Þjóðviljinn - 16.03.1958, Blaðsíða 6

Þjóðviljinn - 16.03.1958, Blaðsíða 6
6) — ÞJÓÐVILJINN — Sunnudagur 16. marz 1958 — rsft ÍOÐVILJIN ÚtEeíandi: Samelningarflokkur alÞíSu — Sósíftlistaflokkurinn. — Ritstjórar Magnús Kjartansson, Sigurður Guömundsson (ab.). — Préttaritstjóri: Jón Bjarnason. — Blaðamenn: Ásmundur Siguriónsson, Guðmundur Viglússon, ivar H. Jónsson, Magnús Torfi Ólafsson, Sigurjón Jóhannsson. — Augrýs- -tagastjóri: Guögeir Magnússon. — Ritstiom, atgreiðsla, auglýsingar, prent- smiðja: Skólavörðustíg 19. - Sími: 17-500 (5 llnur). - Áskriftarverð kr. 25 á m;ui. i Reykjavík og nágrenni; kr. 22 annarsst. — Lausasöluverð kr. 1.50. Prentsmlðja I'jóSvlljans. --------_------------------------------------------------------------------/ V. Hvers vegna er hér ekki atvinnuleysi? ¥*að var ekki almennt íyrir * nokkrum áratugum að ís- lenzkir verkamenn ættu íbúð, ættu hús, ef það átti þá skilið að nefnast íbúð eða hús. Það «r enn ekki hin almenna regla í grannlöndum okkar að verka- menn eigi íbúð sína. Þetta get- ur tæpast þýtt annað en að verkalýðshreyfingin hér á iandi hafi sótt svo hratt fram, tek.'zt að búa íslenzkri alþýðu stórbætt kjör og í ýmsu kom- izt fram úr alþýðuhreyfingum grannlandanna á þessu sviði. ¥?nda mún sú raunin á. það *-J fer fjarri að íslenzka verka- lýðshreyfingin hafi einblínt á krónutölu kaupsins. Þegar al- þýðusamtökin náðu í stríðslok verulegm áhr fum á stefnu ís- lenzkrar ríkisstjórnar, knúðu þau fram stórfelldustu nýsköp- un atvinnulífsins sem nokkru sinni hefur gerzt á íslandi og meiri hlutdeild alþýðunnar í þjóðartekjunum en nokkru sinni. Og verkalýðshreyftng- unni hefur í megindráttum tekizt, að vísu oft með harðri baráttu, að varðveita þau lifs- kjör og sækja fram á nýjum sviðum, eins og t.d. er atvinnu- leysistrygg'ngarnar voru knún- ar fram með verkfallinu mikla 1955 og önnivr bar^ áttumál og nýjan nýsköpun- arkafla með samvinnu við nú- verandi ríkisstjórn. 17'n undirstaða þess að verka- ~-í menn getj lagt i stórfyrir- 1æki eins og það að eignast ibúð, er að sjálfsögðu traust þeirra og annarra á að hér iialdist óslitin atvinna, að al- mennt atvinnuleysi herji ekki íslenzku verkamannastéttina. Komi slík óáran, er vonlaust að standa undir afborgunum og vaxtagreiðslum, og fjöldi manna á á hættu að missa það sem farið hafði til að festa í- búð eða íbúðarhús. TTTvers vegna treysta íslend- •*¦* ingar bjargfast á að hér taklst að halda óslitinni at- vinnu? Svo sannarlega er ís- land engin sú undantekning meðal þeirra lahda -sem búa við auðvaldsskipulag að það sé tryggt fyrir kreppúm og því fjöldaatvinnuleysi sem þeim fylgir. Sk.'lyrði þess að hér haldi áfram að vera næg at- vinna og lífskjörin fari batn- andi, er að sjálfsögðu að þjóðin hafi markaði fyrir h.'nn gífur- lega mikla fiskútflutning, líkt og verið hefur síðustu árin. Og það ekki markaði sem hrynja eíns og spilaborg í fyrsta kreppugusti. Því er það að margra ára samningar um sölu afurða okkar til landa sem búa kreppulausum áætlunarbúskap er og verður hornsteinn að þeim lífskjörum sem íslenzka þjóðin býr nú við. Ef þeim mörkuðum væri hent burt, eins og Sjálfstæðisflokkurinn og nokkrir fávísir „fríverzlun- unarpostular" í öðrum flokk- um vilja, væru markaðsmál fslendinga og þar með undir- staða lífskjara og atvinnu landsmanna gerð að leiksoppi hins ., kreppuriðna efnahags- sk:pulags; auðyaldslanda. Að- sjálfsögðu nota íslendingar sér markaði hvar í heimi sem Þeir fást, en þeir eru misöruggir, að ekki sé me;'ra sagt. Um það er „efnahagssamyinna" brezku togaraeigendanna, og íhalds- stjórnanna brezku á undan- förnum árum nærtækt dæmi. Þannig lítur út hið fyrirhngaða starf sheimili Máls og menningar við Laugav. Verður Laugavegur 18 heimili Máls og menningar eða ekki? Fyrir nokkru var byrjað að grafa fyrir grunni fyrir- hugaðs starfsheimilis Máls og menningar að Laugavegi 18. Verður það mikil bygging er kostar mikö íé að byggja. Mái.Og menning hefur hinsvegar ekki fé annað en það sem félagsmenn sjá sér fært að leggja af mörkum. í ný- útkomnu Tímariti Máls og menningar ræðir ritstjórinn, Kristinn E. Andrésson þetta vandamál. Þar segir hann svo: i '*--¦', Við gleymum ekki úr sögu Máls og menningar haustinu 1953, þegar búkabúð félagsins hafði verið sagt upp leigustað sínum á Laugavegi 19 og um 180 félagsmenn brugðust fljótt og drengiléga við kalli Máls og menningar, lögðu fram á nokkr- um vikum 650 þús. kr. og stofn- uðu með okkur hlutafélagið Vegamót sem festi kaup á Laugavegi 18. Síðan höfum v;ð alið þá von *r Deilan um olíuverðið ':<¦¦.. ¦ TT'ins og Þjóðviljinn skýrði frá P^ á föstudag.'nn hafa fulltrú- ar fulltrúar íhaldsins, Fram- sóknar og Alþýðuflokksins í stjórn Innflutningsskrifstof- unnar samþykkt að verða við kröfu oliufélaganna um hækk- /un á gjaldi sem félögin reikna ,sér fyrir útkeyrslu á olíu. Nemur hækkun þessi 2 aurum á Jítra. Samkvæmt upplýsing- :Um olíufélaganna sjálfra nem- ur, selt magn af útkeyrðri olíu !^3. af heildarsölunni, og mið- • a.ð-við sölu ársins 1957 um 3,00. þúsund smálestum. Þýðir því, umrædd hækkun nálega 2.3 millj. kr. tekjuaukningu á ári Ul handa olíufélögunum. Kæmi hækkun þessi. f ram í 2 aurum hærra verði á lítra á allri útkeyrðri olíu, en megnið af henni fer til húsakyndingar. Þessari samþykkt meirihlut- ans um að verða við kröfu oiíufélaganna um verðhækkun á olíu hefur nú verið skotið til ríkisstjórnarinnar af, fulitrúa Alþýðubandalagsins ,. ;í /. stjórn Innflutningsskrifstofunnar, : en hann greiddi atkyæði gegn hækkuninni. Ákyörðunin um hækkunina var einnig , tekin gegn ráðlegg.'ngum og vilja verðlagsstjóra, sem taldi engin rök fyrir,,að_.verða við kröfu olíufélaganna. Hefnr verðlags- stjóri einnig þent; á að;:núver- andi verðlagsgrundvöllur ,muni óþarflega hár að því er snertir heildardreifingarkostna& og á- lagninu til handa olíufélögun- um. Það hefur einnig komið fram í umræðum um málið að olíufélögin hafa ekki: e;nu sinni reikningum sínum : fyrjr árið 1957, en eðlilegt þefði verið að hliðstjón hefði verið höfð af útkomu ársins ef breyta ætti verðl agsgrundveilinum. Kröfur olíufélaganna um hækkaða álagningu og dreifingarkostnað hafá um þriggja . vikna skejð tafið af- greiðslu á tillögu verðlags- stjora um 4 aura lækkun á litra af gasolíu. Var sú tillaga ýtarlega rökstudd með farm- gjaldalækkun þeirrj er átt hef- ur sér stað að undanförnu, svo og vegna lækkunar á fobverði olíunnar. Að öðru leyti voru útreikningar verðlagsstjóra byggðir á þeim grundvelli, er Innflutningsskrifstofan sam- þykkti í fyrra, að því er snerti leyfðan dreifingarkostnað og á- lagningu. A sókn olíufélaganna í aukinn •^¦¦gróða og sú þjónusta sem þeim er veitt af fulltrúum olíu- flokkanna flettír rækilega ofan af þeim skáldskap og blekk- ingum íhaldsblaðanna að olíu- félögin fái ekki að lækka sölu- vöru sína fyrir yfirgangi ríkis- stjórnar^nnar og þá einkum ráðherra Alþýðubandalagsins! Olíufélögin eru engar góðgerð- arstofnanir eins og íhaldið vill vera láta, heldur þvert á móti ýtin og gírug gróðafélög sem vilja fá að mata krók'nn á kostnað almennings. í tíð nú- verandi ríkisstjórnar hafa þau verið tekin öðrum tökum en meðan íhaldið réði og orðið að sætta s;'g við minni álagningu og takmarkaðri gróða. En lausnin er auðvitað sú að rík- ið taki olíusöluna í sinar hend- ur, eins og það annast nú kaup hennar erlendis. En um það efni liggur nú fyrir til- laga frá þingmönnum Alþýðu- bandalagsins á Alþingi. ; í brjósti, og látið hana óspart uppi, að þar myndi rísa ný bygg- ing sem yrði „hús Máls og menn- ingar"y.í,£jð.a í starfsheimili félags- jn; gott efvið létum ekki fljúga fyrirjað á';:.tvítugsafmæli félags- ins j mundu , félagsmenn ; afhenda það.¦¦M.áli og menningu að gjöf. En^afmæ^ið.leilS! án þess hægt væri sj^ijeggja^; syo mikið sem hornste.'ii <pð ,byggingunni. , Nú loks er þarikomið að byrj- áðér'að gíafáifýrir grunni húss- ins og við birtúm hér uppdrátt að því eftir Sigvalda Thordar- son arkitekt, Verður byggingin um 5700 rúmmetrar, 5 hæðir auk kjallara, rúmlega 300 fermetr- ar að flatarmáli, 10% metri með Laugavegi og um 30 metrar með- fram Vegamótastíg, en hann breikkar um þrjá metra. Hún kostar að sjálfsögðu ærið fé, allt að sex millj. króna, og nær 2,5 millj. kr. að gera hana fokhelda. Vegamót samþykktu í jan. s.l. að auka hlutáfé sjtt um 500 þús. kr. til að koma byggingunni af stað, og er komið loforð frá hlut- höfum fyrir þeirri aukningu. Vitaskuld hrekkur sú upphæð skammt, en sá 180 manna hópur sem stofnaði Vegamót hefur enn sýnt hug s.'nn til þessa máls. En þó að Vegamót hrindi þannig byggingunni af stað, hvaða líkur eru í raun réttri til þess áð hér rísi hús eða starfsheimili Máls og menningar, þ. e. að félagið geti að verulegu leyti haft um- ráð yfir byggingunni eða næg afnot af henn.'? Hver var draumur okkar um þessa byggingu? Að Mál og menning hefði þar í fyrsta lagi rúmgóðan stað fyrir bóka- og ritfangaverzlun sína, ennfremur skrifstofur, bókasafn, lesstofu, samkomusal o. fl. Og getur bygg- ing, ef eitthvað af þessu vantar og leigja yrði hana að mestu leyti öðrum fyrirtækjum, kallazt „hús Máls og mensingar"? Hvað yrði þá um aukna; menningar- starfsemi félagsins, sem þessari byggingu var ætlað að skapa sk'lyrði til? Og hver yrði hagn- aður félagsmanna? Og til hvers var þá yfirleitt af stað farið? Og hver er fram að þessu hlut- ur Máls og menningar? Hvað á félagið i Vegamótum eða bygg- ingarsjóði til að tryggja sér nauðsynlegt húsnæði í byggjng- unni með þeim kjörum sem fé- lagsstarfsemjn er þar yrði rekin rís undir? Mál og menníng á enga sjóði og hefur aldrei átt. Árgjöld fé- lagsmanna hafa aldrei gert meira en hrökkva fyrir kostnaði frá ári til árs, og ágóði af bókabúð- inni hefur jafnharðart runnið til útgáfunnar." Frá útgáfunni hefur aldrej neitt verið tekið til ann- arrar starfsemi. Þégar Mál og menning á sínum tíma lagði 150 þús. kr. til hlutafjárkaupja í prentsmiðjunni Hólum h.f.,fékk félagið upphæðina að láni og stofnaði til fyrstu skulda. Jafn- vel þegar félagið réðst í aukna og fjölbreyttari útgafu með bókaflokkunum varð það að taka nýtt lánsfé. Mál og menn- ing hefur ekki fremur nú, sið- an Vegamót voru stofnuð, tekið neitt frá útgáfunni eða dregið úr henni á neinn hátt þe;rra vegna. Hins vegar hefur Hál og menning farið tvær leiðir til að geta eignazt sem stærstan hlut í Vegamótum. Um leið og hluta- félaglð var stofnað gaf Mál og menning út hlutdeildarskulda- bréf að upphæð 300 þús. kr. og skyldi andvirði þeirra eingöngu varið til kaupa á hlutabréfum í Vegamótum. Þessi skuldabréf eru flestöll seld og á Mál og menn'ng samsvarandi upphæð í Vegamótum. Hin leiðin var út- gáfa á Kvæðum og sögum Jónas- ar Hallgrhnssonar í hundrað og fimmtíu ára minningu skálds- ins. Útgáfan er seld á<300 kr. í skinni, og er ágóða af henni ætl- að að renna t.l hlutafjárkaupa í Vegamótum, en hann er enginn enn sem komið er. Menn sjá af þessu að Mál og menning stendur enn mjog veikum fótum á Laugavegi 18. Ætlun okkar var að félagið ætti a. m. k. þriðjung hlutafjárins í Vegamótum. En þó svo tækist er það alltof lít.'ð framlag til bygg-. ingarinnar. Þær 300 þús. kr. sem Mál og menning hefur fram að. þessu lagt f ram er allt lá.nsfé til. skamms tíma með 7% vöxtum - Þetta lánsfé er aðmiklum hluta lagt fram af mörgum hinna sömu er standa að Vegamótum Pramiiald á 8. síðu.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.