Þjóðviljinn - 16.03.1958, Blaðsíða 7

Þjóðviljinn - 16.03.1958, Blaðsíða 7
«*. Sunnudagur 16.:imarz 1958 — ÞJÓDVILJINN -r (7Ö Á sumrin er fagurt á Suð- ur-^Grænlandi. Inni í fjörðun- um er undirlendið líkt og vermireitir, umlukt f jöllum ? alla vegu, er skýla fyrir líaf- vindunum. Og yfir sumar- mánuðina maí, júni, júlí og ágúst, sést sjaldan ský é himni. Sólin skín í heiði lið- langan daginn og ísjakarnir á fjörðunum endurvarpa geisl um hennar líkt og spegill. Inni í fjörðunum á fegurstr stöðum, völdu islenzku land nemarnir sér bústaði. Á þehr stað, sem mér þykir fegurst- ur á Grænlandi, í skógarfirð: við Júlianeháb, kaus Eirikur rauði sér bólstað. SIIMGSVEIÐAR OGIT Höfundur þessarar greinar er ungur Grænlendingur, Leif Jensen frá Umanok, er nú dvel- st hér á landi og nemur íslenzku Er hann af íslenzkum, dönskum og grænlenzkum ættum. Teikningarnar sem greininni fylgja eru einnig eftir Leif. Fram til ársins 1955 hafði ég ávallt gert mér Eirík rauða í hugarlund sem mikinn höfð- ingja, mann, er orðið hefði landflótta sakir ofstopa síns. En eftir að hafa sjálfur séð landið umhverfis húsarústir hans held ég, að hann hafi verið einhver mesti könnuður Grænlands. Það getur eklki hafa verið tUviljun, að Eirík- ur rauði valdi þennan stað, sem nú nefnist Kagsiagssúk, sér til bólfestu. Þetta er eini staðurinn á Grænlandi, þar sem hægt er að reka arðvæn- legan landbúnað. Sléttir engjaflákar gefa af sér gnægð af heyi til vetrarfóðurs bú- peningnum, árnar eru margar og fullar af silungi og i firð- inum er gnótt fiskjar og sela. Kostasamt land en erfitt að komast til þess. Skriðjökull- inn þrýstir ókjörum af ís út í fjörðinn, svo að hann er mjög vandsigldur. Eiríkur rauði myndi aldrej hafa kom- izt til Kagsiagssúk, hefði hann ekki tekið sér fyrir hendur skipulega könnun f jarðarins af miklu hyggjuviti. Þarna á húsarústum forn- aldarinnar býr nú grænlenzk fjölskylda. Fjölskyldufaðirinn, Otto Frederiksen, fyrsti Græn- lendindtuinn, er lagði stund á sauðfjárrækt, dó árið 1957, en hann átti syni, er hafa numið land allt umhverfis fjörðinn. Þetta er duglegt og velstætt fólk, sem hefur sýnt hvers Grænlendingar eru megnugir, þegar þeir hafa tileinkað sér verkmenningu nútímans. - ¦ Árið 1955 gafst mér færi á að heimsækja þennan stað og kynnast hinum ýmsu að- ferðum, er menn nota þar við silungsveiðar, þar sem starf mitt við grænlenzka bygginga- eftirlitið krafðist þess, að ég dveldist um hrið í Kagsiags- súk, til þess að hafá uínsjón með fjárhúsabyggingum þar. Eg kom til Kagsiagssúk í byrjun ágústmánaðar og voru smiðirnir þá byrjaðir á bygg- ingunum. Eftir erfiða ferð með vélbáti vár indælt að koma í þesSa friðsælu sveit, þar sem var f jöldi f jár á beit og litlir, íslenzkir hestar. Hest- arnir ganga sjálfala allt ár- ið óg eru alætur, leggja sér til munns/ pappír, tuskur og fuglshami eins og ^>að væri kjarngresi. 1 þessum mánuði, eða nánar tiltekið hinn 8. ágúst, stóð fyrir dyrum mikil hátíð hjá Frederiksensfjölskyldunni. Það átti að skýra þrjú af barnabörnunum og ferma önnur þrjú. Slik veizla myndi standa í marga daga og kon- urnar voru þegar önnum kaf n- ar við að brugga öl, svokall- að ímiak. Áætlað var að um það bil 400 silunga mundi una, og þar sem ég bjóst ekki við að verða sóttur aftur fyrr en eftir 10 daga, ákvað ég að taka þátt í silungsveiðunum, syo að ég hefði eitthvað til þess unnið að sitja veizluna. Við' vorum 14 samari, allt ungt fólk, er héldum upp með einni silungsánni til veiða. Annar hópur ungra manna fór ríðandi til þess að smala fé til slátrunar. Þeir höfðu með sér litla riffla og skutu á leið sinni margt af fjalla- rjúpum og hérum, sem einn- ig átti að nota til veizlufang- anna. í ágústmánuði er næstum albjört nótt á Grænlandi, sól- in er enn hátt á himni og loftið titrar af tíbrá. Við höfð- um ekki annað meðferðis en veiðarfærin, net, sem ekki mega verasmáriðnari en svo, að hver möskvi sé 8 cm í þvermál, og eru lögð þannig, að þau spenna yfir hálfa breidd árinnar. Einnig höfðum við laxaspjót og gogga. Laxa- spjótin voru þannig gerð, að tveir hákarlakrókar höfðu verið réttir upp og festir sam- síða hvór öðrum á tréskaft, er vár úm , þáð bil metri að lengd. Við höfðum engan við- ' leguútbúnað meðferðis. Á daginn lágum við fyrir í gras- inu og sváfum eða spjölluð- um saman, en á næturnar stunduðum við veiðarnar, því að þá var birtan hæfileg. Við lögðum net okkar í fjórar ár. Síðan skiptum við okkur í tvo hópa, 8 konur í öðrum en 6 karlar í hinum, og síðan kepptum við um hvor gæti veitt meira á þeim þrem dögum, sem eftir voru þar til veizlan átti að hef jast. Auk netaveiðanna veiddum við þannig, að við gengum upp og niður með ánum og gættum varlega inn undir árbakkana, þar sem þeir slúttu fram yfir vatnsborðið. Silungarnir liggja oft alveg innundir árbökkun- um og með gætni getur maður þreifað þá uppi með hönd- unum, þótt þeir sjáist ekki, án þess, að þeir virðist verða varir við snertinguna. Síðan goggar maður þá með spjót- unum. Þegar við hittumst að morgni fyrstu veiðinæturinnar höfðu stúlkurnar veitt 75 sil- unga og við karlmennirnir 52. I netin fengum við 226 sil- unga eða alls 353. Konurnar höfðu þannig 6% meiri veiði en við. skjóta. En hvað sem því leið, stúlkurnar höfðu forskot, er nam 13% af allri veiðinni. Þetta var okkur til minnkunar bæði sem karlmönnum og veiðimönnum, svo við ákváð- um með sjálfum okkur að grípa til einhverra gagnráð- stafana. Þegar við lögðum af stað til veiðanna þetta kvöld héM- um við karlmennirnir ráð- stefnu, þar sem ; við ákváð- um, áð tveir okkar skyldu flytja silunganetin ofar í ána, sem koriurnar voru að veið- um í. Síðan skyidu þeir leitast við að tefja fyrir sumum af stúlkunum með masi og spjalii og fá þær til þess að tína krækiber í stað þess að yeiða. 1 þetta hlutverk voru valdir tveir ungir og glæsilegir menn, bræður sem hétu Ottó og Eiríkur, kallaður rauði. Þetta tókst vonum, betur. Þennari dag veiddu konurnar ekki nema 14 silunga,. í netin fengum við 460 og við karl- mermirnir, sem vorum að sil-. ungsveiðunum, fengum 213. Vel gert! Þetta var sönnun þess, að við karlmennirnir getum það, sem við yiljum. Af heildaraflanum, 1452 sil- ungum, höf ðum við f engið 998 í netin, veitt sjálfir 3Ö2, en f&LJjy. _ þurfa til matar í veizlunni, þvi að allt að 75 manns mundu sækja hana, ættingjar og vinir fjær og nær. Það tók mig strangan dag a,ð ijúka starfi mínu þarna á staðnum, að ræða við smið- ina, skrifa skýrslu um fram- vindu verksins og líta eftir ýmislegu er varðaði bygging- Við uppgjörið næsta dag kom í ljós, að við höfðum veitt samtals 412 silunga, þar af 312 í netin. Stúlkurnar höfðu veitt 63 en við aðeins 37. Þetta var að sumu, leyti því að kenna, að við höfðum komið auga á nokkra rjúpna- hópa, sem við höfðum farið að eltast við til þess að með hendinni. Veiðifélagar mínir sögðu hlægjandi, að það væri mjög sennilegt, að það væri af þessum' orsökunx, sem láixinn væri eins og skapaður til þess að veiða hann með höndunum. Einn af elztu monnumim í okkar hópi hét Hanserak og hafði verið í Alaska í æsku sínni. Hann sagði, að þar hefði hann heyrt þjóðsögu um mikinn töframann, en töframaður nefnist angakok á máli eskimóa. Þessi mikli töframaður hét Kamok og hann hafði skapað laxinn. I ætt hans höfðu menn öldum saman lifað á villihreina- og Sólveiði. Var selveiðin stund- uð á kajökum. Hú hafði um árabil verið lítil veiði, því að fátt var orðið af hreindýrum. Bjó ættstofninn því við mik- inn skort. Þá skapaði Kamok laxinn til bjargar á þessum erfiðu tímum. Og að sjáfsögðu sá hann svo um, að létt væri að veiða fiskinn, með því að skapa hann þannig, að hann Var auðgripirin á sporðinum. Á þessu er hægt að sjá, að margar skýringar eru til á sama fyrirbærinu. Við höfðum bundið samaft silungana með því að draga tágar í gegnum tálknopin á stúlkurnar aðeins 152. Þar að auki höfðum við karimennirn- ir skotið 34 rjúpur bg 2 héra. Heiðri okkar var borgið, en við ræddum ekki mikið um það. Á heimleiðinrii lékurii við okkur að þvf, þar gem við áðum, að veiða sihliiga með berum hðndunum. Sú veiðiað- ferð «r í því fólgin, að grípa um fiskinn. rétt framan við sporðinn og kippa honum snðggt upp úr vatninu. Við veiddum þó aðeins 23 sil- unga á þennan hátt og flesta þeirra veiddu börn, sem komu til móts við okkur á leiðinni. Börn eru ótrúlega dugleg við þessa veiði, leiftursnöggt gripa þau um fiskinn og kippa honum upp úr vatninu og ein- ungis örsjaldári. missa þau hann. Við íullorðna fólkið misstum silúnganá oft, þeir voru á bak og burt áður en við höfðum náð nokkru taki á þeimi Bæði börn óg fullorðnir hlýddu með mikilli athygli á frásögn míná úr norrænni goðafræði áf því, er Loki breytti sér í lax eitt sinn, þegar Þór var honum réiður. Og er Þór greip utan um laxinn til þess að veiða hann, renndi hann um greipar hon- um unz höndin nam staðar við sporðinn. Síðan eru allir laxar og silungar afturmjó- ir, ákjósanlega vaxnir tii þess að grfpa um þá aftanverða þeim. Síðan hengduni við kippurnar á laxaspjótin okk- ar og bárum þær á þeim. 400 silunga skildum við þó eftir í grjótbyrgi, þar sem hrafn- arnir komust ekki í þá. Þang- að var hægt að sækja þá seinna. Það varð okkur Ííka tii mikils léttis við burðinn, að krlakkahópurínn kom á móti okkur og hjálpaði okkur við hann. Oft urðum við að nema staðar á leiðinni til þess að hvíla okkur og reykja. Þá fengum við okkur einnig að borða af rjúpunum. Við neytt- um þeirra án þess að matbúa þær nokkuð. Og í allri veiði- ferðinni borðuðum við ekki- annað er hrátt kjöt, ber, f erskt vatn úr ánum og blöð af lynginu, svo að nafnið eskimói átti vel við okkur. Orðið eskimói er Chreeindi- ánamál og merkir „sá, sem etur hrátt kjöt". Af rjúpun- um átum við næstum hvert tangur og tetur, innýflí, 'augu og heila, meira að segjá ihhi- haldið í sarpi og görnum. Það voru þó ekki allir, sem höfðu lyst á þessu. Og þegar við leiddum þeim fyrir sjónir, að ekkert væri óhreint við að borða þetta, þetta væru aðeins hrein ber og magasýrur bland- að saman, sögðu þeir, að það væri auðvitað rétt, en þeim geðjaðist ekki að bragðinu. Bragðið að þessu garnainni- Framhald á .10. síðfiv

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.