Þjóðviljinn - 19.04.1958, Blaðsíða 4

Þjóðviljinn - 19.04.1958, Blaðsíða 4
4) _ ÞJÓÐVILJINN — Laugardagur 19. april 1958 ISLENZK TUNGA 7. þáttur. 19. apríl 1958. Ritstjóri: Árni Böðvarsson. 1 síðasta þætti var nokkuð minnzt á gömul heiti sem for- feður okkar gáfu ýmsum stöð- um á leið sinni, begar þetr gengu suður vfir Mundíafiöll eða MundíufjöH (Alnaf.iöll) og suður til Róms. En ekki létu allir sér nægja að fara aðeins þangað, heldur héldu þeir alla leið til landsins helga, Jórsalalands. Þeir sem þangað komust voru þá gjarn- an kallaðir Jórsalafarar, en Jór'salir voru fvrst og fremst Jerúsalem sjálf, borgin. Leiðin sem þessir menn fóru nefndist Pálmaravegur, en um ýmsar leiðir var að velia. Stundum héldu menn s.ióleiðis vestan við Evrópu og um Njörvasimd (Gíbraltársund) og Miðjarðarhaf, * éða'' mehn héldu til Rómar og þaðan til Jórsala — með því slógu menn tvær flugur í einu 'höggi, heimsóttu tvær beztu borgir heim3. Frá Róm til Jórsala var um tvær leiðir að ræða. Loks fóru sumir suður um Garðaríki og Mikla- garð og þá leið til Jórsala. Þeir sem fóru frá Róm héldu fyrst til Bár (Bari) eða Brandeis (Bnmdisi). Það- an héldu menn á skipi yfir til Grikklands. um Viegarð"?höfn (sundið piiUi eyianna Kefall- eníu og Iþöku við Grikklands- strendur), Kípur og til Akurs- borgar (Aecaron eða Accre) í Jórsalalandi. Þá virðist ha.fa veríð eftir fimm daga ferð til Jórsalaborgar sjálfrar. Ef farið var um Miklagarð, var um tvær. aðalleiðir að ræða. Annarri þeirra er lýst í Heimskringlu, bar sem segir frá heimför Sigurðar Jórsala- fara frá Jórsalalandi. En áður en hann lagði af stað heim- leiðis, tók hann bátt í herför Baldvina Jórsalakornmgs til „borga.r beirrar er Sæt heitir" (eða Sætt), en sú borg var heiðin; hún heitir nú Sidon. Við Engilsnes (Kao St. Angelo) syðst á Girklandi (Grikktandi) lá Sigurður hálf- an mánuð; hélt síðan til Miklagarðs, þar sem Ririalax (afböknn úr grísku, merkir == Herra Alexíos) keisari lét upp lúka því borgarhliði sem kall- að var GuUyartá (eiginl. ~ Giillna hbðið). Var þetta gert til heiðurs hinum norræna Jórsalafara. Síðan segir Snorri: „Sigurður konungur fór utan fvrst á Bolgaraland (= Búlgaríu) og þá um Ung- araland og um Pannóníam (þe^si tvö lðnd vorn á srmu slóðum og Ungverialand og Atisturríki eru nú) og um Sváfa og Býjaraland (Bæ- ; heim)". Aðra leið gátu pálmarar (= Jórsalafsrar. þeír báru pálmagrein til sannindamerkis hvevt þeir hefðu farið) einnig farið af Norðurlöndum; þá leið kölluðu þeir hina evstri, og 1* hún um Rýzaland (Rúss- land) og Girkland. Talið er að Þorvaldur víðförli hafi far- ið þessa leið. I austanverðri Suður-Evr- ópu Var þá BJökumannakmd hér um bil þar sem Rúmenía er pú: en bar norður af Garðaríki ("Rússland). Nokkur samskipti höfðu menn við þær þjóðir sem byggðu þe'ssi 1/nd, ! og má sjá það m.a. á töku- orðum bæði i rússnesku og norrænum málum, auk þess sem minnzt er á gerzkar (rússneskar) vörur. Norður af Ungaralandi var Pólínaland (Pólland), en vestur af því Saxland (hluti Þýzkalands). Á ströndum Eystrasalts voru Kúrland (Lithaugaland, þ. e. Litháen, og Lettland), en þar norður af Eistland, en strand- héruð þess voru nefnd Aðal- sýsla; þar drap Þorkell hákur flugdreka forðum. Suðvestur- strönd Finnlands nefndist Bálagarðssiða. Á Bretlandseyjum, sem við nú köllum svo, úir og grúir af nöfnum af norrænum upp- runa, og verður hér drepið á fá1;t, eitt.- . Á. írlandi Vpru Kunnaktir á ;sömu slöðum og nú heitir Connaught, Hlymrek þar sem nú er Limerick (á Suður-lrlandi) Ulaztír nyrzti hluti landsins, en höfuðborgin hefur alltaf heitið Dyflinn á íslenzku (Dublin er ekki mál þarlendra menna, heldur enska, borgin heitir Baile Átha Cliath á írsku). Þá hét Bretland aðeins þar sem nú nefnist Wales. Uti fyr- ir ströndinni er Öngulsey (Anglesey) og Öngulseyjai'- sund en norðar er eyjan Mön og enn norðar Ulfreksfjörður (North Channel) þar sem mjóst er milli Irlands og Skot- lands. SciIIy Islands vestur af suðvesturhorni Englands heita Syllingar. Höfuðborg Eng- lands heitir Lundún eða Lundúnir, en þar skammt frá er Kantarabyrgi (Canter- bury). Norðar, við mynni Humbru, hét Grímsbær (Grimsy), Skarðaborg (Scar- borough), Hvítabýr (Whit- by), Hjarapollur (Hartle- pool), og inni í landi Jórvík (York), en eftir henni var síðar kölluð höfuðborg Banda- ríkjanna New York og heitir á íslenzku Nýja Jórvík. Þetta svæði allt kallaðist Danalög, því að víkingar austan um haf urðu þar rótfastir um tíma. Stundum var heitið DanaFg látið ná yfir miklu meira svæði, allt norður í Skotland. Norðan við Hn'arta- poll er Norðimbraland (North- umberland), en Skotland enn norðar. Þar var Apardjón (Aberdeen) mikil borg. Norð- ur með ströndinni heita svo enn Orkneyjar; þar var talað norrænt mál lengi fram eftir öldum, enda er bar hvert nor- ræna örnefnið við annað. En Orkneyingar týndu tungu sinni og tóku upp mál- far hins enskumælandi lýðs sem réð lögum og lofum á evn'unum; — Norðar er svo Hjaltland (Shetland), en vest- an við Skotland eru Suðureyj- ar (Hebrides). Þar voru Lióðhús (Lewis), Ivist (North Uist), Skíð (Skye), og margir .^^rír staðir sem fengu íslenzk nöfn. Sunnan við sundið í Frakk- landi var svo Norðmandí; þar var Rúða eða Rúðuborg (Rouen) höfuðstaður og stend- ur enn við ána Signu (Seine). Vesturhluti Frakklands, sunn- an við Leiru (Loire) hét þá Peita eða Peituland; þar skammt frá, sunnan á Bret- agne-skaga er nú heitir svo, var staðurinn Varrandi (Gu- errande); þann kaupstað brenndi Ólafur helgi eftir að honum hafði vitrazt það að hann ætti að vera „konungur yfir Noregi að eilífu". En Frakkland allt hét þá Val- land á vora tungu. Það orð er skylt þjóðaheitinu Gallar, en við þá barðist Júlíus Sesar hinn rómverski og skrifaði bækur um þær styrjaldir. Ein- hverjar heimildir eru til um að orðið Valland hafi einnig verið notað um Italíu. Su kemur stund Framhald af 3. síðu starfar þar við blöð er þjóða- brot af Norðurlöndum gáfu út, lengst við Norden í Chicago. Jón Ólafsson ritstjóri gat þó með engu móti fest yndi erlend- is. Heim til íslands kom hann aftur 1897 og sama haustið stofnar hann Blaðamannafélag íslands. Fyrst varð hann rit- stjóri Nýju aldarinnar, pr Jón Vídalín konsúll gaf út, siðar Reykjavíkur, er Þorvarður Þor- varðsson prentsmiðjustjóri gaf út. Blaðamennsku hætti hann 1913, þrem árum fyrir dauða sinn. Eftir heimkomuna sat hann á þingi árin 1908—1913. Hann lézt 11. júlí 1916. Síðari árin vann hann að ís- lenzkri orðabók, en ekki komust út nema 2 hefti af henni fyrir. dauða hans. Hann samdi einnig kennslubók í málfræði. Eru þá enn ónefnd ljóð hans. Jón Ólafsson ritstjóri liggur enn'"óbættur<hjá'.gariði, að því leyti að ævisaga hans hefur enn ekki verið samin, er meira en kominn tími til að> það verk verði unnið. En hvað segja samtíðarmenn hans um hann? Eirikur Briem segir m. a.: „Á þessum tíma hef- ur átt sér stað mikil framsókn til meiri menningar og fullkomn- ara félagslífs, og óneitanlega hefur eigi litlu orðið ágengt, en það hefur kostað mikið stríð, mikla baráttu". í þeirri baráttu lá Jón Ólafsson ekki á liði sínu. Briem segir ennfremur. „Eg ætla einnig ,að hann hafi oftar en einu sinni haft þau áhrif á þjóð vora, er úrslitum réðu í þýðingarmestu málum". Matthías Jochumsson. segir: „Hann hafði sleppt skólanámi, og stóð Þar VI ára, föðurlaus, umkomulaus, félaus, allsJaus, en ritaði og ritaði eins og sá sem vaid liafði, ritaði sem ofurhugi Roðasteinn og ritírelsi — Norskt heimatrúboð og íslenzkur lögreglustjóri A. P. SKRIFAR:'— „Ég var að lesa Roðasteminn og rit frelsið eftir Jóhannes úr Kötl um, og tel ég mjög sennilegt að sá bæklingur verði ein hvern tíma gótt heimildarrit um andlegheitin á Islandi á þessu herrans ári. Það hafði komið út bók í Noregi, sem þótti bersögul um kynferðis mál. Lengi vel var allt hljótt um bókina, eða þar til heima- trúboðsmönnurn tókst að þyrla upp miklu moldviðri, sem endaði með málaferlum. Nú er kunnugt, að fæstir Islendingar eru sérlega hlynntir kenning- um heimatrúboðsins norska meira að segja munu flestir préstar okkar telja þær til andlegra fornminja. Þó fór svo, að fár þetta í Noregi barst út hingað, og endaði með því, að lögreglustjórinn í Reykjavík sendi frá sér plagg nokkurt, þar sem traðk- að er á prentfrelsinu. En gam- all nazisti er nú ekki að horfa í smámuni eins og prentfrelsi, ef því er að skipta, enda var látið heita svo að þetta væri gert til að vernda æskulýðinn frá skelfilegum voða. Á sama tíma lætur þetta sama yfirvald það við gangast að glæpa- og kynóra- rit séu seld hverjum sem hafa vill f rá klukkan 8 á morgnana til klukkan 11.30 á kvöldín í sjoppum og blaðasölum. Og svo mikið kapp er lagt á að selja ritin, að sjoppurnar eru opnar alla daga ársins, nema kannski á jóladag og páska- dag. Vitleysan er þió ekki 511 sögð enn þá. Þeir vísu menn, sem málunum ráða töldu að Roðasteinninn væri ekkert hættulegur á erlendum mál- um; unglingarnir mundu ekki skilja danskt og norskt klám, þótt hins vegar sé vitað, að aldrei er varið meira fé til skólamála, og þá líka tungu- málakennslu en einmitt nú. Það virðist ekki vera mikil trú á því, a.ð unglingarnir læri mikið í tungumálum í skól- unum. En eitt er víst: —- Roðasteinninn hefur selzt meira en nokkur íslenzk bók, jafnvel slegið út bækur Guð- rúnar minnar frá Lundi. Þá er og vitað, að þeir sem ekki gátu notið hinna forboðnu ávaxta á frummálinu, hafa fengið þýðingar á mergjuð- ustu köflunum hjá þeim, sem betur eru að sér í málum frændþjóða okkar. Virðast nú allir ánægðir, því að allir hafa fengið sitt. Enginn hefur skrifað stafkrók um bækling Jóhannesar nema B. B. í Þjóð- vil.ianum. Þetta var þó það stórt mál, að Stúdentafélag Reykjavíkur hélt fund um það. Þar skeði það merkilega, að bannmenn og æskulýðs- verndarar sögðu ekki eitt orð; þeir sátu sem fastast og horfðu í gaupnir sér. Hvar var nú maðurinn með brenni- merkinguna? Hvar var nú maðurinn, sem eitt sinn pré- dikaði það, að menn skyldu kappkosta að halda vöku sinni? Viðbrögð þeirra sem málunum ráða þarna hjá okk- ur virðast mér ósköp lík og hjá strútnum, þegar hann stingur hftfðinu í sandinn. Munurinn er aðeins sá, að strúturinn er skjálfandi af hræðslu en ráðamennirnir hins vegar kotrosknir og sjálfumglaðir: — Fallega tókst okkur að bjarga æsk- unni frá voðanum í þetta sinn"! og ofsamaður og mest gega vald- höfum landsins og þcirra ráðs- mennsku — ritaði svo, að vér vinir hans stóðum hræddir og höggdofa. Og engu síður ofbauð höfðingjunum sem hanit deildi við. ... Hvað vildi hanm? . . . Hann vildi frelsa land og lýð iiá ófrelsi, ójafnaði, óiáni og rangsleitni". Á lausu blaði í plöggum Jóns Ólafssonar ritstjóra fannst að honum látnum kvæðið sem þetta er m. a. í: Su kemur stuJid, þá er ég ekki lengue að allir minir landar munn sjá, þótt breyzkur væri ég var ég góður drengur og vildi reyna sannleik þeim að tjá. Þótt lygum væri og aurkasti ég cltur, þá auðiraðist ei f.jaiidnM>HJiuin að sjá, að yrði ég frá sannfæringu sveltur, þótt sveitur yrði ég bókmennt- unum frá. Sú kemur stund — það eyðií öllum hörmuin — að ísland ratar loks sinn gæfu- veg. Þá ég er vafinn móðunnoldar- örmum, þá mun það sigra er fylgi veitti tg. Framhald af 3. síðu I stjórn Blaðamannafélags ís- lands eiga nú sæti: Sigurður Bjarnason, formaður; Jón Magn- ússon, varaformaður; Andrés Kristjánsson, ritari; Atli Stein- arsson, gjaldkeri, og Jón Bjarna- son, meðstjórnandi. í stjórn Menningarsjóðs blaða- manna eiga sæti: Sigurður Bjarnason, formaður; Ingólfur Kristjánsson, gjaldkeri, óg Hendrik Ottósson. I stjórn norræna pressumóts- ins og norræna blaðamannasam- bandsins eru Högni Torfason, Haukur Snorrason og Bjarni Guðmundsson. Þrír menn hafa verið gerðir heiðursfélagar í Blaðamannafé-~ lagi fslands, þeir Árni Ólason, ritstjóri; Skúli Skúlason, rit- stjóri, og Valtýr Stefánsson, rit- stjóri. HeimsMðrium FramhaJd af 1. síðu ríkisráðuneytið neitaði hins vegar ekki að rétt væri að bandarískar flugvélar væru sendar með kjarnasprengjur á- leiðis til ákveðinna skotmarka í Sovétríkjunum um leið og rat- sjárstöðvar yrðu varar við tor- kennilega hluti á lofti. Það sagði á hinn bóginn að Banda- ríkin væru fús til að ræða þetta mál á vettvangi Samein- uðu þjöðanna. „Allir vita hvað við höfumst að, en hins vegar er því haldið leyndu fyrir hin- um frjálsa heimi hvað gerist hinum megin járntjaldsins", sagði ráðuneytið. Hefur þegar verið staðfest Ákærur Sovétríkjanna eru greinilega byggðar á fréttum sem borizt hafa frá Banda- ríkjunum og staðfestar hafa verið af stjórn bandaríska flug- hersins, einsog Þjóðviljinn skýrði frá í fyrradag.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.