er hafa fyrri ríMsstiórnir skapað þennan vanda. í stuttu og einföld- uðu máli héfur „landbúnaöarkerf- ið" komið í veg fyrir nauðsynlega framleiðniaukningu hjá sauðfjár- bændum. Reyndar hefur stjórn- völdum tekist að minnka fram- leiðni margra bænda með flötum niðurskurði kvóta og valdið með því ótrúlegum erfiöleikum og fá- tækt. Við skulum reikna með að það hafi hvorki verið illvtiji né mann- vonska sem leiddu af sér þetta slæma kerfi. Öllu líklegra er að helstu ástæðurnar séu skammsýni, fortíðarhyggja og miðstýringarár- átta of margra stjórnmálamanna. Nú er nýr maður sestur í stól land- búnaðarráðherra og virðist ætla að takast á við vanda sauðfjárbænda af meiri framsýni og skynsemi en fyrirrennarar hans. Augljós lausn Kjarninn í lausn vandans er ein- faldur og augljós. Margir sauðfjár- Guðmundur Bjarnason landbúnaöarráðherra. - „Virðist ætla að takast á við vanda sauóf járbænda a( meiri framsýni og skynsemi en fyrirrennar- ar hans," segir Snjólfur m.a. i greininni. Vandi sauð fjárbænda bændur verða að fá tækifæri tíl að stækka fjárstofh sinn verulega, meðal annars til að geta stóraukið framleiðni. Þar sem engar líkur eru á (umtalsverðri) stækkun markað- arins verða einnig fjölmargir sauðfjárbændur að snúa sér að öðr- um störfum. Sumir munu alfarið hætta sauðfjárbúskap en aðrir bæta við sig öðrum störfum. Verkefni stjórnvalda, með land- búnaðarráðherra í fararbroddi, er að breyta kerfmu þannig að hver og einn fái svigrúm og stuöning til að njóta sín. Fyrsta verkefnið verð- ur væntanlega að afnema kvóta- kerfið (þ.e. fullvirðisréttinn) eða gjörbreyta því. Ein breyting, sem hugsanlega gæti leyst margan vanda, væri að gefa kvótasöluna frjálsa. Verkefni bænda, Byggðastofhun- ar, iðnráðgjafa og margra annarra verður hins vegar að skapa störf fyrir þá sem hætta sauðfjárrækt. Raunhæf lausn? Er þessi augljósa lausn raunhæf? Efiaust munu margir þeirra sem áttu þátt í að byggja upp landbún- aðarkerfiö neita því og einnig þeir sem hafa atvinnu sína af kerfinu: Einnig má búast viðað sannir for- sjárhyggju- og fortíðarsinnar sjái allt því til foráttu að auka frelsi í landbúnaði. Sú lausn sem hér er bent á er langt frá því að vera auöveld í fram- kvæmd. Hins vegar væri mun erf- iðara að reyna að nota lausn sem Kjallarinn Snjólfur Olafsson dósent í Háskóla íslands lífrænnar ræktunar. Með þessu er ég alls ekki að lerja menn til að reyna fyrir sér með lífrænni rækt- un. Er þá unnt að finna önnur störf fyrir fjölmarga sauðfjárbændur? Þessari spurningu er, þótt ótrúlegt megi virðast, best að svara með því aö segja að spurningin sé vitiaus. Atvinnulausir menn eru fjölmarg- ir, reyndar allt of margir, og þessa einstaklinga vantar störf. Þeir verða í fiestum tilvikum sjálfir að finna sér störf og gildir það jafnt um fyrrverandi bændur, kennara, afgreiðslufólk, smiði, fiskvinnslu- fólk og alþingismenn. Hlutverk hins opinbera er ekki að finna störf fyrir einstakhnga nema í undantekningartilvikum. Hlutverk hins opinbera er að skapa aðstæður þar sem fjölmörg og fjöl- „Fyrsta verkefhið verður væntanlega að afnema kvótakerfið (þ.e. fulMrðis- réttinn) eða gjörbreyta þvl Ein breyt- ing, sem hugsanlega gæti leyst margan vanda, væri að gefa kvótasöluna frjálsa." byggist á því að lappa upp á núver- andi kerfi. Eins væri ákaflega slæmt ef breytingarnar miðuðu við óraunhæfar væntingar um stækk- un markaðarins á næstu misser- um, til dæmis undir formerkjum breytileg störf skapast. Kvótakerfi í landbúnaði skapar ekki slíkar aðstæður. Snjólfur Ólafsson Skoðaiúr annarra Markaðshyggja sjómanna „EkkiTer á múli mála að tilboð LÍÚ um 60 kr. gólf á þorskkíló er mikilsverð réttarbót fyrir sjómenn. ... Hins vegar er óneitanlega athyglisvert að fylgjast með því, að sjómenn virðast í þessari vinnudeilu, ekkert síður en þeirri sem stóð fyrir einu og hálfu ári, aðhyllast meiri markaðshyggju en útgerðar- menn... En hvers vegna ekki að taka sjómenn á orðinu og láta á það reyna hvað gerist. Er það endi- lega fráleitt?" Úr Reykjayíkurbréfi Mbl. 28. maí. Læknir, lækna þú „Ekki hefur það hjálpað læknastéttinni að þeir hafa í allan vetur háð hatramma baráttu þar sem hver hópurinn níðir niður hinn, eins og gerst hefur í tengslum við umræðuna um tilvísanakerfið... Greinilegt er að læknar eru sjálfir farnir að gera-sér grein fyrir að vægi skoöana þeirra í þjóðfélagsum- ræðunni fer minnkandi og eru farnir að leita inn- byrðis sátta og stilla yfirlýsingagleði sinni í hóf. Það er vel, því það hefur ekki farið læknum vel að standa í stjórnmálabaráttu á torgum. Það sem þeir kunna, er að stunda lækningar og það gera þeir vel." Úr forystugrein Timans 25. mai. Hlutaskiptin fornu ódauðleg? „Veiðar, vinnsla og markaðir hafa breyst svo gífur- lega á tiltölulega stuttum tíma að það er hin mesta furða að hlutaskiptin fornu skuli enn lögð til grund- vallar kjarasamningum útgerða og sjómanna. Þar við bætíst kvótakerfi, sem sífellt verður erfiðara að sætta mismunandi hagsmunaaðila við. Verði sjó- mannaverkfall langvarandi, er hægt að velta því fyrir sér hverja það skaðar og hvort kvótakerfiö sjái ekki svo um að ársaflinn minnki ekki, þótt árar séu lagðar í bát um sinn." Úr forystugrein Timans 27. maí.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.