Þjóðviljinn - 14.10.1949, Blaðsíða 5

Þjóðviljinn - 14.10.1949, Blaðsíða 5
Föstudagur lé; öktóbér 1949. ÞJÖÉ>y±L33N?í .:', ; MHwe^M Eúutir if. Mweims&on: iim núvera • 4^ <? uniim Þeir sem fyrst kynntustl réttinda hreyfingum. Þeir litu hinni amerísku þjoð um alda- mctin .síðustu kenna hana ixé naumaat fyrir hina sömu. Þeir sakna þessa lífsfagnandi létt- leika í skapi hennar, þessarar br-úsandi framsóknar elju, þessa íéiftrandi bjartsýnis er sérkenndi hana frá þjóðum hins gamla og þreytta heims. Þetta var uhglings þjóð, sem af al- huga fagnaði komu áranna, því þótt mikið hefði áunnizt til framfara myndu fleiri og stærri afrek vinnast á næst- unni. Þannig hugsaði þjóðin og enginn vogaði sér að hugsa öðruvísi því þetta var draumur og gléði' ungrar atorkuþjóðar þar sem allt var i nýsköpun. Bpitsýní nngiai ai Unnir sigrar staðfestu trúna á sjálfmegin ög giftu landsins. Leiðir feðranna höfðu legið í gegnum öræfi og ótal torfærur frá hafi til hafs. Alstaðar þar sem fætur frumherjans höfðu troðið slóðir frá byggð til ný- lendna blómgaðist jörðin og bar sína blessun, öldnum sem ó- bornum. Þetta hafði verið þrjú þúsund mílna sigurganga frá Atlahtsálum til Kyrrahafs- stranda. Þéir höfðu brúað stór fljótin, lagt járnbrautir yfir næstum því ókleif fjöll, rutt skóginn og breytt eyðimörkum í akúrlendi. Þeir höfðu num- ið námur,"grafið auð úr skauti jarðar, beislað fossana, veitt ljósflæði og crkustraumum yf ir landið. Þeir höfðu byggt verksmiðjur, . og stórar borgir þár sem vísundah jarðirnar voru vanar að reika um hljóð- ar auðnir. Með vatnsveitum h&fðu þeir skapað nýja Edens aldingarða: Þeir höfðu byggt skóla, kirkjur og leikhallir þar sem Indiánarnir höfðu fyrir fáum árum reist húðtjöld sin eða safnazt saman umhverf- is útielda. Þeir gátu með góð- um rökum litið á sig sem mestu og glæsilegustu fram- faraþjóð sögunnar. Þess voru þeir aisannfærðir, að öllum gæti liðið vel í Ame- ríku og hreppt sinn hlut af þessum gæðum. Fátæktina askoðuðu þeir sem sjálí'akap- arvíti nokkurra óduglegra og úrræðalausra einstaklinga. Ef óhöpp meinuðu mönnum að njota sín við eitt starf eða í einni sveit, gat hann numið sér land að nýju og leitað annarra tækifæra. Tráað a$ öltnm liði vel Til annarra þjóða litu þeir með góðlátri kýmni. Þeir visstu sig standa þeim langtum framar: Þeir óttuðust engan. öfunduðu engan og töldu sig ekkert þurfa til annaiTa að sækja. Þéir höfðu fremur mæt- ur á öllum frelsis- og mann-/ á sig fyrst og fremst sem þjóð hinns vinnandi lýðs og báru hins vinnandi lýðs og báru yfirleitt vinaihug tii verka- fólksins; í öðrum löndum, þótt verkalýðshreyíingin vestra væri oft mjsskilin og jafnvel fordæmd, ekki einungis af vinnuveitendum heldur einnig af þjóðinni. Þvá var nefnilega ta3s vert almennt trúað, að vestra liði öllum. svo vel- að engin stéttarsamtök þyrftu þar að eiga sér stað. Þjóðin trúð-i á sjálfsagðar íramfarir fyrir alla og bættan hag öllum til handa. með eðlilegri og sjálfsagðri framþróun. í framvindu tím- fremur iítil um Etefnumaik' allr ar þessarar hraðstígu f rám- sóknar. Svo komst einn af þeirra mætustu hugsuðuin og hagfræðingum, Stuart Chase, að orði: „Eg er nú búiiin að fást Við ameríska hagfræði i rúm; brjá- tíu ái' án þess að kcmast áð raun um takmark hin? bandaríska hagkerfis, mér virðist það -ekki eiga sér nokkurt sieíeiðilígt tsí mark." Aðrir bentu á þá sannfeyr..d, að 90% af. eignum þjóðarinnar væru í vösum tiundahi"utanE aí íbúimum. en- einn fimmti tjóð- arinnar byggi vð slrort. Ameríkanar létu sig' þetta lifnnetnr þessaiði ffeinaji, Einaf E Sveiffiss©n» ei Vestnt-ÉsIendÍHŒas \ cw? ÞféðvMjiinffi seint í samai aSia gtem hann wm ianclankin. anna. Þá voru bka margir mik- ilhæfir menn og þjóðhollir í stjórn landsins, má þar til nefna öldungaráðsmennina: Norris,' Berah, Cummings, Johnson, La Follette, Wheeler og fleiri. Benda mátti á marg- háttaðar framfarir, fyrir at- beina þessara manna. 90% þiéSaieignanna I vösnm fínnda hinfa Við og við ;heyrðust aðvör- unarraddir frá hinum djúp- hyggnari þegnum landsins eða velviljuðum útlendingum. Mörg um fannst' hláturinn næsta gáskakenndur og hugsunin nöldur litlu skipta. ,,Þao • lag-1 ast bráðum"r'var svar þeirra. | Nú finnst ílestum "sem. þessi giaðróma tcnn sé hljóð'naður hjá hinni vestrænu þjóð óg lif- ið leiki þar á aðra strengi. Þa?' er kominn' óttakenndur ¦ ergels- istónn í hliómJiviðiiria barlénd- is. Hvað'hefncbieTtt . þjóð svo efandi og bölsýna? Við 8-kulum nú reyna að gera okkui' grein fyrir þessu. 'Yfir hana haía skallið tvær heims- irtyrjaldir og: ein ægileg hagkroppa. Þegar íyira heimsstríðif braust út i Evrcpú var þjóð- in einhuga um að komast hjá beinni, þátttöku i í>éssari styrj- öld. Kosning Vilsc.nij árið 1916 byggðist einkum. á þeirri trú, að honxisi myridj heppna^t ac bjarga landisu cg þjóðinni .frá stríði. Sköoanif fclksins voru mjög margskiptar og átti keis- arínn þýaki ekki svo fáa fo-r- mælendur í byrjun striSsin.^ Ef.tir þvi. sem á leið stríðið breyttist hugsimarhátturim; nokkuð og gekk Bretuxn meir í' vií. Menn lögðu almennt trún að. á allár hroðasögurnar um grimmdaræoi Þjóðverja ' og staðfestnst. í þeirri trá aí' skemmdarsta.-fí.em: ílugu- manna beirr-a í Amerjku. Þeg- ,ar svo. þic>ð;ira dróst að iokum út í stríðið, há)f nanf'og í fyrstu, létu raenn sér það Iynda--aí þvi 'þeir létu blekkj- ast af kænlegum áróoii. Allar líkur bentu t.il þcr& að Þjóð- verjar myndusigra, kæmj saœ: bandsmönnum ekki meiri bjáip frá' Ameríku. Var nú fólkið fengið til að £fóa þvi Sé eá Þjóð-v'erjar yrðu oían á í Ev- ropu ¦ heíðu þeir nú begar &<- kvarcað innrás í Bandaríkin. Vitaskuld vtesu leiðtogarnir betui" en beittu þessu faragði til að veJria •.¦igajr.óð Vest- marina. Kin raur;v=rulega á- stæða kem-.tr hins'.'egar fram í bréfi Walter Pf.~e, sem þá Woodrow Wilson. Vilsons forseta og benti á það atvinnu og fjármálahrun, sero oreakast myndi af ósigri Breta þar sem höfuðbankar Banda- ríkjanna svo sem Chase og Morgan bankamir yrðu, að öll- um hkindum gjaldþrota. Að visu var Vilson langtum. frem- uf fclksins maður en auðvalds- ins, en í auðvaldslöndunum er I það ætið almenningur fremur ' en ríkismennirnir sem líða mest við íjárhrun. Auðugir hafa ævinlega ráðrúm til að skjóta fá.e3num þúsundum und- an, ssr til lífsframíæris, þar sem verkamaðurinn tapar öllu, þar sem hann tapar vinnu. Því hraus f crsetanum hugur við að leiða algjört fjárhrun yfir land ið og vildi heldur af tvennu illu leggja út í stríðið og bjarga Bretum. > Auðvi-tað gerast .ekki siíkar breytingar nema fyrir greinan- legar oisakir. ílvað heíur breytt lífsstemningunni í Ame- ríku? Hverer. sú. reyhsla semj varsendihe.rra Bsndaríkjahna i hefuí' gert hina vonarglöoui Lohdon. Br'éfio var Ptiiað til Nú -, lauk stríðinu svo seffli me.nn vita með algjör-um sigri Vestuiveldanna. Það er sál- fræðileg sannrejTid, að sigur- sælar þjóðir i stcrstríðum eignast "'sérstakan hugsunar- hátt og lífsviðhorf. Baudarikja. menn eignuðu sér fyrst og fremst ságurinn og fundu nút meir en nokkru sinni fyrr til máttar síns. Að hinu leytinu ¦ voru þeir mjög óánægðir meS!' friðargerðina. Auðvitað gat Vilson ékki látið allt hið sanng, uppi með orsakir þess að Bandaríkja&tjórnin sá sig tiT. neydda að fara út í stríðið,. Bandaríkjamenn mynðu alla ekki hafa fengizt til að fara í stríð til að bjarga auðvaldinu,. hann gerði því stríðið að hug« sjóne^stríði eða striði fyrir hug- sjónir. Það var stríð sem átti að binda endi á allar bléðsút- hellingar i framtiðinni. Vilson. gat Hka gert þetta með betri samvizku en flestir aðrir, því maðurinn var að innræti hug- sjónamaðtir og mikill fiiðarvin.- ur. Áður en Bandarikin tóku þátt í fyrri heimsstyrjöldinni var, þetta blátt áfram stó^o veldastríð um heimsyfirvald ej nú átti það að verða lckastríð^ svo beimurinn yrSi sii'pulagður Héjf sésí hvernig Ameríkanar eyðileggja-;kartöí!ar-ifteð. |rví 'aá heöa olíu jfSr'þawr dg--til vaFa31iegg;friðai-. samlivæmti ^¦^yj.'--'Í^ ;•-- ' Framiiald á 6. siííu j

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.