Þjóðviljinn - 18.05.1958, Blaðsíða 7

Þjóðviljinn - 18.05.1958, Blaðsíða 7
Sunnudagur 18. maí 1958 — ÞJÓÐVILJINN *** (7- Þungamiðjan er hið mikla verk Schevings. Afmenn listsýning Félags íslenzkra myndlistarmanna ¦¦¦, Sarnsýning fé'ags íslenzkra myndlistarmanna í Lista- ;mánriaskálánum er ekkj ó- merkileg sýning,. ef til vill tímamótasýning. Myndhstin er orðin fastmót-jð, sérhver vinnur að sínu flugið og vindur að sínu, flugið og hreyfingin sem kemur í mynd- listina fyrir og eftir heims- styrjöldina er ekki hið sama og var. Myndirnar. eru líka hættár að hneyksla flesta, það krossar sig enginn og talar um ljótt og fallegt. Þessi er svona, hinn svona, það er viðurkennt staðreynd. Þessi samsýning hefur sína kosti ogsína galla. Kostirnir eru fiölbreytni hennar en það eru líka gallar hennar. Það er vilíandi áð sjá myndir sína úr hverrr átt, en það er gaman ". að sjá margskonar vinnu- . brögð, hugmyndir og svo hve márgir vinna þarna saman. Það væri framúrhófi ómynd- arlegt ef ekki væri hægt að éfna til slíkrar sarmvningar. ' Margir eru stærri >. dráttum á einsmannssvningu, koma. betur í ljós. En á svninsni sém þe«sari er aueað ekki fyrr - búið að veniast verki ¦' eins ntanns en það skoðar • verk hins na&sta. - Það, vfirður ekki annað vm þessa &vn5ngu setfft en hún '".¦ sé <íóð. Ef fera æt.ti <=?man- ; burð við | slíkar pamsýningar utanlands sræti éí? s'afet að vondar svninjrar hafi ég séð í'París, borsr má^ralistarinn- ar, þar voru vondar samsvn- ingar. Ofr, s^arkvnnin hallir og stórhýsi. T beírW bor"' voru þó ságðirum 50^00 málarar, búast má v^ð ' tnörsrnm ' Hís- unduríí- þeirra. fiarska léleer- Uih, En,.beir flevtn Mka. ioCrfr- tim frabærum m.álurum og snillingum. Þungamiðja þessarar sýn- ingar er hið mikla verk Gunn- laúgs Scheyings „Menn að draga línu". Það er verkið ' sem sameinar; Leyfist mér að tála um hina stóru hnefa , sjómannanna og um bygging- . uná sem einkennir Scheving, hinar-' höllu línur, sterka drætti, gráa þrungna liti og hallar öllu í sömu átt nema gulum sjóstakk í. vinstra horni, hann vegur upp á móti. Myndin er öll af . þessum heimi. Er ekki þarna hið mikla samræmi milii sögu og þess hvernighún er sögð? Abstraktmálarar eru, fleiri en naturalistár. Þáð er auð- séð að sú stefna ríkir; víða eru verk þeírrar stéfnu litræn og tær. Karl Kvaran er þarna ef til vill 'full' dimmur en ég man varla eftir að hafa séð hann betri, flestir abstrakt- málararnir eiga vel unnar myndir, en þó misjafnar, þarna eru líka teikningar eft- ir Hörð Ágústsson og Krist- ján Davíðsson, vefnaður eftir Vigdisi Kristjánsdpttur og glermyndir . eftir Benedikt Gunnarsson, yatnslitamyndir og guachemyndir. Hversvegna sendir Kristján Daviðsson ekki olíumálverk, hann er svo litrænn? Enda þótt ég sakni fígúrativu myndanna hans Þorvalds, Verð ég að gleðjast vegna hans tæru tjáningar. H"'ggmyndir og málverk fara alitaf vel hlið við hlið, myndir sem hanga óg mj'ndir sem hægt er að skoða alltí-, kring. Sex myndhöggvarar taka þátt. Sigurjón Olafsson veldur mér forvitni og vangaveltum. Þarna er bara einn drangur. Hvar eru hans; drangar? Er hann.aðíkomast;á annað plan í myndlist sinni?, Svo vön er- um við að sjá vinnu hans í stein -að við þekkjum hann varla í tré, Qg þó. Finngálkn hans í tré er. ekki. hið sama og finngálknið í grástein. Eða má- ekki skýra finngálkn eitt, tvö, þrjú eins pg skipin, Verk seni hann kallar „Svanir" er fallegt' verk og merkilegra en finngálkn tvö.' ' ; Ásmundur hefur gert stærsta,; ,verk sýningarinnár frá myndhöggvaranna háífu, „religion" mikið verkog margr þætt og þó einfalt. Jón óg Guðmundur Benediktssyhir eiga mestar abstraktsjónir myndhöggvaranna, Ólöf Páls- dóttir er eingðngu fígúratíf. Magnús Á. Árnason leggur til bæði málverk og höggmyndir. Hann virðist að vissu leyti táknrænn allt að því abstrakt í höggmyndum sínum en mjög natúralistískur í málverkum. Efniviðurinn mun því vald- andi. Höggmyndir sínar skýrir hann nútímalega: spútnik og geimtík. Pointillisminn í olíu-; málverkum hans lyfta þeim. Sigúrður ""Sigurðsson, - Krist- ín Jónsdóttir, Magnús og Barbara Árnason, Scheving, Snorri Árinbjarnar og nokkrir sem senda eina mynd á þessa sýningu eru natúralistarnir, sjáum Snorra, bátana, hann er hrífandi mála.ri, má ég lí.ka nefna Sigurð Sigurðsson sem aðhyllist danska listháskóla- stéfnu sem er ákaflega þekk. Vitanlega hefði verið ákjósan- legra að hvert um sig sendi fleiri myndir. Er ekki að hverfa af sjónarsviðinu sá skóli sem Kristín Jónsdóttir fylgir, við gætum sagt arftak? Ásgríms Jónssonar, er ekki að verða sjaldgæft að málara^ máli úti, á Þingvöllum til dæmis? Þar voru eitt sinn málarár úti um allt hraun en þeim fer fækkandi, ¦ nú sést þar eínn ög einn málari os: það ér ekki því að kenna að þeir flýji undan óriæðinu ef þeir eru að ' hætta við þessa grein. Eg sakna margra, Svavars Guðnasonar, Nínu Tryggva- dóttur, Sverrís Haraldssonar, Kjartans Guðiónssonar, Guð- mundu Andrésdóttur. Má ekki bjóða Asgerði Búadóttur að taka þátt I slíkri sýningu ? Kjarval og Júlíönu ? En er nú ekki komið þar í málaralistinni að hún hafi ekki nógu mikið umleikis, mál- ararnir eru margir og húsnæð- ið smátt til þess að gera. Það þarf að hlúa að þessari grein á öilunl sviðum. Það þarf stærra húsnæði. Við stöndum á krossgötum og skyggnumst um: lítum fram og aftur. Hvað hefur verið unnið, hvað á að vinna? Það er til þess a.ð kanna lið- ið sem. þessar sýningar eru haldnar, horfa á það sern gert hefur verið og búa s'a: undir áframhaldið. A þessari sýn- ingu eru allar stefnur tú'kað- ar, myndlistarmenn. vinna saman.þrátt fvrir ste^-^'mun, þrátt fyrír skoðanaágr":ning. Sýningunni. e.r óveiiu- vel fyrirkomiðl Ekki mar<rt nýtt sagt, ekkert sem kemm- á ó- > vart. Það er raunar af?'- hug- myndalaus heimur ofr ófrum- legur sem við byjrgjum. með- an við leitum alltaf pö ein- hverju nýju og frum1^^". En v'C leitur.i a-Itaf að b'mini al- ^¦|.-.., r„,..^..^vrl j nýju íjósi, í nýju. ef-.;. ' I -"eíi"* Jj,0'"'!; ver;'>i f^'wert listalíf á k"flnm. ég r':^nist sérstaklega sýnínga ,1''''Vinu Sveinsdóttur, Jóhann<! ^riém, Ásgerðar Búadóttur ^" "ene- dikts Gunnarssonar, Kriitjáns Daviðssonar, Þegar þess er pætt nð nú er einhver mesta þátttnka sem . verið hefur í samsýninoTi er- ekki að undra þótt sýninsán sé æði misjöfn m.ö.o. fjöl- breytileg; enda þótt spmsýn- ingin hafi oft verið rismeirl en nú, stendur myndlistin á þeim krossgötum að búa sig undir önnur át"k op- meiri og veit ég það og vænti þess að mikið blómaskeið í sö:°ru ís- lenzkrar myndlistar sé að renna upp. Sýni"grar eruc hvet.iandi. Vill ekki Mennta- .málaráð gangast fyrir einni allsher.iar samsýningu í sinum salarkynnum í Málverkasafni ríkisins með haustinú eða næsta vetur og gefa málurum fyrirvara svo að þeir geti búið sig undir. D. &* Skáldaþáttur . r r, -.Ritstjóri: Svetnpjörn Beintéinsson>. Það er ekki fjarri sanni að íslenzkt mál sé byggt upp af. ljóðagerð þjóðarinnar. Vegna þess að ljóðlist íslendinga hélt jafnan sérkennum sinum, hefur mál okkar komizf óskaddað gegnum aldirnar, Ljóðlistin tók að sönnu miklurti breytingum |, þegar stórfelldar' byltingar urðu í menningarháttum' þjóð-' arinnar; það er torvelt áð i-ekja þetta efni í örstuttri grein, en reynt skal að benda á þrjú at- riði í þessari þýðingarmiklu sögu. A 12. og 13. öld berst hingað til lands erlendur kveð-. skapur, gerólíkur þeirri ljóða- ;, gerð" sem fyrir var, svonefndir. dansar. Ekki þarf að efa vin- : sældir þessara söngva hjá al-:- menningi, endá var þá upp- lausn í öllu menningarlifi landsmanna. Vitanlega fórú þessi dansljóð ekki ein sór, þeim fylgdu margvíslegir siðir og nýjar venjur. íslenzkt mál hefur ,orðið fyrir. ýmsum. í ár , hrifum á^þessum tíma, og þau áhrif voru efalaust meiri en ráða rná af bókmenntum þess- 'afa :"'> alda. Bókmenntunum stýrðu hinir vitrari menn; og iæi'ðari, og þeir tóku seinnayið áhrifum en almenningur. Það eru bókmenntir 14. og 15. aldar $em sýna hver öfl 'voru að yerki í menningarmálum hér á landi-:;:á siðustu timum þjóð- veldisins; Upplausnin varð af- drifarík á margan hátt: erlend- ur þjóðhöfðingi varð æðsti valdsmaður í málum fslend- inga, ritlist hnignaði, skáld- skapur allur varð einhæfari og svípminni. En ljóðagerð þjóðar- ínnar rnissti ekki með öllu þann 'svip sém henni hafði verið mót- áður . á fyrri öldum. Snorri Sturluson ritaði margar bækur um íslenzka sögu og dró þar fram í sviðsljósið þann háska sem' þjóðfélaginu stóð af er- lendri ásælni til valda. Einnig skrifaði . Snorri um íslenzkan skáldskap, mikla bók, og setti þar ' frám af yfirburðasnilld mégihatriði íslenzkrar ljóðlist- ar, rakti uppruna og þróun þessa efnis. Snorri gekk svo frá þessum fræðum að dugað hefur síðan. An^slíks vit's sem Snorra- eddu: hefði naumast verið mik- ið eftir af sérkennum íslenzkr- ar; ljóðagerðar öldum síðar. Færa mætti gildari rök að þessu máli með dæmum úr ís-? lqhzkri liöðásmíð' nokkúrra alda, þar sem togást á erlend áhrif og innlend, fasthe^dni, en slík,yitnaleiðsla'verður að bíðai Eftir siðaskiptin, á 16. cld, kemur fram ný stefna í andleg- um kveðskap. Flest af því sem þýtt var og samið á þessu tímabili mun vera glatað, erí nóg er eftir til þess að við sjáum hvert stefnt hefur. Is- . lenzk tunga hefur gerbreytzt á' þessum tíma og þá hefur glat- azt margt það sem gáf mál- inu sterkastan svip og mestan þrótt. Þessi breyting varð meiri í talmáli en bókmáli. Enn ev svo að varlega verður að álykta ,um þetta efni út frá samtíðar- bókmenntum. Rit Björns á Skarðsá, Jóns lærða eða þýð- ingar Odds Gottskálkssonar eru ekki með svip hins nýja tíma, þótt verkefnin séu að nokkru ný. En þýðingarmest er stór- virki Guðbrands biskups, og yandséð er hversu farið hífði um varðveizlu íslerizks máls hefði biblía sú er Guðbrandur lét prenta verið á slæmri ís- lenzku, eða ef Vísnabpk hand hefði verið með líkum keim og hinar lakari sálmaþýðin^ar siðaskiptamanna. Af rék s G uð- brands virðist hafa ráðið úrslit- um í baráttunni um málmeon- ingu þjóðarinnar, Þéssi bók- menntastarfsemi og skál.dskan- ur hinna betri skálda ' .vaxð ¦ -sterkari en sú ómenning sem á sótti. Alþýðan lærði þó eínkum mál og, hugsunarhátf. af rímum og fornum sögum. Ólært fólk sagði sögvir Qg kvað ljóð á kjamgóðu máli, me&an embætt- ismenn og uppskafningar töl- uðu og sk-rifuðu bjagaðan 'blendirig af íslénzku hrogna- Framhald á 11. siðu.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.