Þjóðviljinn - 14.04.1943, Blaðsíða 3

Þjóðviljinn - 14.04.1943, Blaðsíða 3
Miðvikudaeur 14. apríl 1943. ÞJCSVILJINN tyúmmmm Útgef andi: Sameiningarflokkur alþýðu — Sósíalistatlokkurinn Ritstjórar: Einar Olgeirsson (áb.) Sigfús Sigurhjartarson Ritstjórn: Garðastræti 17 — Víkingsprent Sími 2270. Afgreiðsla og auglýsingaskrif- stofa, Austurstræti 12 (I. hæð) Sími 2184. Víkingsprent h.f. Garðastræti 17. Snúum hebreskunni á íslenzku Þegar þingmenn sósíalista hafa talaöi við Framsóknar- menn og Sjálfstæðismenn um: að hver sú stjórn sem hyggð- lsfc að framkvæma róttækar aðgerðir í dýrtíðarmálunum. þyrfti aö styðjast við „samtök fólksins", hafa þessir virðu- legu herrar hrist höfuðíð og sagt: „Þetta er nú blátt á- fram hebreska fyrir okkur". Þetta hefur komið fram bæði í áttamannanefndinni og níu- mannanefndinni. Það færi vel á því að þessi marg umtöluöu samtök fólks- ins snéru þessari hebresku til einhvers þess máls, sem þessir virðulegu þingmenn skilja, og vissulega .munu þau g?ra það von bráðar. Innan verklýðshreyímgar- innar er nú sköpuð fVLLkpm- in eining. Alþýðusambands- stjómin hefur með lofsverðri festu og einutu framkvæmt vilja Aiþýðusambandsþingsins oe þurrkið út síöustu leyfar klofningsins. Þetta gerðist þegar hið nýja félag verka- manna á Akureyrii var stofn- að fyrir nokkrum dögum. Það er því fullkomin ein- ing ríkjandi innan verklýðs- hreyfingarinnar og fyrsta mai munu þessi voldugu félags- samtök þjóðarinnar í fyrsta sinni, síðan verklýðshreyfing hófst á íslandi, koma fram sem ein heild um land allt. En launþegarnir á íslandi eru fleiri en verkamenn eán- ir. í þjónustu ríkisins og bæj- arfélaganna starfar mikill fjöldi manna. Einnig þessi stóra sveit launþega hefur komið á einingu innan sinna vébanda og hún hefur ákveðiö að standa við hlið verklýösfélag- anna. Á hinum alþjóölega baráttudegi verkalýðsins — fyrsta maí — koma þessar tvær voldugu félagsheildir fram hlið við hlið, sameinað- ar um kröfur launþeganna, Skyldi þaö mál sem hinar sameinuðu fylkingar laun- þeganna tala fyrsta mai hrjóma sem hebreska í eyr- um Framsóknar- og Sjálfstæð- ishöfðingjanna? Skyldi þeim ekki verða ljóst. að þessar stéttir eru vald í þjóðfélaginu, vald sem getur ráðið öllu á vettvangi stjórn- raála, vaíd, sem get'.T tekiö ríkisvaldið í sínar hendur? Vonandi verður þeim þetta ljóst, vonandi skilst þeim að Lgífefélag Reyfefavífeuir „ORÐIB fi fi eftír Kaí Munb Arndís og Gestur. Skyldi Kai Munk hafa bú- ið til þennan óð um vilja- mátt mannlegs anda í klæðn- aði heittrúnaðarins, ef hann hefði sjálfur verið búinn að upphfa það, sem nú hefur gerzt í Evrópu: þau krafta- verk mannsandans sem orðið hafa í flestum löndum Ev- rópu sakir slíks eihdæma viljaþreks, trúfestu, siðferðis- legrar göfgi og fórnfýsi, sem vart á sér nokkurt dæmi? Kai! Munk er í þessu leik- rlti með trúspekilegar bolla- leggingar um það hvort nátt- úrulögmálin verði brotin, — en skyldi hann ekki í dag frekar kjósa að lýsa því hvern ig öll lögmál, sem merrn voru vanir að reikna með, voru brotin af baráttuþreki hetj- anna í Stalíngrad? — Það væri í dag engin þörf á að færa leikrit um ofurmátt mannlegs vilja, er öll viður- kennd lögmál brýtur, í þann sa" );sögulega buiimg, er get- ur. — Því fer^ekki hjá því að menn hefðu nú frekar ósk- að að sjá slíkan höfund sem Kai Munk spreyta sig á þess- háttar viðfangsefni, heldur en þessum heittrúnaðarboð- skap, er hann hér flytur. — sú stjóm, sem ekki vill stjórna í samráði við þessi samtök fólksins, getur litlu til vegar komið. Nokkuö er það' þó undir launastéttunum komið, hversu vel tekst að leiða þessa herra til hins rétta skilnings, að því skapi sem fylkingar þessar verða voldugri á götunni. munu höfðingjarnir læra betur. Þess vegna er það að hverjum einasta launþega ber aði fara út á götuna 1. maí, hverjum einasta launþega ber að gera sitt til þess að sýna mátt launastéttanna. Mál máttarins mun hljóma sem íslenzka í eyrum afturhalds- aflanna, og það er eina málið sem þeir skilja og sé það tal- aö nógu skýrt, má svo fara aö þeir láti undan síga. — Allir eitt fyrstai maí -r- Ali- ir út á götuna og sýnum mátt hinna sameinuðu launastétta. En þeim, sem þykir þessi á- kveðna trúarstefna leikritsins spilla fyrir sér nautn listar- innar í því, gera bezt með því að færa það úr því gervi í huganum — og líta á það sem á leiksviðinu gerist, sem hina almennu mannlegu bar- áttu við deyfðina og drung- ann, við vonleysi og dáðleysi, við saltið sem dofnar, við bók- stafinn sem drepur, — barátt- una fyrir að sigra á nýjum og nýjum sviðum, leggja undir vald mannanna þau svið, sem allur þorrinn hafði gefizt upp við að drottna yfir. Kai Munk mun nú leggja áherzlu á annan boðskap meir en heittrúnaðinn. Hann stend ur meðal fremstu Dana í bar- áttunni gegn þýzka nazism- anum. Eitt nýjastai leikrit hans „Niels Ebbesen" er ekki óður um það kraftaverk að reisa upp frá dauðum, heldur um þaö afreksverk fámenns hóps föðurlandsvina að drepa kúgara ættjarðarinnar, sem hafði fjögur þúsund vopnaðra manna í kringum sig. En hvað um það. Það er „Orðið", sem Leikfé- Haraldur og Valur. kveðin fyrirbrigði í trúarlífi Dana, þá er sjálf baráttan sem fram fer á milli þessara steína, svo almenns eðlis og persónunnar, sem stefnumar birtast í, svo vel gerðar að þetta stað- og tfmab^.ndna form þarf so.gsnvegmn, aö draga úr naurn leikritsiios. LII. Það kemur nú, sem oítar, í lj ós hvað Leikfélagið, með góðri leikstjú?n og erfiðum hlutverkum. getur knúð ýmsa ieikara sína til a"ð láta mikla leiklist í té og hvílíka uppeld- isþýðingu leikrit elns og þessi hafa fyrir bæði leikendur og leikgesti. Láms Pálsson leikur sjálfur Jóhannes Borgen, heittrúar- postulann, sem mest allt leik- ritið er geðveikur. Hlutverk- Brynjólfur og; Helga Brynjólfsdóttir. lag Reykjavíkur hefur lagt í aö leika í þetta sinn. II. Það þarf dirfzku til af Leik- félaginu að leggja í það að sýna slíkt leikrit hér, — og vel sé því fyrir að hafa gerfc það. Hér er list á ferðinni, burt séð frá öllum skoöunum sem þar eru boðaöar. Það er dimmt yfir því á pörtum, svo harkalega raunhæft t. d. í síðasta þættinum fram að endalokum, að það er sannar- lega til mikils ætlast af leik- húsgestum, sem vanir eru létt- meti revíu-leikritanna, að kumra að meta það. — Við vonum samt að Leikfélagið verði ekki fyrir vonbrigðum af leikhúsgestum. Árekstúr stefnanna og per- sónanna skal ekki skýra hér. En þó aá Grundtvigsstefnan og heittrúnaðurinn séu hér lát in leiða saman he^ta sína og formin, sem stefnumar íklæö- ast, séu þannig tengd við á- ið er hið vandasamasta. Þarna er tengd saman geð- veiklun og speki, Krists-fyrir- myndin hefur truflað svo geðsmuni hans að hann álít- ur sig Jesú. Það þarf list til að hvergi verði neitt hlægi- legt eðai afkáralegt í fari hins geðveika manns. Samtal eins og Jóhannesar við Mareu litlu. er hún hélt aö mamma sín væri dáin, líður mönnum ekki auðveldlega úr minni. Lárusi tekst þetta hlutverk með af- brigðum. Valur Gíslason leikur Mikk- el Borgen eldri. Er það mikið hlutverk og vandasamt. Þessi stórbrotni leiðtogi Grundtvigs- sinna og stolti óðalsbóndi. sem þeytist hvað eftir annað öfganna á milli og ýmist er sem vígreifur víkingur eða sundui-malaður ógæfusamur maður, — en samt alltaf fyrst og fremst stefnutrúr bardaga- maður, sem farinn er að lýj- ast og setur von sína á ungu kynslóðiha, — þessi persóna er vel fallin til þess að ná hylli áhorfendanna, heilsteypt og sterk frá höfundarins hendi Og Vali tekst alveg á- gætlega að ná henni. Valur Gíslason hefur aldrei leikiö af eins mikilli list og í þessu hlutverki, enda hreif hann fólkiö alveg með sér. Brynjólfur Jóhannesson leik ur prestinn, séra Bandbull. Það er alveg snilld hvílíkum ósköpum broddborgaraháttar- ins, meöalmennskunnar og helgislepjunnar höfundurinn hefur komið fyrir í þessari per sónu — án þess að afskræma hana. Það er vand-meðfarið þetta hlutverk. Það liggur svo nærri að afskræma það og skæla, í stað þess að halda sér við þau fyrirbrigði óskæld sem alltof tíð em úr daglega lífinu — einnig hér. (Skyldi t. d. enginn hafa heyrt áður jaröarfararræðuna í fjórða þætti?) — Hætturnar era.ein- mitt sérstaklega miklar fyrir leikara eins og Brynjólf, sem vanur er að leika skoppersón- us, sem búnar em til á þann einfalda hátt að afskræma þær, svo að þær verði hlægi- legar. — Því ánægjulegra er að sjá hve vel Brynjólfi tekst með þetta hlutverk. Hann heldur alvörugervinu út í gegn, — og áheyrendur verða að hugsa til þess að sjá og skilja hve skemmtileg „grínfígúra" hér er á ferðinni, þó' það áð vísu veki þá yel til umhugs- unar, þegar óheppilegustu vanarsetningarnar detta úr munni prests að óvömm. Þaö er á þessum þrem, sem nú eru nefndir, sem leiklistin í þessu leikriti1 fyrst og fremst byggist. og þeir rækja hlut- verk sín af prýði. Af öðmm leikendum má helzt nefna: Gest Pálsson, er leikur Mikkel Borgen yngri', og Arndísi Björnsdóttur er leikur Ingu konu hans. Báðir þessir góðu leikarar hafa oft leikið betur, þó gott sé það og hjá þeim nú. Haraldur Björnsson leikur læknirinn, hryssingslegan og raunsæan, — síður en svo nokkra dálæt- ispersónu frá höfundarins hálfu — og fer Haraldur vel með hlutverkið sem vænta mátti. Jón Aðils leikur Pétur skraddara, hættir honum við að gera persónuna full-skrípa- kennda, en fer annars frekar vel með hlutverkið. Anna Guð mundsdóttir leikur Kristínu konu hans og tekst henni að koma að furðalega miklum til- Framhald á 4. síðu.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.