Þjóðviljinn - 28.12.1943, Blaðsíða 7

Þjóðviljinn - 28.12.1943, Blaðsíða 7
Þriðjudagur 28. desember 1943 ÞJÓ^VILJINN Karlinn, sem alltaf talaði í spakmælum (Lauslega þýtt og endursagt) „Hershöfðingi minn segir að það sé alveg vandalaust að sigra nágrannana". „Mest bylur í tómri tunnu", sagði karlinn. ,(Hershöfðingi minn segist geta sigrað hvern sem hann vilji", sagði kóngur. , ,,Raup er rags manns gaman", sagði karlinn. ¦ „Nú er mér nóg boðið. Eg fer", sagði hershöfðinginn og fór. „Enginn getur sín forlög flúið", sagði karlinn. „Þessu get ég hlegið að", sagði ráðgjafinn og fór líka. „Sá hlær bezt sem síðast hlær", sagði karlinn. „Á ég þá að fylgja þínum ráðum og hætta við stríð- ið?" spurði kóngur. „Hafa skal heilræðin, hvaðan sem þau koma", sagði karlinn. ,,Þá er bezt að ég fari og tali við hina ráðgjafana", sagði kóngur. „Ekki er ráð, nema í tíma sé tekið", sagði karlinn. „Ertu ekki alveg hissa, drottning mín?" sagði kóngur- inn. „Nú er gamli maðurinn búinn að koma í veg fyrir stríðið". „Oft veltir lítil þúfa þungu hlassi", sagði karlinn. „Eg hef unnið veðmálið og nú lætur kóngurinn byggja handa þér gott og fallegt hus", sagði drottningin. Þávarð gamli maðurinn loksins orðlaus, en það gerði ekkert, því að veðmálið var unnið. ENDIK. tft 0$ ÞETTA Það er talið, að iétyc bæk- ur hafi oröið meiri féþúfa en Tarzanbækurnar svo kölluðu. Höfundurinrf, Edgar Rice Burroughs, sem átti heima í Chicago, á að hafa fengið hugmyndina ein hvern tíma í steikjandi sólskini, þegar honum þótti ólíft fyrir hita. Tveimur árum seinna, fyrir 30 árum, kom bókin út og seldust strax 3 millj. eintaka. Síðan hafa komið út 55 Tarzan-bækur um svipað efni og sú fyrsta. En fólk er þeim alltaf jafn fegið og hafa selzt eitthvað yfir 30 millj. eintaka af þeim samtals. Og þær hafa verið þýddar á 18 tungumál. Höfundurinn varð af þessu stór efnaður maður, sérstak- lega eftir að 'farið var að kvikmynda bækurnar. En þaö eru til um 20 Tarzan-kvik- myndir af ýmsu tagi og 365 grammófónplötur með sam- tölum og öðru, sem tekið er úr Tarzanbókunum. Vöru- merkið Tarzan hefur einnig verið mjög eftirsótt og gefið höfundinum of fjár. Síðast sá hann sér ekki annaö fært en stofna félag til að vera á verði og klófesta allan gróöa, sem árlega verður af þessari margvíslegu framleiðslu. Einu sinni fórust Knut Hamsun þannig orð: J' —- Hann er áttræður. Það er birt mynd af honum í blööunum, vegna þess að hann er átt- ræður. Hann deyr áttatíu og fjögra ára. Þá birta blöðin aftur myndir af honum, vegna þess að hann er dáinn. Hálfum mánuði síðar er hann jarðsunginn. Þá segja blöðin frá athöfninni. Loksins er hann þá alveg úr sögunni. En maðurinn hefur í raun og veru verið steindauður í tutt- ugu—þrjátíu ár. Hann hefur bara ekki verið grafinn fyrr en þetta". Þegar Knut Hamsun varð áttræður, fyrir fjórum árum, var ritgerðasafn hans gefið út. Þá hefur þessi lífsspeki sjálfsagt lent einhvers staðar með. SKÁLDSAfiA efrir SJcóM vi3 (ióttin JOHAN FALKBERGET Það stóö gamall kotbær undir Hognafjalli. Úti á túni lá ung stúlka og teygði úr sér í grasinu. Hún var dökkhærö og fölleit. Hár- ið var ófléttað. , Hún horfði upp til fjall- anna. Nú átti hún hér heima, á heiðinni í nágrenni jökl- anna, þar sem alltaf var þögn. Svalur vindur þaut í gras- inu. Túnið hafði ekki verið sleg- ið í mörg ár. Bóndinn var dá- inn. Þegar náman við Fjalls- vatn hrapaöi vornótt eina fyr ir nokkrum árum, týndist hann. Ekkjan varð ein eftir á' bænum uppi á heiðinni og enginn var til aö slá túnið. Unga stúlkan greip ' hend- inni um brjóstið. Þar fann hún til. Þessari tilfinningu fylgdi ótti og angist. Einkum hafði oft gripið harla hræðsla rrieö- an hún átti heima niðri í bænum. Hvergi hefði hún síður viljað deyja en þar — og láta grafa sig í stóra kirkjugarðinum. Upp til fjalla varð hugsunin um' dauðann mildari. Hún var brjóstveik. Þar hafði blætt úr sári og úr því sári átti henni eftir að blæða út. Læknirinn hafði bara sagt, að það væri misjafnt hvað það tæki langan tíma. En svo bætti hann því við, að fjallaloft mundi geta bjargað henni. Hún hafði lititð á hann og brosað kuldalega. Þetta var ekki aö gefa lífsvon. Hún vissi,, að sér yrði sökkt hægt og hátíðlega niður í moldina og kirkjuklukkunum hringt, því að það þurfti að gerast kraftaverk til þess, að hún gæti komizt upp til fjalla. En kraftaverkiö geröist. Fólkiö, sem vann méð henni, skaut saman ofur lítilli upphæð. Þaö var góöhjartað í örbirgð sinni. Þeir voru fölir og lotnir í herðum allir sem unnu í verksmiöjunum. Þeir unnu þar dag eftir dag, ár eftir ár. Loks eitt kvöld fóru þeir heim og komu ekki aftur. Þá voru þeir gleymdir. — Þao kom fjallaiækur hoppandi niöur hlíðarnar og þyrlaði hvitum úða. Hann var kominn alla leið ofan frá jökl- imrm og rauf þögn óbyggðar- innar, hvar sem hann fór. Stúlkan hlustaöi á lækjar- niðinn og henni fannst hann í raun og veröu ekki trufla kyrrðina. Hann var rödd þagn arinnar .sjálfrar. Johan Falkberget er fœddur árið 1879 í námubœnum Róros í Noregi. Faðir %hans og forfeður höfðu unnið í námunum. Sjálfur fór hann að vinna þar níu ára gamati og vann þar i átján ár. llann naut engrar skólainenntunar annarar en barnafrœðslu. Fyrsta bók hans, „Svarte fjelde", fcoro út árið 1907. Þá var Falk- berget orðinn ritstjóri við verkamannablað í Alasvndi. Skömmu siðar komu út skáldsagan „Ved den evige sne" og „Urtidsnatt", sem er framhald af henni. I'að eru þœr, sém birtast kcr í blaðinu og heita í þýðingunni „Nótt við fjöllin". Flestar hœkur Falkbergets lýsa starfi námumanna. örbirgð þeirra og npp- reisnarhug á fyrsta skeiði verklýðshreyjingarinnar. 1 skáldsögunni „lira'ndoffer" lysir hann hrakningi svcitapilts til borgarinnar á fyrstu úriim vélaiðnaðarins og baráttu hans við skort. og vanheilsu, sem leiddi lil iirþrifaráða. „Christianus Sextus" er merkasta ritverk hans. Efnið er tekið úr siigu múlmnámsins i Hiiros, en það hófst um miðja 17. öld. Vmhverfið þeklcti höfundurinn vcl af rcynslu. Söguhetjur Falkbergcts eru flestar einramar og þunglyndar. llann lýsir iir- eiganum, hvernig hann heyir tvbfalda baráttu: aðru við skortinn og hina gcgn hugarstríði sínu. En oft bregður því fyrir í siigum hans, að jafnrel hið snauðasta líf geti átt œvintýralcga fegurð. Stór, dökkblá augu hennar fylltust tárum. Það er svo margt, sem getur komið konu til aö gráta. Hún var að hugsa um samverkafólkið, það hafði sagt, að þetta væri bara örlítill þakklætisvottur. Eitthvað fleira var sagt — og jjífi hennar bjargað. -------Það var seint um kvöld, stormur af hafi og brimið gnauðaöi viö strönd- ina. Hún hafði vafið sjali um höfuöiö og ráfað eirðarlaus um göturnar. Þessi óró greip hana í hvert sinn, sem óveð- ur var í aðsigi. Hún gat ekki ráöiö við' það. Þá vaknaði ó- kyrröin, sem henni var í brjóst lögð, og brauzt fram með valdi. Það var haröur vetur. Snjór inn lá á þakglugganum í her- berginu hennar og súöina hél aði. Á nóttunni fanhst henni stundum hún vera stödd í helli langt inni í fjalli. Væri stormur, þyrlaðist hríðarfjúk inn um gisið þilið. Þá var föl á gólfinu á morgnana. Þaö var lítill múrsteinsofn í her- berginu. Hann hitaöi lítiö, en reykti mikið. Á kvöldin sat hún oft lengi — lengi með hehdurnar á ofninum og hlustaði í leiöslu á veðurhljóð ið. Þá fannst henni stundum einhver vera inni hjá sér og stara á sig köldum grimmdar- augum. Þá varð hún hrædd, flýtti sér í rúmið og hnipraði sig undir yfirsængina. Á slík- um nóttum setti að henni grát. Á daginn vann hún í verk- smiðjunni. Þegar hjólin hvinu sem hæst allir unnu sem hrað ast, fannst henni hún ein vera lifandi. Allir aðrir hreyfðu sig hugsunarlaust, eins og hjólin, frá morgni til kvölds. Andlitsdrættir þeirra voru alltaf eins, augun störöu í, blindni, grá og kyrr. Eng- inn kvartaði, en það var dul- in þjáhing í hverju orði. --------Hún nam staðar við ljósker. Þaö var él og snjór- inn þyrlaðist um hana. Kol- dimm vetrarnóttin var í að- sigi. Það hafði verið launa- greiðsludagur í verksmiðj- unni. Þær stóðu í röð fimm- tíu konur, utan við dyr féhirö isins. Þegar hurðin loksins var opnuð og þær komu inn í skrifstofuna úr kuldanum, steig andardrattur þeirra upp eins og móða og dögg kom á veggi og loft.. Þær færðu sig ein og ein fram hjá boröi féhirðis og réttu bláa fingur eftir pening unum. Augnabliki seinna höfðu þær fengið sultarlaun sín handa á milli í skínandi silfurpeningum. Þær horfðu á peningana annars hugar, eins og þær væru að reikna. Sein- ast voru þeir bundnir innan í vasaklút eða þeim stungið niður í lúna, feituga buddu. Síðan gengu þær aftur út í óveðriö, og stormurinn hrakti þær eins og skugga gegnum hríðina. Sumar stóðu kyrrar við borðið augnablik, eftir aö' þær höfðu tekið við peningunum, rétt eins og þær ættu von á meiru. Þá kallaöi féhiröir á þá næstu í röðinni og sú sem hafði gleymt sér við borðið, sagði eitthvað í hljóði við sjálfa sig. um leið og hún skeilti á eftir sér huröinm. Dagbjört var með þeim síö- ustu. Peningar! Þessir auóvirö'U legu peningar! hugsaði hún, staðnæmdist og var rétt að því komin að fleygja þeim af öllu afli fraiuan í manninn. En hún stillti sig. Hvað hefö'i hún líka unnið meö því? Og nú stóö hún undir Ijós- kerinu úti í hríðinni. Rétt hjá var stórt hús með ljós í glugg um. Það small í fána, sem stormurinn kippti í á ýmsa vegu. Rauöur fáni! í ljósbirt- unni var hann eins og ólg- andi blóö, þar sem hann bar viö nýfallinn snjóinn. \

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.