Þjóðviljinn - 25.07.1958, Blaðsíða 5

Þjóðviljinn - 25.07.1958, Blaðsíða 5
Föstudagur 35. júli 1958 — ÞJÓÐVILJINN — (5 FlesturiT mun í fersku minni febrúaratburðirnir í Tékkó- slóvakíu 1948 þegar hægri sinnuð öfl í borgarafiokkun- um gerðu tilraun til a.ð rjúfa þá þjóðlegu einingu sem tókst að mynda eftir að landið hafði verið frelsað undan oki naz- ista. Ríkisstjórnin undir for- Ustu Klements Gittwalds, að- alritara Kommúnistaflokksins, vann að margháttuðum fram- förum og félagslegum umbót- um. 1 henni áttu sæti auk fulltrúa kommúnista og sósíal- demókrata fulltrúar þessara hægri flokka: Þjóðlega sósíal- istaflokksins, flokks borgara- etéttarinnar í Bæheimi og Mæri, Þjóðflokksins, sem studdur var af kaþólsku kirkjunni og Lýðræðisflokks Slóvakíu, flokks borgarastétt- arinnar í austurhluta Tékkó- slóvakíu. Ennfremur áttu sæti í stjórninni tveir utan- flokkamenn, Jan Masarvk, utanríkisráðherra og Lúðvík Svoboda, landvarnaráðherra. Stjórn þessi hafði ákveðna róttæka stefnuskrá og gekk samstarfið greiðlega í fyrstu. En smátt og smátt urðu hægri flokkarnir tregari til samstarfs og reyndu að bregða fæti fyrir hinar rót- tækari framkvæmdir, þótt jþeir hefðu áður á þær fallizt. Hörðnuðu átökin mjög í upp- hafi ársins 1948, en þau at- riði sem einkum ollu ágrein- ingi voru: Ný stjórnarskrá, sem ákveðið hafði verið að ganga frá fyrir kosningar sem fram áttu að fara á ár- inu, ný lög um almannatrygg- ingar, skipting stórjarða, end- urbætur á skattakerfinu o. fl. en öll þes'si atriði voru bund- in fastmælum í stjórnarsamn- íngnum. Einnig varð ágrein- íngur um krrfur alþýðusam- takanna um bætt lífskjör. Andstæðingar þess að stjórnarsamningurinn yrði haldinn og efndur fyrir kosn- ingar voru í miklum minni- hluta í ríkisstiórninni. Þeir héldu þó afstöðu sinni til streitu. Grimi þeir til þess ráðs að r.iúfa stjórnarsam- vinnuna í stað þess að halda gerða samninga og notuðu sem átyllu að innanríkisráð- herrann Václav Nosek, hefði ráðið nokkra kommúnista í lögregluliðið, en Kommúnista- flokkurinn var 'þá þegar lang- ¦stæmti flokkur landsins. — ' Kröfðust hægri menn þess að bingræðinu yrði vikið til ' "hliðar og skipuð „sérfræðinga- : stjórn". Eins og vænta mátti neit- : nðu vinstri flokkarnir að fallast á þessar kröfur og 1 sátu ráðherrar kommúnista og sósíaldemókrata um kyrrt 1 i stjðrninni, en þeir tveir ¦ flokkar höfðu fengið hreinan meirihluta með þjóðinni við ' síðustu kosningar og skip- " -uðu meirihluta ráðuneytisins. * Jafnframt voru haJdnir geysi- •fjölmennir almennir fundir og kröfugöngur þar sem kraf-, ' ízt -var efnda á stjórnarsamn- "ingnum, en vanefndir og upp- Thla-up hægri manna hafði vak- Ið mikla reiði meðal almenn- Ings og haft í ftfr með sér * fjöldaúrsagnir ! úr flokkum þeirra. Jafnframt hafði Komm únistaflokkurinn vaxið geysi- lega. Næstu m&nuði á undan þessum atburðujíft höfðu geng- ið í hahn að meðaltali um 50. Frá 11. þingi Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu, sem haldið var í Prag, 18. til 21. júní síðastl. Guðmundur Vigfússon: róunin í TéfcköslovftMu 000 á mánuði og taldi hann um hálfa aðra milljón meðlima og var f jölmennari en allir aðr- ir flokkar til isamans. Ofan á allt annað komst upp um víð- tækt samsæri nokkurra for- kólfa hægri flokkanna, sem haft höfðu leynisambönd við landflótta kvislinga, sem dæmdir höfðu verið fyrir landráð. Höfðu þessir hægri menn jafnframt verið í makki við fulltrúa bandaríska auð- valdsins þar eystra. • Úrslit stjórnarkreppunnar urðu þveröfug við fyrirætlan- ir afturhaldsins. Markmið þess var að hrekja Komm- únistaflokkinn út úr ríkis- Klement Gott^ald, aðalritari Kommúnistaflokksins 1929—1953 stjórninni í samræmi við samskonar þróun í Vestur- Evrópu sem fram fór að til- stilli auðvalds Bandaríkjanna og aðstoðarmanna þess í við- komandi löndum. Hin öfluga alþýðuhreyfing í Tékkóslóvak- íu skyldi sett til iiliðar, áhrif hennar á þjóðlíf og stjórnar- athafnir þurrkuð út. Þetta fór allt á annan veg en ætlað var. Verkalýður landsins, og þá ekki sízt verkalýðurinn í höfuðborginni Prag, svaraði afturhaldinu ekSi aðeins með stórkostlegum litifundum og kröfugöngum heldur og með allsherjarvérkfaíli til þess að leggja áherzlu a þær kröfur sínar að stjórnarstefnan yrði framkvæmd undanbragðalaust og að áhrif hans minnkuðu ekki heldur ykjust innan rík- isstjórnarinnar. Þessum átökum lyktaði á þá leið, að ríkisstjórnin var endurskipulögð á mjög breið- um grundvelli. Benes forseti fól Klement Gottwald, aðalrit- ara Kommúnistaflokksins, endurskipulagningu stjórnar- innar, en hann var einnig forsætisráðherra samsteypu- stjórnarinnar sem hægri "mennirnir vildu feiga. Var nú ráðherrunum 12 sem sagt höfðu af sér veitt lausn frá störfum en nýir menn skipað- ir í þeirra stað. Fengu vinstri flokkarnir, kommúnistar og sósíaldemókratar, talsvert méiri ítök í hinni nýju stjórn en beirri gömlu, en allirhægri flokkarnir stóðu einnig að fitiórninni, það er að segja þeir hlutar þeirra sem standa vildu við hinn upphaflega stjórnarsamning. I þessu nýja ráðuneyti sem Gottwald myndaði fengu 'sæti ellefu ráðherrar úr Kommún-* istaflokknum, þrír sósíaldemó- kratar, tveir frá Þjóðflokkn- um og Þjóðlega sósíalista- flokknum hvorum um sig, einn . frá Lýðræðisflokki Slóvakíu, ' einn frá Frelsisflokknum, • tveir ráðherrar tilnefndir af miðstjórn Alþýðusambandsins, ¦ annar kommúnisti, hinn sósí- aldemókrati, og tveir utan- flokka eins og áður, þeir Jan Masaryk, utanríkisráðherra og Lúðvík Svoboda, landvarna- ráðherra. Klement Gottwald lagði stefnuskrá undurskipulögðu stjórnarinnar fyrir þingið 10. marz og bað um traust þess. Allir viðstaddir þingmenn, 230 talsins af 300, sem sæti áttu á þingi, greiddu stjórninni at- kvæði. Af stuðningsmönnum stjórnarinnar voru 144 komm- únistar, 39 sósíaldemókratar og 47 úr öðrum flokkum. Þessi átök í Tékkóslóvakíu og úrslit þeirra urðu á sín- um tíma tilefni mikilla blaða- skrifa og æsinga víða um heim. Þessar æsingar náðu einnig hingað til íslands eins og margir muna. Tilefni þeirra var heift hinna banda- . rísku afturhaldsafla, sem gerðu sér vonir um að hægt myndi að hrifsa völdin með auðveldum hætti úr höndum alþýðunnar í Tékkóslóvakiu. Þetta tilræði mistókst og þess vegna ærðist afturhaldið og iét öllum illum látum. Aiþýðan í Tékkóslóvakíu og flokkar hennar kunnu tökin sem dugðu til að hrinda áhlaup- inu og tryggja framgang þeirrar stefnu sem samið hafði verið um og bæta átti aðstöðu hennar og lífskjör. tJndir forustu beirrar -þjóð- fylkingar verkalýðsiris og framfaraaflanna, sem hlaut eldskírn sína í hinum örlaga- ríku febrúarátökum 1948, hef- ur tékkóslóvakíska lýðveldf ið sótt fram siðan á öllum sviðum þijóðHfsins. Sterkasta : aflið í þjóðfylkingunni er óum» deilanlega Kommúni'taflokk- urinn, er fyrir allmörgum ár- um hefur sameinazt vinstri armi sósíaldemókrataflokks- íns og hefur því tvímæla- laust nú veruleff^ meiri- hluta þjóðarinnar á bak við sig. Er fyrrverandi Viðtogi sósialdemókratanna. Zdenek Fierlinger, nú forseti tékk- neska bingsins o^ varafor- sætisráðherra í rfrÍRstjórn- inni, og hann á ein^er sæti í miðstjórn og . fr^^^væmda- nefnd Kommúnistpf1"kksins. Einnig eiga sæti í niðstjórn- inni f'—v^T„ro^^; ••—-"^ormað- ur .p,:"=íalri';>"iókrat'>fiokksins, og fleiri fvrrverandi forustu- menn þess flokks. Aðrir stjórnm^^aflokkar landsins standa erinig að þjóðfylkingunni, en rTT-undvöll- ur samkomulags þe;rva og samvinnu hefur verið frá upphafi og er enn r* bvggja ubp sósíalískt bicð^p'ag í Tékkóslóvakíu. Um h"5 eru allir flokkarnir sa^-^^ia. Var, lögð áherzla á frv^ p^m- stöðu allra stiórTiir-^^f'okka landsins á 11. binsi Kor^mún- istaflokks Tékkóslóvakíu, er haldið var í. Prag 18.-21. júní s.l. en þar fluttu fulltrúar allra samstarfsflokkanna árn- aðaróskir og kveðjur til Kommúnistaflokksins, fóru miklum viðurkenningarorðum um forustuhæfni hans og dugnað í uppbyggingarstarf- . inu og létu hið bezta af sam- vinnunni innan þjóðfylkingar- innar og um stjórn landsins. Hvaða árangri hefur þá . þ jóðf ylkingin, undir f orustu Antonín Novotny, forseti Tékkóslóvakíu, aðalri'tari Kommúnistaflokksins Kommúnistaflokksins, náð við uppbyggingu sósíalísks þjóð- félags í Tékkóslóvakíu á. þessum tíu árum? Hér verður ekki leitast við að svara þeirri spurningu tæmandi, en drepið skal á nokkur atriði til fróðleiks og þá fyret og fremst stuðst við þœr upplýsingar er f ram komu á flokksþinginu í Prag, eink- um í ítarlegri yfirlitsræðu Antonfns Novotnys, forseta Tékkóslóvakíu og aðalritara Kommúnistaflokksins. Nú, 10 árum eftir febrúar- atburðina 1948, er efnahags- líf landsins að langmestu leyti komið á eósíaliskari grundvöll. Iðnaðurinn hefur verið þjóðnýttur, sömuleiðis bankastarfsemi og verzlun. Smásöluyerzlunin er þó yfir- ...... Framhald-á T.ÍSÍÖU.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.