Þjóðviljinn - 12.11.1938, Blaðsíða 2

Þjóðviljinn - 12.11.1938, Blaðsíða 2
Laugardagurinn 12. nóv. 1Q38. ÞJOÐVILJINN HiöÐviuifgse Utgcfandi: Sameiniiigarflokkur alþýöu — Sósíalistaflokkurinn — RÍUtjórar: i Einar Olgeirsson, Sigfús A. Sigurhjartarson. Ritstjórnarskrtfstofur: Hverfis- götu 4 (3. hæð), sími 2270. Afgreiðsltt- og auglýsíngaskrif- stofa Austurstræti 12 (1. hæð), sinai 2184. Áskriftargjöld á mánuði: Reykjavík og nágrenni kr. 2.00 Annarsstaðar á landinu kr. 1.50. I lausasölu 10 aura eintakið. Vifcingsprent, Hverfisgötu 4, Sími 2864. Verkalýðurínn þolír engum skemdarverk gegn eíníngunní* Með hverjum deginum, sem líður, sér hver heilvita, frjáls- huga maður ,hvað okkar bíður, ef ekki tekst að skapa einingu í lífs- og frelsisbaráttu íslenzku þjóðarinnar. í æðisgengnum of- sóknum myrða og brenna nú þeir níðingar í Pýzkalandi, er hófu. göngu sína undir her- ópinu: „Niður með Moskva- valdið" — eins og Alþýðublaðs- klíkan. Varnarlaus liggur und- irokuð þjóðin fyrir hermdar- verkum þeirra, sjálfsmorðin eru örþrifa-„úrræðið". Alþýðan geldur sundrungarinnar, — en samt hrópar Skjaldborgin með þessa blóðugu reynslu fyrir framan sig: Aldrei að eilífuneirt samkomuiag, enga sameiningu verkalýðsins í (eitt verklýðssam- band. Og í ofstæki sínu gegn einingunni skirrist Skjaldborg in ekki við að berjast gegn at- vinnuaukningu, neita að starfa imeð í atvinnuleysisnefnd Dags- brúnar, skerast úr leik í baráttu fyrir innflutningi byggingarefn- is og kóróna sVo skemmdarverk sín með því að segja nei við kröfum Dagsbrúnar um aukna atvinnu. Verkalýðurinn veit að barátta hans fyrir einingu og fyrir at- vinnu er barátta lum líf hans og frelsi. Atvinnuleysið er að drepa fjölda af verkamannafjöl- skyldufm andlega og líkamlega. Baráttan við það er barátta upp á líf og dauða. En fyrir keypta gæðinga ríkisstjórnarinnar, sem isitja í vellaunuðum embættum, sem alþýðan borgar, — fyrir þá er atvinnuleysisbaráttan að- eins spurning um kjósendafylgi til að geta haldið í bitlingana, — og þessvegna í þeirra augum skrípaleikur, sem þeir ekki taka alvarlegar en svo að vel megi taka afstöðu gegn þeirri bar- átru, ef hún kynni að rekast á við klíkuhagsmuni þeirra. Eining verkamannastéttarinn- ar í einu óháðu sambandi er skilyrðið fyrir si(yrk og bar- dagaþrótti verklýðsfélaganna. Þegar Skjaldborgin setur klíku- völd sín ofar þessu lífsskilyrði verkamannasamtakanna, drýgir hún glæp gegn verklýðshreyf- ingunni. Það er líka auðséð og framkoma Skjaldborgarinnar ber þess vott, að það er ekki einn einasti verkamaður, sem stjómar þessum aðförum. Allir ráðandi menn Skjaldborgarinn- ar með St. Jóhann og Rút í broddi fylkingar eru utanaðkom andi menn, sem hrifsað hafa til sín valdið í verklýðssamtökun- •u.m og ætla að reyna að halda því með þvingunarlögum ofan Dr, Gunnlaugur Claessen; Víðsjá Þjóðvíljans 11. 11« '38 Bálstofa Reykjavíknr. Ritstjóri þessa blaðs fór þess á leit, að ég gerði nokkra grein fyrir, hvernig komið væri bál- stofumálinu, og vil ég gjarna verða við þeim tilmælum. Sumum kann að þykja það óþarfa uppátæki að hætta við þá gömlu og rótgrónu venju að grafa dauða menn í jörð niður, en taka upp nýja útfar- arsiði. Mörgum er lítt um nýj- uingar gefið, og er reyndar ekki nema sanngjarnt, að þeir, sem vilja breyta til, geri grein fyrir máli sínu. ^ ' Rökin til þess að taka upp nýjar útfararvenjur eru fiest þau sömu hér sem erlendis. Fyrst er að minnast á grafhelg- ina. Hún iefr í íiauin og veru eng- in til. Þó að gengið sé með vandvirkni og tilkostnaði frá leiði hins látna, verður lítil end- ^ ing í því. Reyndin er sú, að legstöðum er ekki haldið við, til langframa. Og svo er annað: Kirkjugarðar í borgum taka upp svo mikil og dýr svæði, að þeim verður fyrr eða síðar breytt í byggingarlóðir, skrúð- garða eða leiksvæði. Dæmin erju uærtæk hér í höfuðstaðn- um. Það eru ekki nema tveir eða þrír mannsaldrar síðan menn voru jarðsungnir í „Bæj- arfógetagarðinum", sem er með fram Kirkjustræti og Aðal- stræti, enda komu þar upp mannabein, þegar grunn- ur var tekinn að Landssíma- húsinu. Vitanlega fer einhvern- ttma á sömu leið um grafreit- inn við Suðurgötu, sem bæjar- menn hafa látið í stórkostleg- ar fjárhæðir. Varðarnir hverfa, Og landið verður jafnað til ann_ arra þarfa. ( Orafhelgin fer líka út um þúf- ur vegna þess, að eftir nokkra áratugi er grafið á ný í sömu gröfunum, líkamsleifunum er þá tvístrað. Legkaupið gildir að- eins um nokkurt árabil. Oröfin er sem leiguíbúð. Víða erlelndis er það stuttur tími. Því lagði gamansamur Hamborgari einn svo fyrir, að letra skyldi á ieg- stein sinn: Hvíldarstaður minn næstu 15 árin! Annað atriðið er, að nútíma- frá og setja verklýðshreyfing- una undir valdboð laga híns borgaralega ríkis. Aðalfor- sprakkarnir, eins og St. Jóh. tog Rútur, hafa aldrei starfað í verklýðssamtökum, aldrei um- gengizt verkamenn, aldreitekið þátt í því fórnfreka, erfiða starfi að byggja upp verklýðs- samtök, — og eru því algerlega ábyrgðarlausir og tilfinninga_ lausir gagnvart samtökum, sem líf og. velferð þeirra fátæku byggist á. En verklýðshreyfingin ís- lenzka ætlar ekki að láta þess- ium herrum haldast skemmdar- starf sitt gegn einingu og lífs- baráttu verkalýðsins uppi. Hún hreinsar skemmdarvargana burt úr samtökum sínurn, hún hegnir þeim mönnum, sem svíkjast að henni með rógi og níði. Því íslenzka verklýðs- hreyfingin ætlar sér að' sigra í krafti einingarinnar, sigra í barj áttunni við atvinnuleysið — og þess vegna verður hún að tryggja sín eigin vígi, samtökin, gegn fjandmönnum sínum. ÍE. O. menn feííá sig ekki við grafar- húmið og afdrif líkamans í gröf- inn?. Þó að vandamenn gangi prýðilega frá þeim framliðnaog leggi hann í dýra kistu, stend- ur sú dýrð ekki Iengi. Dauður Hkami á sér enga framtíð; hann spillist og leysist loks sundur. Biskupinn yfir Aberdeen komst svo að orði, þegar bálstofan var vígð þar í fyrra: „Það eru vitanlega gömul og fráleit hind- urvitni, að líkamspartar, sem grafnir eru í jörðu, verði settir saman á ný". Þetta er hispurs- laust talað af manni í klerka- stétt. • •' Einn er líka sá agnúi á greftr- un, að víða er óhægt um heppi- leg kirkjugarðsstæðj með hæfi- lega myldnum og þurrum jarð- vegi. Grafreiturinn í Fossvogi, sem tniklu er kostað til, full- nægir tæplega kröfum lækna- vísindanna. Stækkun og viðhald kirkjugarða gleypir mikið té. Þessvegna eru bæjarfélög er- lendis, sem standa straum af kirkjugörðum, farin að reisa bálstofur. í Bergen enu afnot bálstofunnar ókeypis, og þykir það borga sig fyrir bæjarsjóð- inn. ; \ Jarðarfarir eru dýrar fyrir al- menning. Margir setja sig í skuld til þess að kosta allan hégómann, sem þykir tilheyra við greftranir. Það kostar engu minna að jarða mann. í Reykja- vík en að senda kistuna á bál- stofu erlendis, fyrir milligöngu Bálfarafélags íslands. jarðarfar- ;ir hér í bæ eru tafsamar og um- stangsmiklar. Að vetrarlagi eru fylgdir í kirkjugarð varasamar fyrlr lieilsuna, enda ei*a þess dæmi, að metln hafi þá orðið innkulsa og tekið hættulega^ sjúkdóm. Við bálfarir kemur þetta ekki til greina. Öll athöfn- in fer þá fram inni í húsi; þetta er mikilsvert í okkar óblíðaveð- urfari. Hér hafa þá verið talin nokk- ur atriði, sem gefa fullkomið tilefni til% að breyta um hina ævagömlu jarðarfarasiði, sem nú ríkja. Bálstofu Reykjavíkur er ætl- aður staður á Sunnuhvolstúni, þar sem bæjarráðið hefur heit- ið lóð, með ráði Valgeirs Bjömssonar bæjarferkfræðings. Sig. Guðmundsson arkitekthef- ur teiknað húsið. Líkofninn verður hitaður með rafmagni, og eyðist líkið þar á hálfri ann- arri klukkustund í heitu, tæru lofti. Eftir verður þá askan, sem nemur 1—2 kg., eftir líkams- stærð. Víða erlendis er duftið 'látið í ker og sett niður í graf- reit, sem er ekki mejira e|n 50 sentimetrar á hvern veg. f Brc)t- landi er duftinu stráð í gras- garð við bálstofuna, og væri vel, ef íslendingar vildu faraað dæmi Breta í þessu efni. Duftið hverfur þá bókstaflega til jarð- arinnar. Húsameistari hefur gert ráð fyrir stórri líkgeymslu í bál- stofunni, en sííkt pláss vantar nú hér í bæ. Flestir deyja nú orðið í sjúkrahúsum, og er eðli- legast að flytja kistuna þaðan beint í bálstofuna. Enda má 'gera páð fyrir, að lík standi þ(á ekki vuppi í heimahúsum. í nýtízku íbúðum er óvíða pláss til þess. Húskveðjur eru sveita- siður, sem væntanlega leggj- ast niður hér í borginni. Þær gera útfarirnar tafsamar og dýr- ar, enda eru líkfylgdirnar til trafala fyrir umferðina á götum bæjarins. Erlendis reynast bálfarir ó- dýrari en greftranir, og svo hlýt ur líka að verða hér. Það vakir fyrir forgöngumönnum þessa máls hér að „standardísera" bál farirnar, þ. e. a. s. að bálförin verði með sama óbrotna, en þó hátíðlega fyrirkomulaginu og sama tilkostnaði fyrir alla. Bálstofan hlýtur t. d. af teknisk- um ástæðum að nota ætíð sömu kistugerð. Bezt er fyrir almenning, að allt sé látið í té fyrir tiltekna upphæð. Tilætlunin er, að bálstofan verði reist með framlögum úr 1) bæjarsjóði Reykjavíkur, sem veitt hefir 10 þús. kr. á þessu ári, 2) úr ríkissjóði, enda eru veittar 10 þús. kr. á fjárlög- um 1939, pg 3) frá Bálfarafé- lagi íslands, sem á að standa skil á jafnhárri. upphæð. Um þetta er 4 ára plan, sem von- andi nær fram að ganga, enda hyggst félagið að koma upp stofnuninni fyrir 120 þús. kr. í bálstofunni verður kapella með sæti fyrir rúmlega 100 manns. Væntanlega færast út- farir með tímanum í svipað horf hér og erlendis, þannig að vandamenn og vinir fylgi, en ekki hópist saman óvið- komandi fólk við þau tækifæri, oft fyrir forvitni sakir. Það þykir e. t. v. nokkur seinagangur á þessu máli. En þeir, sem/ vilja létta undir, gera það bezt með því að styrkja Bálfarafélagið. Það kostar ekki nema 10 kr. í eitt skipti fyrir öll að gerast félagi. Bálfara- skírteini fyrir 100 kr. má kaupa á skrifstofu félagsins. Erlendis hafa stórgjafir efnamanna flýtt mjög fyrir því að reisa bálstof- ur. En hér á landi er fátt um menn, sem eru aflögufærir, svo að um muni. Fjöldi manns er hlynntur bálförum, þótt þeir hirði ekki um að leggja neitt í sölurnar, til þess að bálstofan komist upp. En vafalaust verð- ur hún mjög notuð, þegar vér verðum þess um komnir að bál- setja lík hér á landi, í stað þess að setja þau! í dimma, og stundum vota, gröf. Bálfarir, með nútíma tækni og fyrir- komulagi eru menningarmál, sem hlýtur að ná fram að ganga á Tslandi sem erlendis. Gunnlaugur Claessen. -JlM / / jlríWnj^r rv5fc6^s Timinn er ödru hvoru dö staglast á ósannindum sínum um að Sovét- ríkin hafi líka svikid- Tékkóslóvakíu. Þad er bezt að láta „Hriflu-Jónas'1 Tékkóslóvakíu, Beran, formann tékk- neska bœndaflokksins, a'ðalmann hœgri armsins í peim flokki, reka petta niður í Tímaim. Beran sagði orðrétt 30. sept.: „Bandamenn okkar vestur frá hafa ekki aðeins svikið- okkur, held- ur og hótað okkur með hernaðarleg- am aðgerðum. Eini bandamáðurinn, sem ekki brást okkur, eru Sovétrik- in. Þau buðu okkur hjálp eins og frekast mœtti verða. Þau héldu slwldbindingar sínm'1. Sex Sósíalislaf élðg stofnoð á hálfnin mánoði Allmörg fleirí munu bæiast við núna um helgina. Síðan stofnþingí Sameining- arflokks alþýðu lauk er nú lið- inn hérumbil hálíur mánuður. Á þessum fáu dögum, hafa ver- ið stofnuð allvtða um lamdið sósíalistafélög eins og áður hef- ur verið skýrt frá hér í blaðmu. Fyrst var stofeiað Sósíalista- félag á Akureyri með 175 með- limuin -Fáum dögum síðarsótti Alþýðuflokksfélag ólafsfjarðar isem heild ium uppíöku í Sam- einingarilokk alþýðu. Síðan hafa verið stofraið sósíalistafélög í Reykjavík, Borgarnesi og 4 Hvammstamga. I gær barst blaðínu svo sú frétt, að sósíat- istafélag hefði verið stofmað á Blðnduósi með 20 méðlim- um. Um helgúia murt verða stofnað Sósíalistafélag á Siglu- fírði, og þarf ekki að efa, að það verður hið mymdarlegasta. Sömu frétta má vænta næstw daga frá fjölmörgium stöðum víðsvegar lum landið, þar sem félagsstofinanir eru nií í uindir- búningi. Undirtektir þessar sýna ljós- lega hve mikla athygli stofn- un Sameiningarflokks alþýðu hefir vakið meðal alþýðu lands- ins. Nú verða allir sósíalistar hvar sem er í landinu að leggja fram- krafta sína, til þess að efla flokkinn sem mest. Tak- mark allra sósíalista verður að vera: Samehiingarfliokkiur al- þýðu stærsti skipulagði flokkur inn í landinu. Eftir fáeina daga verðurhald- inn framhalds stofnfundur í Sósíalistafélagi Reykjavíkur, og allir þeir, sem láta innrita sig fyrir þann tímá verða taldir til stofrrenda flokksins. Flokks- skírteinin eru nú komin, og verða þau afhent gegn inntöku- gjaldi á skrifstofu Sósíalistafé- lags Reykjavíkur í Hafnarstr. 21, sími 4824. Skrifstofan er opin kl. 2—7 e. h. daglega. Vantar nokkra drengi eða telpur til þess að bera Nýtt land til kaup- enda á mánudagsmorgnum. Upplýsingar á afgreiðsl- unni, Austurstræti 12. Sími 2184. Sauma Kvenkjóla, blússur Tog kápur. Sníð og máta. Guðrún Raínsdóilir. Bergþórugötu 1. Lúla Kemel, fangavarðardótti'r í Kentucky í Nor&ur-Ameríku, hefur verið „sett inn". 1 fangelsi föður hennar var settur 19 ára gamall maður, James Godwin að nafni. Búizt var við dauðadómi. Lúla varð rómantísk, stal lykl- unum og fékk piltinum. Félaga hans sleppti hún líka, úr öðrum klefa. Það bar þann glæsilega árangur, að þeir kumpánar skutu malara nokkurn, rændu 2—3 manneskjum, frömdu nauðgun og hafa ekki náðst. Lúla ein náðist og biðúr dóms. *• 1 dönsku blaði birtist þessi aug- lýsing: „Fyrir 3 kr. tylftm fást mín alþekktu málverk, stærð 22x33 cm„ 12 mismunandi motív (egta handmálað). Minnsta pöntun, sem afgreidd verður, er 1 tylft. Svar og buröargjald sendist . . . ." Sýnir þetta ekki átakanlega hið þunga hlutskipti listmálaranna?! *» Hún: Heyrðu Eiríkur! Er það satt, að handleggurinn á karlmanni geti náð alveg utan \xm mittið á stúlku? í' , , . Hann: Áttu til málband, svo að við getum prófað það? ** Ung móðir: Hvað er það erfið- asta sem móðir þarf að læra? Barngæzlustúlkan: Að aðrar mæð ur eiga líka alfullkomin börn. Svíar hafa talið hjá sér hjón gift síðan árið 1900 og barneignir þeirra Tafla um skipting barneignanna á hvert hundrað hjóna lítur þannig út: Barnlaus 20,5o/o. ¦— 1 barn 25,0°/o. 2 börn 20,4 o/o. — 3 börn 12,5o/0. 4 börn 7,7»/q. — 5 börn 4,9o/o. 6 börn 3,1 o/0 — 7 börn 2,2o/0. 8 börn l,5o/o. — 9 börn 0,90/0. 10 böm 0,6 0/0. — Fleiri en 10 böm 0,7o/o. Alls eru hjónin 214.662 og börnin 490,6 þús. eða 2,28 að meðaltalí hjá hverjum þeirra. Sérstaka eftir- tekt vekja barnlausu hjónaböndin, rúmur 5. partur þeirra allra, og yf- ir 1600 hjón með fleiri en 10 börn. Ein hjón hafa verið gift 17 ár og eiga 16 börn. - - Betra minna og^ jafnara. . Kaffísalan Haf narstir/ 16 Heít og köld og súr svíð allan dagínn. I

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.