Þjóðviljinn - 17.12.1938, Blaðsíða 1

Þjóðviljinn - 17.12.1938, Blaðsíða 1
/ II, ¦. mm* 3. ARGANGUR. LAUGARDAG 17. DES. 1938. 292. TÖLUBLAÐ. Bökmenntailöinar Þjóðviljans Banðlr pennar IY Ufgefandí Mál og menníng Að þessu sinni verður ekki rúm til að rekja og ritdæma efni þessara „Rauðu penna" svo vel, sem þeir ættu skilið, heldur verður aðalatriðið að vekja eft- irtekt á því helzta í þeim. Útkoma Rauðra penna er nu hætt að vera bókmenntavið- burður eins og fyrst, heldur orðin föst venja, er flest- ir mundu sakna, ef út af væri breytt. Það fyrsta, sem vekur eftirtekt við þetta 4. bindi þeirra er hve miklu minna útl|ent efni er í þeim en áður og miklu minna um skáldskap, en meir tom ritgerðir. Það eru ritgerð- irnar, sem fcera þetta hefti luppi, og.eru það þá Kristinn E. Andr- ésson og Gunnar Benediktsson ásamt fleiri góðum mönnum, sem setja mark sitt á ritið. Bókrhenntaperlan í þessu hefti, er kvæði Oscars Wilde Um fangann í ágætri þýðingu Magnúsar Ásgeirssonar. Er það) meir en litil'l bókmenntalegur fengur að fá þetta kvæði hins djúpa skilnings og samúðarmeð mannlegum þjáningum á okkar hörðu járnöld. Jóhannes úr Kötlum á þarna i kvæði, sem er stórslegið og einstakt fyrir hina voldugu yf- irsýn yfir þróun mannfélagsins, sem það gefur, án þess að draga þó úr krafti eggjuharinn- ar til þeirrar kynsfóðar, sem n'ú lifir stórfengllegustu, en um kið hrikalegustu tímamótmanh kynssögunnar. — Halldóc Helgason rifjar uppp fyrir oss í kvæði sínu „Auður" þá fornu dyggð, hetjulundina, sem ís- lendingar þurfa nú ekki síður á að halda en þá. — Eftir Guð- tnund Böðvarsson er eitt af fallegri kvæðum þessa sérkenni- lega og góða skálds: „Flakk- arinn á hestinum". — Og eftir Kára Tryggvason birtist draum- ur sveitamannsins um suðrænt líf á Kóralstfönd. Svo á Steinn, Steinarr 3 kvæði í „Pennun- Um", góð, en ekki -eins góð •og síðast". Saga Stefáns Jónssonar „Eins bg maðurinn sáir" er snörp, en um leið skemmtileg ádeilusaga. Prásögn Sigurðar Helgasonar:, »,Maður moldu samur" opnari djúp hrikalegra hörmunga hér; á landi, sem minna á þjáninga- lýsingar Dostojevskis, — en Vantar að öðlazt listrænt form,. svo þessar staðreyndir hafiþau áhrif sem þarf. —' f sögu Pór- odds á Sandi „Húsi" er haíia fögur persónulýsing, en höf- tindinum bregst bogalistin á há- punkti sögunnar, þó ekki meira 'en svo, að hver maður skilur hvað hann vildi sagt hafa, en það brennir sig ekki inn í mann. Ritgerðirnar eru margar iog flestar snjallar. Stefán Einarsson minnist Einars Kvarans og fer vel á því í Rauðum pennum. Bókmenntirnar elga að ?erða alþj6ðar eign Þad er eínn þáfíur í menníngar^ og sjálfslæð« ísbaráííu íslendínga ad gera be^tu bókmennfír vorar að eígn hvers íslendíngs. Kristinn Andrésson Jón Þorleifsson á þakkir skilið fyrir grein sína um Picasso og gera Rauðu pennarnir vel að senda mynd af listaverki Pic- assos „Guernica". með heftinu. Pórbergur skrifar þarfa og, snjalla ádeilugrein í sínum; gamla ,^úr". Skúli Guðjóns- son segir „hinum trúu varð- mönnum" til syndanna. Sveinn Bergsveinsson skrifar um ís- lendinga erlendis og eftir Helge Krog birtist löng ög snjöll rit- gerð utn. „skáldskap og sið- ^rni" í þýðingu Firíks Magniís- sonar. En greinarnar, sem mestaeft- irtekt munu vekja, eru eftir Kristin og, Gunnar Ben. Gunnar Benediktsson rekur í grein sinni „Litið um öxl" þró- unarferil þeirrar k'ynslóðar, er nú er á bezta sk'eiði, og tekur dæmi af bekkjarbræðrum sín- um úr Menntaskólanum. Sér- stakl ega tekur hann Vilhjálm Þ. Oíslason og „bókmenntafræði" hans í útvarpinu alvarlega til! bæna. Og, Gunnar sannar "enn með þessari grein að hann er einhver snjallasti ritgerðasmið- ur („essayist"), sem uppi er á íslandi — og hefur þó þessari grein bókmenntanna mikið far- ið fram á íslandi á síðasta ára-. tug. Kristinn Andrésson á þrjár greinar í Rauðum pennum og er það vel farið. í „ólafs sögu Kárasonar Ljós- víkings" skýrir hann „Ljós heimsins" og „Höll sumarlands- rns" — og Það virðist nú orð- ið svo með be;t^ sagnaskáld ís-. lands að ekki verði hann að fullu skilinn fyrr en Kiistinn; hefur sagt sína meiningu. Svo var það um „Sjálfstætt fólk" og svo er það enn. Pað verða vafalaust margir, sem fara að lesa Halldór Kiljan upp aftur, og með enn meiri ánægju og einkum þó dýpri skilningi, eftir að þeir hafa lesið þessa snjöllu ritgerð Kristins. I „Eldraunir nútímans" talar Kristinn hin dýpstu. alvöruorð hins menntaða iog víðsýna Framh. « 2. sí»o. Þegar talað er um íslenzkU þjóðina erlendis, þá eru það' flestir af þeim, sem á annað borð kannast við hana, sem þekkja hana sem bókmantiía- Þjóð<. Virðing annarra þjóða fyrir tilverurétti vorum sem sjálfstæðrar þjóðar byggist tví- mælalaust að nokkru leyti á virðingu þcirra fyrir bók- menntamenningu vorri, sem allt frá Snorra Sturlusyni til Hall- dórs Kiljans Laxsness hefur hlot- ið ver'ðugt lof erlendis. Pað er því í senn heilbrigður metnað- ur vor og sjálfstæðisviðleitniað vilja viðhalda hróðri vorumsem bókmenntaþjóð. En við erum ekki í raun og sannleika bókmenntaþjóð fyrr en öll þjóðin hefur eignast bók- menntir vorar. Að því verðum við að keppa. Sú viðleitni er um leið þáttur í því að gera alþýð- una frjálst hugsandi og lá'.a hana finna til mátiar síns, því „mennt og máttur". Það er svo kömið, að meiri hlutinn af bókakaupum íslend- inga mun nú gerast fyrir jólin. Það er því um leið orðin þjóð- arnauðsyn að þessi kaup farij sem mest fram beinlínfisj í þleinA tilgangi að gera alla íslenzku þjóðina að bókmenntaþjóð, mið ist við það að koma list ogl menningu góðra bókmennta inn; á hvert íslenzkt heimili og halda þannig við og efla eina af þeirn þjóðarerfðum, sém íslendingar geta verið stoltastir af. Því er rétt að blöðin kappkosti sérstak- lega jum þetta leyti að fræða menn um þær bókmenntir, sem út kbma nú, og leggja þannig sinn skerf til þessarar þjóðlegui menningarbaráttu. Sfephan G. Sfephansson: AndvOknr VI Bókaútgáfan Heímshríngla 1938 Sjötta og síðasta bindi af Andvökum er komið út. Bóká- vinum þarf ekki að segja, hver viðburður það er, Við hliðina I á bréfum og ritgerðum Stefáns, j sem 1. hefti er nýlega kiomið; af hjá Þjóðvinafélaginu, opnar þetta Andvökubindi nýjar leiðir til að kynnast persónulega ein- hverju merkasta skáldi, sem þjóðin hefur eignazt. Þarna er t. d. fjöldi lausavísna, allt frá 1891, árinu þegar hann nær fer tugur, virðist fyrst skilja skáld- köllun sína og segir: Ég verð ekki, ef ég lifi alla daga: einskis-virði-íslendingur, ofan-á-litinn fátæklingur. I En einhver fyrsta hugsun manns við að blaða í bókinni, verður óskin um úrvalskvægi fetefáins í eimiu vænu bindi, helzt með efnisskýringum, miðuðum við alþýðu manna hér á landi. Um leið og Heimskringlu er þakkað þetta bindi, verður að skiora á hana að fresta ekki því átaki, þótt erfitt sé, að búa úrvalsljóð hans til' prentunar og gefa þau þannig út, að þau komizt á hvert heimili á land- inu. Stefáni verður ekki lýst, þótt list hans og skarpskyggni í Kristleifur Þorsteinsson. HéraOssaga Borgarfjarðar II. bínds, Reyfe|avik 1958. * mannfélagsádrepum og persónu skilningi væri rædd og rakin í þætti. Persoha hans er svo heil og sterSk' og stórfelld, að einungis verk hans sjálfs eru samboðin lýsing. í þessu bindi, Andvakna eru ekki fullgerð mörg höfuðkvæði (þó: „Erfðir" um Ásdísi og Gretti). En um endilanga bókina hittum við á dreif glampa af Stefáns göfugu lund. Fram yfir sjötugt sér ekki, slli á honum og til dauða, 74 ára, stóð hann við hreystiyrð- in frá 1891: Víst er það lánsæld að lifa og njóta og leika og hvíla sem hugur- inn kýs, en mér finnst það stærra að stríða og brjóta í stórhríðum ævinnar mann- rauna ís. Þann ferðamann lúinn ég lofa og virði, sem lífsreynslu-skaflana brýtur á hlið, en lyftir samt ævinnar armæðu- byrði j á axlirnar margþreyttu og kiknar ei við. Brotin sum í VI. bd. verða ógleymanleg eins og þetta úr Guðbjarti Glóa: FRAMHALD Á 2. síöu. Fyrsta bindi bókar þessarar kom út fyrir þremur árum, og var því á ýmsan hátt niokkuð' áfátt. Saga Borgarfjarðar á fyrr^ öldum er Guðbrandur Jónsson' skráði var svo léleg að undi-um sætti, og þáttum Kristleifs Þór- steinssonar var of þröngur stakk ur skorinn. Þættirnir eru fyrst og fremst endurminningar höf- undarins um eigin æfiogættar- saga hans. Sem slíkir eru þeir ágætir, sklpulega samdir og rit- aðir á léttu blæfögru alþýðu- máli, en þeir áttu ekkert er^ indi sem heild inni í héraðssögí una. Með þessu bindi opnazt sýn yf-. ir rýmra svið. Héraðið blasir við sem heild. Bókin hefst á kvæðí Einars Benediktssonar, „Hauga* eldur", er hann orkri einu sinni 'á sigling um Borgarfjörð. Ann- ars er meginhluti bókarinnar framhald af þáttum Kristleifs og annáll Mýramanna eftir Ásgeir Bjarnasion frá Knarrarnesi. Gæt-. ir nokkuð hins sama'með frá- sögn Kristleifs, en þó er saga hans hér stórum betri sem hér- aðssaga, rýmri og almennari og hvergi horfið út yfir takmörk héraðssögunnar og inn á svið einkamálanna. Saga Ásgeirs um Mýramenn á ekki lítinn þátt í því að skapa héraðssvipinn, þar sem Kristleifur dvelst einkum við syðri hluta héraðsins og innsveitir þess. Er frásögn Ás- geirs hin skilme/rkilegasta og skemmtilega rituð. Báðar gefa greinarnar góða hugmynd um héraðsháttu eins og þeir munu hafa verið í Borgarfirði á 19. öldinni. Þá eriu í bókinni ýmsar minni ritgerðir um sérhæfari efni eft- ir ýmsa. Má þar nefna grein, Péturs G. Guðmundssonar um flóðgarð er Borgfirðingar hugð- ust að reisa þar sem Grímsa fellur úr Reyðarvatni. Átti á þann hátt að þurrka Upp ána, svo að hægt væri að taka lax og silung á þurru landi. Þor- steinn Jósepsson rithöfundur á! í bókinni lýsingar á borfirzkri: náttúrufegurð. Er greinin mjög flaumósa og skýtur höfundur yfir markið, ef það hefur verið að lýsa náttúrufegurð héraðs- ins, en ekki átt að vera einskon- ar stílæfing með sínu lagi., Loks á Þórunn Sivertsen í jHöfa mjög alúðlega grein í bókinni um fjármanninn sem hrekst úti hjá fé sínu í stórhríð. Borgarfjörðurinn er fyrst og fremst landbúnaðarhérað, og hefur verið það frá öndverðu. Á landbúnaði hefur öll afkoma' héraðsins byggst. í bókinn.j_hafa) FRAMHALLV-Á^l ^íðU. Síg. B. gröndal: Shnítít heíðítigjatis Fágað ljóðrænt form, hrif- næ»n hugsun, stundum heim- spekileg íhugun, blandin lífs- þreytu, stundum ósvikin nátt' úrugleði manns, sem notið hef- ur ofurlítilla samvista við nátt- úruna, — þetta er það, sem einna mest ber á í bókinni. Eldri rit höfundar eru Glettur (ljóð), Bárujárn og Opnir glugg ar. Heiðnin er ekki auðfundin þarna. Ádeilur eru kVæði eins og þessi: „Brauði(ð var þurrt", örstutt öreigasaga langrar ævij, — „Það eru í dag", jólakvæði, — „750 sálir er söfnuður prest- inum kær, á 1500 fótum" o. s, frv. ogj í bókarlok stærstakvæð- ið: „Jörðin brosir". En bezt eru kannske sagan af kisu (XVIII. kvæði) og ljóðijð um flúðina í fjötunnii: „Landiðauða yljar".

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.