Þjóðviljinn - 30.05.1958, Blaðsíða 7

Þjóðviljinn - 30.05.1958, Blaðsíða 7
—f—— ::-^v;:;--:.!rr : .Fös^udagu,;, 3%-míil..l&58„;*r- ÞJÖD^ILJINN, — (7 .' Eitt af smærri óþurftarverk- nazista var að þeim tókst að koma óorði á íslenzk fræði í Þýzkalandi. Löngu fyrir daga Rosenbergs og Göbbels hafði gætt meðal þýzkra þjóðremb- ingssinna tilhneigingar til að misnota íslénzkar fornbók- menntir í þágu germanskrar herraþjóðardellu, en fram á fjórða tug þessarar aldar höfðu heiðarlegir og allsgáðir fræðimenn aðstöðu til að halda hindurvitnapostulunum í skef jum. Með valdatöku naz- ista hófust grillufangararnir í öndvegi, þeir voru taldir mest- ir í norrænum fræðum sem átakanlegast fimbulf*mbuðu um blóð og mold og yfirburði „hins norræna kyns". Nor- rænufræðingar eem reyndu að halda uppi merki heiðarlegra fræðistarfa og ekki vildu taka þátt í hrunadansinum sættu aðkasti og jafnvel ofsóknum. Þegar þúsundáraríki Hitlers hrundi var búið að misnota íslenzkar fornbókmenntir og nprræna goðafræði, sem þær geyma, svo rækilega að fjöldi fólks var búinn að fá of- næmi fyrir öllu sem bar heit- ið nprrænt eða germanskt. Norræn fræðr áttu því frekar erfitt uppdráttar í Þýzkalandi fyrst eftir stríðið, en smátt og smátt komst ró á hugina og ménn gerðu sér ljóst að ekki nær nokkurri átt að láta fræðigrein gjalda þess að ó- hlutvandir menn hafa misnot- að hana og hártogað. Miðstöð íslenzkra fræða í Austur-Þýzkalandi er nú mál- vísindadeild Karl Marx-há- 'skólans í Leipzig. Porstöðu- maður þeirra, eem þar starfa að Menzkukennslu og fræði- störfum, er prófessor Walter Baetke. Bjarni Benediktsson skýrði svo rækilega frá störf- um hans og nánustu sam- starfsmanna hans hér í blað- inu fyrir nokkrum árum, að fátt éitt skal rakið að þessu sinni. Mesta verkið sem nú er unnið að við íslenzku háskóla- deiídiná í Leipzig er fornís- lenzk orðabók með þýzkum þýðihgum. Slík orðabók hefur engín yerið til. Búið er að orðtaka mestallar íslenzkar fornbókmenntir í lausu máli, Isleridingas^gur, konungasög- ú'r og'biskupasögur. Orðaseðl- ar eru komnir hátt á áttunda - tug þúsunda. I sumar verður byrjað á samningu sjálfrar orðabókarinnar. Búizt er við að það starf taki fimm til sjö ár. Bókin verður gefin út í einu bindi og miðuð við þarfir háskólastúdenta. Enginn vafi er á að útkoma þessarar orða- bókár verður mikil lyftistöng fyrir íslénzk fræði í Þýzka- landi. . Saxneska vísindaaka- demíari gefur bókina út. Undir stjórn prófessors Baetke kemur út bókaflokkur fræðirjita um íslenzkar forn- bókmenntir, svipaðar og til dæmis Studia Islandiea hér á landi. Bókaflokkurinn heitir Saga og þar birtast doktors- ritgerðir nemenda prófessors Baetke. í bókaflokknum Saga eru þegar komin út tvö rit. Fyrsta. bindið heitir Studien zu Vápnfirðinga saga (Athug- anir, á Vopnfirðingasögu) eft- ir, dr- Ernst Walter. Annað bindið er eftir dr. Rolf Heller og heitir Pie Darstellung der Frau jn den Islendingasögur Þeir prófessor Waller Ba«tke (t. v.) og dr. Bruno Kress eru sein stendur staddir hér á landi. Þeir dveljast hér um hríð, rseða við íslenzka fræðimenn og aðra kunningja og end- urnýja kynni af landi og þjóð. Prófessor Baetke hefur komið M Islands einu sinni áður, á Alþingishátíðina 1930. í gær satu þessir góðu gestir hádegisverðarboð menntamálaráðherra. Myndin er tekim þegar þeir litíi inn á ritsfcjórnarskrifstofu Þjóðriljans. (Ljósm. Sig. Guðm.) Islenzk írædi í Mstm~Þýzkalandi (Kvenlýsingar í Islendinga- sögum). íslenzkufræðingar við Karl Marx-háskólann sjá um ^jjfa gáfu Islendingasagna, sem koma út hjá Max Niemeyer Verlag í Halle. I þeim flokki hafa komið út Hrafnkels saga og Hænsna Þóris saga í útgáfu prófessors Baetke, Gunnlaugs saga í útgáfu frú Reuschel, nemanda Heuslers, og verið er að yndirbúa út- gáfu Bandamanna sögu. Þetta eru skólaútgáfur, hver saga gefin út sér í hefti með for- mála, skýringum, orðasafni og kortum.. Verið er að . undirbúa al- þýðuútgáfu Islendingasagna í þýzkri þýðingu. Dr. Gei»dSieg, einn af starfsmönnum við ís- lenzku, deildina í Leipzig. er að þýða Laxdælu til útgáfu í þessum flokki. Við Kari Marx-háskólann nema að staðaldri tíu til fimm- tán stúdentar fornislenzku. Bókasafn íslenzku deildarinn- ar varð fyrir skemmdum af loftárás á striðsárunum, en mestöllum bókakostinum var bjargað. , . Við íslenzku deildina í Leip- zig er eingöngu lögð stund á íslenzka fornmálið og ís- lenzkar fornbókmenntir. I Greifswald litlum háskó^abæ nálægt . Eystrasaltsströndinni austanverðri, er nýlega tekin til starfa stofnun, þar sem veitt er alhliða fræðsla um Norðurlönd, þar á.meðal ís- land. Þessi stofnun heitir Nordisches Institut og starfar innap vébanda háskólan^ (í Greifswald. Fprstrðumaður Nordisehes.Institrit.er ipaður sem . margú;,,... íslendingar þekkja, doktor Bruno , Kress. Hann dvaldi hér á landi frá 1932 tU 1940, fyrst við nám. Síðustu tvö dvalarárin hér kenndi dr. Kress þýzku við Menntaskólann í Reykjavík. Þegar Bretar hernámu Island 1940 handtóku þeir dr. Kress eins og aðra þýzka ríkisborgr ara. Hann sat í haldi í fanga- búðum á eynni Mön til 1944, þegar hann var sendur ti^ Þýzkalands í fangaskiptum. Dr. Kress er maður hressi- legur og talar reiprennandi is- lenzku. Þegar við Magnús Kjartansson ræddum við hann í skrifstofu hans í húsi Nor- disches Institut fyrir skömmu, varð fljótlega Ijós áhugi hans á viðgangi stofnunarinnar og útbreiðslu þekkingar á Islandi og íslenzkri menningu meðal landa sinna. Nordisches Institut í Greifs- wald tók til starfa 1918 og starfaði óslitið til 1945. Síðan lá stofnunin niðri þangað til 1956 að hún var endurvakin í breyttri mynd. A fyrra starfstímabilinu var litið á nám við stofnunina sem hálf- gildings sport, en nú er það miðað við að búa menn undir lífsstarf. Nordisches Institut veitir fræðslu um öll fimm Norðurlönd, þar læra stúdent- ar mál Norðurlandaþjóða, kynna sér sögu þeirra og bók- menntir, atvinnuvegi og lands- hætti. Miðað er að því að út- skrifaðir stúdentar geti tekið að sér þau margvíslegu störf, sem leysa þarf af hendi í skiptum Norðurlandaþjóða og Austur-Þýzkalands. — Nám sumra er miðað við að þeir gerist kennarar í Norðurlanda- málum, aðrir stefna að því að þýða Norðurlandabók- menntir á þýzku og rita um þær, enn aðrir hyggjast láta til sín taka í verzlunarvið- skiptum milli Austur-Þýzka- lands og Norðurlanda og eum- ir munu gerast bókaverðir við norrænar deildir austurþýzkra bókasafna. Stúdentar við Nordisches Institut velja sér tvö Norður- landa að námsefni, venju- lega annað hvort Noreg og Danmörku eða Sviþjóð og Finnland. íslenzka er kennd sem undirstaða allra Norður- landamála nema finnsku. Nú stundá þar 25 stúdentar ís- lenzkunábi. Fornmálið er lesið með íslenzkum nútimafram- burði. Allir stúdentar við stofnunina læra íslenzku í eitt ár og auk þess fornmálið sérstaklega í eitt háskóla- misseri. Þeir sem leggja sér- staka stund á íslenzku og ís- Íenzk máléfní, læra málið í fjögur ár ög kynna sér auk þess íslerizka þjóðarsögu og bókmenntasögu, íslenzka at- | virinuhætti og viðskiptaþarfir. Ai;k þess sem dr. Kress stjórnar Nordisches Institut annast hann kennslu í ís- lenzkri sögu og þjóðháttum. I því starfi er við ýmsa byrj- unarörðugleika að stríða, bókakostur stofnunarinnar eftir 1939 er fjarska glopp- óttur ög "auk þess skortir margt nauðsynlegra eldri rita. Til dæmis er engin Sturlunga til í íslenzka bókasafninu í Nordisches Institut pg ekki heldur Islenzkir þjóðhættir. Skortur er á hæfum kennslu- kröftum, Þjóðverjar sem nú væru miðaldra ef lifað hefðu féllu unnvörpum í stríðinu Fastir kennarar við Nordisch- és Institut eru nú sex, lekt- orar hafa komið frá Dan- mSrku, Svíþjóð og Finnlandi. Við Nordisehes Institut nema einnig stúdentar, sem stunda aðalnám sitt í öðrum deildum háskólans, legg.ja til dæmis Stund á viðskiptafræði, bíaða- mennsku, bókavörzlu eða bók- menntasögu sem aðalnáms- grein. Sem stendur stimda 25 stúdentar nám við stofnunina, . 19 þieirra nema þar sitt aðal- nám en sex stunda þar auka- nám. Aðsókn að Nordisches Institut er meiri en hæTt er að sinna vegna takmarkaðra kennslukrafta og starfsmögu- leika að námi loknu. I fyrra sóttu 1S r.r.i aðgang að námi Við ctof-iiriir.a en ekki var hæ'gt e5 ýeita r.ema 13 við- t"\n. Eins og við aðra háp1'^^ í Austur-Þýzkalandi fá stúdent- ar þarna föst nímslaun, nokkuð mismunandi eftir námsárangri, eða frá 130 mörkum á mánuði upp í 240 mörk. Ætlazt er til að kennararn- ir við Nordisches Institut stundi f ræðistörf jafnf ramt kennslunni, en lítil tök eru á því fyrst í stað, meðaií vérið er að frumsemja fyrirlest'-a. Seinni part vetrar fór dr. Kress ásamt nemendum sínum yfir sögu felands frá 1800 og var kominn fram að 1904, þegar við Magnús Kjartans- son ræddum við hann. Dr. Kress er málfræðingur og' hefur lengi haft í smíðum rit um notkun sagna \ íslenzku með tilliti til aspektar beirra og aktionsartar, en það eru fyrirbrieði sem enginn íslenzk- ur málfræðingur hefur enn trevst sér til að gefa íslerizk nöfn. Svo er mál með vexti að íslenzkan, eins og enskan, hefur bæði aspekt og aktiors- art, én í öðrum germönskrm málum, svo sem þýz^u, dönsku, og sænsku, er þetta ógreinilegra. — Sem stendur fara ailir kraftar manns í skipuia^s- störf og kennslu, segir dr. Kress. Ok'kur vantar til- finnanlep'a kennslubók í ís- lenzku. I fangavistinni á Mön var ég langt kominn að semja íslenzka málfræði á þýzkn og því sta'rfi verð ée að liú'ta við fvrstu hentuerleika. S^m stendur notum við hina e"?1™ kennslubók prófessors Stefáns Einarssonar. Starfsmenn dr. Kress em sumir með bækur í snv?Him. Dr. Friese vinnur að riti um skáldskan baroktímabilsins á 17. öld hjá þeim Norðurlanía- þióðum, sem mæla á gbr- manskar tungur. Þar mu ¦"u nokkur íslenzk skáld koma v;ð sösru, einkum séra Stefán Öl- afsson í Vallanesi. Annar kennari dr. Biem, hefur- á priónunum bók um norsVar raunsæisbókmenntir á 19. ö'd, Ibsen og samheria ha.ns. — Þegrar ég er búinn r""ð bókina um sasrnirnar osr ís- lenzku málfræðina lanear t>ií<v til að fást við ísienzkar bó'r- menntir síðari alda, segir ír. Kress. Ekki er hægt að skiljast við frásögn af íslenzkum fræð- um í Austur-Þýzkalandi án þess að geta þess að við Humboldt-háskólann íAústuf- Berlín starfar íslenzkur fíæð^ maður, dr. Sveinn Bergsvein=i- son. Hann kennir við mál'vís- indadeild skólans. M. T." Ó.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.