Þjóðviljinn - 09.03.1944, Blaðsíða 3

Þjóðviljinn - 09.03.1944, Blaðsíða 3
Fimmtudagur 9. marz 1944. ÞJÓÐVILJINN Nú vantar þjóðsönginn Eins og öll sjálfstæð ríki hljóta að eiga sér fána, þykir og kurteisi að þau eigi sér þjóðsöng, sem menn geta sung ið saman á þeim stundum þegar samheyrileiki alls fólks- ins hrífur hugann, ofar flokks kennd og hreppapólitík, — einshvers konar dásömun á landi og lýð, upprifjanir á glæstum þjóðminningum og sigrum, hylling fána, konungs eöa fagurra hugsjóna, ekki j sízt frelsisins. Sumir þjóð- | söngvar eru heiUaóskir til á- j kveðinna konunga, t. d. hinn brezki, júgóslavneski, danski j (Kong Kristian) og hollenski. Aðrir eru herhvöt gegn kúg- umm, eins og Marselíusöngur- inn (marseijesinn) og, Al- þjóðasöngurinn (internasjón- aiinn), sem Ráðstjórnarríkin höfðu fyrir þjóðsöng fyrstu tuttugu og fimm árin, en er annars hersöngur byltinga- sinnaðra verkamann um ger- vallarx heim. " Suður-Ameríku- húar dásama frelsið manna mest í þjóösöngvum sínum. Hugsjón kínverska þjóðsöngs- ins er héimsfriður. Til þess aö þjóðsöngur svari tilgangi er nauðsynlegt að hann sé auðskilinn og auð- lærður cg skírskoti til hjarta og hugar sérhvers manns, eins þeirra sem ekki eru gáf- aðir og menntaðir, — í raun- inni kannski fyrst og fremst til þeirra. Þjóðsöngur er þeim mun betri sem hann tjáir hjartnæm atriði í færri og skýrari dráttum, án þess að verða þó ópkenndur. Góður pjóðsöngur er aldrei þvæla ög sjaldan mikil speki heldur. Hann veröur að vera eins ein- faldur að sínu leyti og fáni sem geröur er eftir flatarmáls kenndu lögmáli. Brezki þjóð- söngurinn er til dæmis alveg ágætur. Víðsungnustu erindi hans segja svo: (1) Guð geymi vorn milda kóng, leingi lifi vor göfugi kóngur, guð geymi kónginn.. Lát hann ríkja yfir oss sigursælan, ham- ingjusaman og dýrðlegan, guð geymi kónginn. (2) Ó rís þú drottinn guð vor, dreifðu fjandmönnum hans og felldu þá. Ruglaðu ráð þeirra, ó- nýttu brögð þeirra, á þig fest- um við vonir okkar, guð geymi kónginn. Eistneski þjóösöngurinn er ííka ágætur. Þar segir: Heima- land mitt, ást mín og ynd'., mold þín er mér kær. Ekkert land i öllum heimi er mér jafnkært og þú mitt kæra land, ást mín og heimaland. Kínverski þjóðsöngurinn er þannig: Sanmintsjúí („þri- grein þjóðar"), takmark vorc sé að frelsa land vort með grundvöllun heimsfriðar. Ó, félagar, framverðir, verið djarfsæknir; haldig stefnunrú undir sól og stjörnu. Verið sterkir og hugprúðir. Frelsið land ykkar. Eitt hjarta, ein sál, einn hugur, eitt markmið. En það eru ekki orðin ein sem í þjóðsöng eiga að sam- eina styrk, einfaldleik og hugönæmi, lagið verður að hafa sömu kosti. Það má ekki véra gert fyrir söngna menn eina og þá sem kunna til tón- listar eða eru raddmenn. Það verður að vísu aö uppfylla kröfur tónlistar, en vera þó miðaö við menn sem lítt eða ekki kunna til söngs. Það verður að vera lagið sem allir geta lært og ailir geta sungiö, og syngja ósjálfrátt — eink- um þegar þeir eru glaðir. Sterkt tema, unnið með ör- fáum dráttum, og ítrekandi viðlag, eins og álýktun, í lík- ingu við lag þáð, alkunnugt slafneskt tema, sem Slóvakar hafa fyrir þjóðsöng, Nad Tatrú sa blýska, held ég sé rétt forskrift fyrir þjóðsöngslagi, — en vitaskuld veröur ljóðið að hæfa slíku lagi. Lagið viö brezka þjóðsönginn geymir ýmsa beztu kosti þjóðsöngs- lags, enda hafa margar þjóðir hneigzt til að taka það eftir, meira að segja voru Þjóðverj- ar einu sinni langt komnir að gera það að lagi við þjóðsöng sinn. Við íslendingar erum ein þeirra þjóða sem tókum það traustataki við þjóðsöng um skeið. Ja vi elsker dette landet, er unaðslegt þjóð- söngsla^g, vítt og breitt og blátt og bjart eins og fagur vordagur, þessi fyrsta íína lags og ljóðs ljómar í töfra- í'ullum dr'engilegum unaði, sem minnir á andlitið á Nor- dahl Grieg: Ja, vi elsker dette landet. Lag Ameríkumanna, O, beautiful for spaci&us skies, er yndislega ljóörænn þjóð- söngur, en ljóðið skortir hinn sterka frumstæða einfaldleik þjóðsöngskvæðis. Marselíu- söngurinn og Alþjóðasöngur- inn fylla allar kröfur þjóð- söngva sem innblásnir eru af heilögum anda réttláts stríðs. Sami höfundur; Pacius, hefur sett lög við þjóðsöng Finna og Eista, og eru bæði dæmi á- gætra þjóðsöngslaga: Heyrið vella á heiðum hveri (Finnar) og ísland ísland ó, ættarland (Eistur). Þessi lög hafa það meðal annars til síns ágætis, að tónsvið þeirra er í kringum áttund, Marselíusöngurinn tekur yfir níund, en það er ókostur á þjóðsöngslagi éf það tekuryfir víðara tónsviö. Nú víkur sögunni að ís- landi. í raun réttri höfum við Islendingar ekki átt þjóðsöng í líkingu við aðrar þjóðir síð- an við lögðum niður Eld- gömlu ísafold, sem ekki var vonum seinna, því þó kvæðið sé gætt einfaldleika þjóð- söngs er það heldur klaufaleg- ur skáldskapur, — mögum þín muntu kær, og gumar girnast mær, Hafnar úr gufu hér o. s. frv.; auk þess til- heyrði lagið enska þjóðsöngn- um. Á seinni árum hefur ver- iö upp tekinn í þjóösöngs stað lofsöngurinn frá þjóðhá- tíðinni 1874, Ö, guð vors lands. Þessi söngur stingur mjög i stúf við aðra þjóð- söngva, hefur engin einkenni eða eiginleika þjóðsöngs, enda aldrei til þeirra nota ætlaður. Kvæðið er ort til guðs, það er hátíölegt bænarandvarp, í senn ljóðrænt og heimspeki- legt, þó fjarri því 'að vera trú- arlegt í hinni kristilegu merk- ingu þess orðs, og getur því ekki talizt til sálma, heldur síðprótestantiskur, ókirkjuleg- ur hymnus undir rómantísk- um áhrifum: Kvæðið svaraði með prýði tilgangi sínum sem hátíðalofsöngur 1874. Vegna hinnar hástilltu andaktar, á kvæðið ekki við á veraldleg- um samkomum eöa skemmt- unum, menn fyrirverða sig fyrir að syngja það glaðir á góðri stund. í kvæðinu er lögö mikil áherzla á hve þjóðin sé lítilfjörleg gagnvart guði sín- um, hin dulræna upphafning sjálfsniðurlægingarinnar kunri dýrlingum og sjáendum lýslr upp kvæðið, en hversu merki- legt sem sjónarmið þetta 'er, mun þó sönnu nær, og líkara skilningi nútímans, að þjóð sé ævinlega nákvæmlega jafn- stór og guð hennar eða guðir. Djarfari þjóð og nálægari guð ætti betur héima í þjóðsöng. En þótt kvæði þetta fullnægi skáldlegum mönnum, helgum mönnum og sjáendum, og kalli fram tiiætluð áhrif á stórhátíðum, þá eru þó guöi sé lof ekki allir dýrlingar, að minnsta kosti ekkí alltaf, og sem betur fer er ekki alltaf hátíð. Það er þess vegna i senn óháttvíst og smekklaust, og vottar fullkominn vanskiln ing á þessu kvæði, en þó eink- um skort á öllu sálfræðilegu skynbragði, að haida uppi miskunnarlausri útþrælkun þess í Ríkisútvarpinu á hverju kvöldi sýknt og heilagt. Eng- ura páfa dytti í hug að fyrir- skipa Te Deum á hverjum degi árið um í kring. Þessi morötilraun við hátíðalofsöng- inn hefur enda tekizt þankig, að almenningur í landinu er höndum seinni að skrúfa fyrir útvarpstæki sín um íeið og hann byrjar. Auk þess sem Ó guð vors lands er hátíðalofsöngur, en ekki þjóðsöngur, hefur lagið sem vænta mátti fæst þau eigindi sem geti gert það al- t þýðlegt. Til dæmis hefur lag- Ný útgáfa af Flat- eyjarbók væntanleg Sigurður Nordal ritar formála Nýtt útgáfufyrirtæki, er nefnir sig Flatcyjarútgáfan, hefur til- kynnt að hún ætli að gefa út á þessu ári og því næsta Flateyjar- bók, en hún er, sem kunnugt er, mesta og frægasta skinnbók, sem skrifuð hefur verið hér á landi. • Hér er því um merkan bók- menntaviðburð að ræða, ekki sízt þar sem mikill hluti efnis Flateyj- arbókar er lítið kunnugur hér á landi nema fræðimönnum. Sigurð- ur Nordal prófessor ritar formála með hverju bindi, en þau munu verða fjögur. I tilkynningum útgáfunnar seg- ir: „Aðalefni bindanna er þetta: 1. bindi: Ólafs saga Tryggvason- ar meiri. 2. bindi: Ólafs saga helga hin meiri. 3. bindi: Sverris saga eftir Karl ábóta Jónsson. Kákonar saga gamla, eftir Sturlu Þórðarson. 4. bindi: Saga Magnúsar góða og Haralds harðráða hin meiri. Annáll frá upphafi heims til 1394. En inn í eru felldar ýmsar heil- ar sögur, m. a. Orkneyinga saga, Færeyinga sama, Jómsvíkinga saga og sægur af merkilegum og skemmtilegum þáttum, t. d. af Eindriða ilbreið, Eymuhdi Hrings- syni, Blóð-Agli, Hemingi Ásláks- syni, Völskaþáttur og mikið af frá- sögnum, sem hvergi eru nema í Flateyjarbók, allt austan úr Garðaríki og vestur til Vinlands". Verð hvers bindis hefur verið auglýst 100 kr., lofað er drjúgu og skíru letri og myndum af sögu- stöðum og úr handritinu. Ætlazt er til að tvö fyrri bindin komi út í sumar, en tvö síðari bindin fyrri hluta næsta árs. Vinnan tímarit Aíþýðusam- bends íslands Vinnan, tímarit Alþýðusam- bands Islands, er nýkomin út, er það 3. hefti 2. árg. Vinnan flytur að þessu sinni grein eftir varaforseta Alþýðusam- bandsins, Stefán Ogmundsson, sem hann nefnir: Betri heimur, og tek- ur hann þar til meðferðar þær fölsku vonir sem auðstéttir allra landa eru að gefa alþýðunni um betri heim cftir þetta stríð án þess hróflað sé við sjálfu auðvaldsskipu- laginu. Þá byrjar í þessu hefti greina- flokkur eftir Sverri Kristjánsson sagnfræðing sem hann nefnir: Þættir úr sögu verkalýðshreyfing- arinnar, og er fyrsti þátturinn um verkalýðshreyfingu Bretlands. Þá er birtur í þessu hefti samn- ingur sá er Alþýðusamband ís- lands hefur gert við Farmanna- og fiskimannasamband íslands og rætt um tildrög þess að hann var gerður. I heftinu cr löng' og ýtarleg grein um verkamannafélagið Fram á Sauðárkróki eftir Magnús Bjarnason, sem um langt skeið vaiv Frh. á 8. síðu. 1 ið svo vítt tónsvið, hvorki meira né minna en þrettán tónbil, að það er óhæft til söngs fyrir almenning. Eng- inn þjóðsöngur í víðri veröld hefur svo óhagkvæmt tónsvið. Það er leitun á manni sem getur sungið svo hátt upp og djúpt niður, enda er lagið æv- inlega stórilla fiutt, nema af völdum kröftum, hljómsveit eða menntuðum tenórum. Á okkar tímum, þegar hafning sannþjóðlegra menningarverð- mæta til æðra forms er boð- orð dagsins, finnst oss sem ofmjög beri í þessu lagi á þeim vettvangi gegn íslenzkri tónmenning fortímans, sem svo mikið þarfaverk þótti að leggja fyrir róða á 19. öld, að "þeir menn hafa verið tignaðir brautryðjendur, sem þá tókst að drepa íslenzkan kirkju- söng og innleiða danskan á íslandi. ísland geymdi í fór- um sínum þjóðlega tónlist, þótt frumstæð væri sakir hijóðfæraleysis og fátæktar, foman söngstíl, hundruð tón- stefja sem töluðu máli ald- anna, en dansklærðir tónlist- armenn undir áhrifum þýzkr- ar rómantíkur lögðu allt kapp á að búa sem þöglasta gröf þessu mikla yrkisefhi þjóðar- innar, sem er voldugra öllum öðrum norrænum tónlistar- yrkisefnum samanlögðum. Þótt Ó guð vors lands hafi sér staka fegurð til að bera ef það er flutt á hálistrænan hátt, skortir það öll einkenni íslenzks lags. Á þessu ári standa fyrir dyr um þáttaskipti í sögu vorri, jafnvel enn meiri en þegar vér þágum stjórnarskrá úr danskri hendi 1874 undir eink unnarorðinu: vér kvökum og þökkum í þúsund ár. Á þessu ári mun að vísu fara vel á því að syngja einu sinni á Þingvöllum hátíðalofsönginn til guðs í minningu ársins 1874. En það er ekki nóg. Okkur vantar þjóðsöng, lag og ljóð nýja tímans, einfalt, sterkt en þó þokkafullt, helg- að landi, þjóð, sögu og fram- tíð — eins og vér hugsum nú á enn einum morgniþjóðarsög umiar. Áriö má helzt ekki líða svo, að íslenzk skáld og íslenzkir tónsmiöir láti undir höfuð leggjast að gefa þjóð- inni slíkan söng. H. K. L.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.