Þjóðviljinn - 18.02.1958, Blaðsíða 6

Þjóðviljinn - 18.02.1958, Blaðsíða 6
6>>J- ÞjðMl-LJÍNN'-- Þriðjudagur 18. febrúar 1938' VIUINN Otgefandi: Samelninerarnokkur alÞÍBn - Sðslallstaflokíurtnn. — .Rltstiórar Maenús Kjartansson (áb.). Sleurður QuSmundsson. — Fréttarltstiórl: Jón Biarnason. — BlaSamenn: Ásmunúur Siguriónsson, Gu&mundur Vlgfússon, Xvar H. Jónsson, Masnús Torll Olaísson. Slgurjún Jóhannsson. — Auglýa- lnzastiórl: Quðgelr Magnússon. - Bltstiórn, afgreiSsla, auglýsingar, prent- •mlöia: SkólavörðustiK 18. - Síml: 17-500 (5 linur). - Áskrlítarverð kr. 25 á 1 Reykiavlk og nágrenni: kr. 22 annarsst. — LausasöluverS kr- 1.50. PrentsmiSia ÞióSvlUana. Herfileg vinnubrögð í ; láiiamáluni Pólverjar gera nánari grein fyrlr f fllög umu TT'ins og skýrt var frá í síðasta *-4 blaði er nú farin utan nefnd á vegum Lúðvíks Jóseps- sonar sjávarútvegsmálaráð- herra til þess að ganga frá samningum um smíði stóru togaranna sem ríkisstjórnin hét að kaupa, en öllum hinum fjölþætta und.'rbúningi þeirra samninga er lokið fyrir nokkru. Þessir togarar munu koma til 'jtindsins á árunum 1960 og 1961. Þegar á þessu ári munu hins vegar koma til landsins 12 smærri togarar, sem verið er £ð Ijúka smíði á í Austur- Þýzkalandi, og hafa útgerðar- rnepn og sjómenn mikla trú á eagnsemi þeirra. Ýmsir smærri bátar sem byggðir hafa verið á vegum ríkisstjórnarinnar eru þegar komnir hingað til lands og aðrir væntanlegir á næst- unni, og hefur áhugi útvegs- manna á öflun nýrra fram- leiðslu'tækja sjaldan verið meíri en nú. Allt eru þetta mikil umskipti .frá síðasta valdaskeiði íhaldsins, er eng- ínn togari var keyptur til landsins í átta ár — en hins vegar 5.000 lúxusbílar. Það var þá sem Sjáifstæðisflokkurinn bió til þá hagfræðikenningu að í rauninni væru það lúxusbíl- arnir sem stæðu undir rekstrí togaranna! T?ri svo ánægjuleg sem þessi ¦" nýju sk'pakaup eru, er hitt &:varlegra að ekki hefur erm v'erið gengið frá neinum varan- Jégum lánum til þessara stór- f rartikvæmda. Kannski rriá halda því fram að það komi ekki svo mjög að sök eiuiþá hvað stóru togarana snertir, en h.'.tt er fyrir löngu komið í emdaga og hefur valdið alvar- legustu sjálfheldu hversu lengi hefur dregizt að ganga frá end- an.egum lánum til smærri tog- s.ranna og bátanna sem smíð- aðir hafa verið í Austur-Þýzka- iand;. Af hálfu skipasmíða- stöðvanna er aðeíns um venju- leg vörulán að ræða í sam- bandi við þessi skip og er hluti beirra þegar kominn til út- borgurtar, Þær greiðslur hefur t»ðjð að taka af hínum al- rnenna útflutningi íslendinga ííl Austur-Þýzkalands, en af- jeiðingin af því hefur aftur crðið sú að almenn vörukaup ckkar í Austur-Þýzkalandi, þar íém við höfum keypt mjkil- vægar neyzluvörur og iðnaðar- vörur, hafa nú algerlega s'.randað. Má segja að almeun vörukaup okkar í Austur-Þýzka- landi hafi algerlega legið niðri það sem af er þessu ári vegna þess að afurðirnar sem við seljum þangað fara til þess að greiða upp í togarana og bát- ana. En enginn þarf að imynda ;ér'að við getum staðið straum af hinni miklu fjárfestingu í ifávarútvegi með því að draga hana írá núverandi gjaldeyris- framleiðslu okkar á örskömm- um tíma. ¥»essi vinnubrögð eru þeim * mun herfilegri sem ástæð- an er engan veginn sú að hag- stæð lán séu ekki tiitæk. Ríkis- stjórnin hefur nú á annað ár vitað að henni buðust mjög hagkvæm lán í Sovétríkjunum, lán sem m. a. eru mjög hentug til þess að greiða skipin með.i Fyrir löngu er ríkisstjórnin bú- in að ákveða að taka lán í Sov- étríkjunum til þessara þarfa — en það hefur þó ekki verið gert enn af einhverjum mjög annarlegum ástæðum, sem erf- itt virðist að fá fram í dags- ljósið. Þeir tveir ráðherrar sem bera ábyrgð á þessum óafsak- anlegu vinnubrögðum eru Guð- mundur í. Guðmundsson utan- ríkisráðherta og Eysteinn Jóns- son fjármálaráðherra. Lántak- an heyrir undir Guðmund að því leyti sem hún tekur til ut- anrikismála og hann þarf að koma í kring með samningum við sovézk stjórnarvöld, en Ey- steinn á að ganga frá sjálfri lántökunni sem fjármálaráð- herra. Hegðun Guðmundar í þessu máli er slík, að hún und- Irstrikar enn þá skoðun að ís- lendingum sé ekki eins ósýnt um neitt og að velja sér utan- ríkisráðherra og er þá mikið sagt, og trúlega hefur hann ekki enn fengíð leyfi hjá bandaríska sendiherranum til þessarar samningagerðar. En hver er skýringin á framtaks- leysi Eysteins Jónssonar? Er hann ef til vill ennþá sama sinnis með sjálfum sér og þeg- ar hann réfsaðí mönnum með vendi laganna fyrir að flytja framleiðslutæki til laridsins í „óleyfi" og kallaði nýsköpun- artogarana „gums" á Alþingi íslendinga? í hugaleysið á að tryggja láns- ** fé tíl stórframkvæmda í sjávarútvegi er enn athyglis- verðara þegar þess er gætt, að þessir tveir ráðherrar hafa ver- ið eins og útspýtt hundsskinn við að afia lána — dýrari og ó- . hagstæðari lána — til allra mögulegra annarra fram- kvæmda og þá fyrst og fremst til heyzluframkvæmda. Skiln- ingur þessara ráðherra á ís- lenzkum efnahagsmálum virð- ist vera sá að lán elgi fyrst og fremst að taka til þess að auka lífsþægindi og neyzlu en endurnýjun sjávarútvegsins megi sitja á hakanum. Eða hugsa þeir sér ef til vill að þjóðin eigi í vaxandi mæli að lifa á útflutningi á dilkakjöti og landbúnaðarafurðum, sem hlýtur að stóraukast með enda- lausum f ramlögum í reektunar- sjóð, og miða ¦ lífskjör sín við það verð sem fyrir þær afurðir fæst? & Tillögur pólsku stjórnar- innar, sem kenndar eru við Adam Bapaeki utanrííkis- ráðherra, um að komið verði upp í Mið-Evrópu svæði þar sem engin kjarn- orkuvopn verði leyfð, né heldur stöðvar fyrir flug- skeyti sem boríð gætu kjarnorkuhleðslur, hafa vakið mikla athygli. Stjórn_ ir Tékkóslóvakíu og Aust- ur-Þýzkalands hafa fallizt á þær, og enda þótt þær hafi hingað til ekki fengið jafngóðar undirtektir hjá ráðamönnum Vestur-Þýzka- lands, er enginn vafi á að mikill meirihluti almenn. ings þar í landi er sam- þykkur þeim. Ýmislegt bendir líka til að stjórnir vesturveldanna, einnig Bandaríkjanna, muni til- leiðanlegar að ræða þessar tillögur. Helzta mótbáran gegn þeim hefur verið sú, að erfitt muni að koma upp raunhæfu eftirliti, svo að tryggt verði að hlutaðeig- andi ríki standi \ið skuld- bindingar í þessu sambandi. Á laugardaginn var sendi- mönnum vesturveldanna í Varsjá afhend greinargerð pólsku stjórnarinnar um framkvæmd tilfó.gnanna og nauðsynlegt eftirlit til að tryggja hana. Greinargerð- in fer hér á eftir: Ríkisstjórn pólska alþýðu- lýðveldisins lagði 2. október 1957 fyrir allsherjarþing Sam- einuðu þjóðanna tillögur um, að komið yrði upp kjarnorku- vopnalausu svæði í Mið-Evr- ópu. Ríkisstjórnir Tékkóslóv- akíu og Austur-Þýzkalands lýstu sig fúsar að taka þátt í myndun slíks svæðis. Rík- isstjórn pólska alþýðulýðveld- isins var sannfærð um að myndun kjarnorkuvopnalauss svæðis gæti leitt til þess, að ástand batnaði á alþjóðavett- vangi, og auðveldað víðtæk- ari viðræður um afvopnun og lausn annarra alþjóðlegra á- greiningsmála, en á hinn bóg- inn gæti áframhald og almenn útbreiðsla kjarnorkuvígbún- aðar aðeins leitt til þess, að skipting Evrópu í andstæðar blakkir yrði frekar staðfest, og ástandið yrði enn flóknara, einkum í Mið-Evrópu. Ríkisstjórn pólska aíþýðu- lýðveldisins ítrekaði tiliögu sína eftir diplómatískum leiðum í desember 1957. Hún hefur í huga hinar almennu undirtektir, sem frumkvæði hennar hefur fengið, og tekur tillit til sjónarmiða, sem kom- ið hafa fram í umræðum um tillöguna, og leggur því hér með fram frekari skýringar á tillögu sinni, sem gætu auð- veldað, að viðræður hæfust og samkomulag næðist um iþetta mál: I. Umrætt svæði ætti að ná yfir Pólland, Tékkóslóvakíu^ Austur-Þýzkaland og Vestur- Þýzkaland. Á þessu landsvæði myndu hvorki verða framleidd né geymd kjarnorkuvopn, þar yrði hvorki útbúnaður né neinar stöðvar, ætlaðar fyrir slík vopn, notkun kjarnorku- vopna gegn þessu svæði yrð bönnuð. H. Skuldbindingar þær, sen myndun hins kjarnorkuvopna lausa svæðis hefði í för meítí sér, myndu byggjast á" eftir¦" farandi forsendum: 1) Ríkin á þessu svæði. Bkuldbyndu sig til að fram-^ leiða ekki neins konar kjarn- orkuvopn, viðhalda þeim né flytja inn til eigin þarfa, né heldur að leyfa að þeim yrði komið fyrir í löndum þeirra.f Þau skuldbyndu sig einnig til að koma ekki upp né leyfa,' H1 m Adam Rapacki að komið yrði upp í löndum þeirra stöðvum eða útbúnaði, ætluðum fyrir slík vopn, þar með taldar flugskeytastöðvar. 2) Veldin fjögur: Frakk- land, Bandaríkin, Bretland og Sovétríkin tækju á sig eftir- farandi skuldbindingar: í a. að viðhalda ek'ki kjarnorku- vopnum í vígbúnaði herja þeirra, sem eru í iöndum ríkj- anna á þessu svæði, viðhalda hvorki né koma upp í löndum þessara ríkja stöðvum né út- búnaði fyrir kjarnorkuvopn, þar með taldar flugskeyta- stöðvar, h. afhenda ekki á neinn hátt né af nokkurri ástæðu ríkis- stjórnum eða öðrum aðilum á þessu svaíði kjarnorkuvopn né stöðvar og útbúnað fyrir kjarnorkuvopn. 3) Veldi þau sem ráða yfir kjarnorkuvopnum ættu að sikuldbinda sig til að nota ekki þessi vopn gegn ríkjunum á 'þessu svæði né gegn nokkr- um skotmörkum þar. Þessi veldi ættu þannig að skuld- binda sig til að virða og við- urkenna sérstöðu þessa svæð- is, sem hvorki ætti að hafa kjarnorkuvopn né eiga á hættu, að slíkum vopnum yrði beitt gegn því. 4) Önnur ríki, sem hafa herlið í löndum ríkjanna á þessu svæði, myndu einnig skuldbinda sig til að hafa ekki kjarnorkuvopn í vígbún- aði þessara herliða og til að afhenda ekki ríkisstjórnum eða öðrum aðilum á þessu svæði slík vopn. Þau mýndu heldur ekki koma upp út- búnaði eða stöðvum, ætluðum fyrir kjarnorkuvopn, þarmeð taldar flugskeytastöðvar, í löndum ríkjanna á þessu svæði, né afhenda þær ríkis- stjórnum eða cðrum aðilum þar. Setja mætti nánari gagn- kvæm ákvæði um, hvernig þessum skuldbindingum yrði framfylgt. III. 1) Hlutaðeigandi ríki myndu í því skyni að tryggja raunhæfa framkvæmd þeirra skuldbindinga, sem felast í lið II, ákv. 1_2 og 4, taka að sér að koma upp virku eftirliti á umræddu svæði og gangast sjálf undir það. Þetta kerfi gæti bæði náð yfir eftir- lit á landi og úr lofti. Koma mætti einnig upp nægjanleg- um eftirlitsstöðvum, sem hefðu réttindi og aðstöðu til athafna, sem tryggja myndu raunhæft eftirlit. Um einstök atriði varðandi framkvæmd eftirlitsins verður hægt að semja á grundvelli þeirrar reynslu, sem fengizt hefur hingað til á þessu sviði, svo og á grundvelli tillagna, sem ýmis ríki hafa borið fram í afvopnunarviðræðum, að svo miklu leyti sem hægt verður að laga þær að aðstæðum á svæðinu. Eftirlitskerfið, sem komið verður upp á hinu kjarnorkulausa svæði, gæti fært miönnum gagnlega reynslu fyrir framkvæmd víð- tækari afvopnunarsamkomu- lags. 2) Næg.ianlegu eftirlitskerfi til að sjá um að staðið sé við umræddar skuldbindingar ætti að koma uþp. í því gætu til dæmis tekið þátt fulltrúar, skipaðir af stofnunum Norð- ur-Atlanzhafsbandalagsins og Varsjárbandalagsins, einnig þegnar eða fulltrúar rikja, sem ekki eiga aðild að neinum hernaðarsamtökum í Evrópu, og persónulegar útnefningar gætu líka komið til mála. Nánari gagnkvæm ákvæði mætti setja um starfsemi eft- litsstofnunarinnar og skýrslu- gerð hennar. IV. Viðeigandi alþjóðlegur sáttmáli myndi vera einfald- asta leiðin til að skjalfesta skuldbindingar ríkjanna, sem svæðið næði yfir. En til að koma í veg fyrir málaflækjur, sem sum ríki kynnu að telja, að slík lausn hefði í för með sér, mætti'fara þannig að: 1) Það. mætti koma þessum skuldbindingum fyrir í f jórum einhliða yfirlýsingum, sem hefðu eðli alþjóðlegrar skuld- bindingar og yrðu geymdar hjá ríki, sem gagnkvæmt sam- komulag hefði prðið um, að geymdi þær. 2) Skuldbindingum stór- velda yrði komið fyrir í gagn- kvæmu skjali eða einhliða yf- irlýsingum, eins og nefndar eru í ákvæði 1.. 3) Skuldbindingum annarra ríkja, sem hafa herlið á um- ræddu svæði, yrði komið fyrir í einhljða yfiriýsingum, eins og nefndar eru í ákvæði 1.. Ríkisstjórn pólska alþýðulýð- veldisins leggur til, að hafnar verði viðræður á grundvelli áðurnefndra tillagna um nán- ari atriði varðandi myndun hins kjarnorkuvopnalausa •svæðis, umskjöl og. trygging- ar í þyí sambandi, svo og um framkvæmd þeirra skuldbipd- Prámháld á'10'. síðu

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.