Þjóðviljinn - 11.09.1958, Blaðsíða 7

Þjóðviljinn - 11.09.1958, Blaðsíða 7
Fimmtudagur 11. september 1958 — ÞJÓÐVILJINN — (7 Hér kemur framhald frá- sagnar Snæbjarnar í Her- gilsey um brottflutning þeirra Guðmundar sýslu- maiuis til Englands. Þegar hér lýkur sögunni eru eftir allfurðuleg eftirmál sem Snsebjörn segir frá í bók sinni, en meira verður ekki birt hér í blaðinu. Þjóðviljanum var ókunn- ugt um-er fyrsti kaflinn var birtur að einmitt þessa daga er ný útgáfa Snæbjarnar-j sögu að koma í bókaverzl- anir, frsi, Kyöldvökuútgáf- unni á Akureyri. Bókin hef- ur; verið uppseld og margan langað . ajð eignast hana. Kaflarnir um brottflutning- inn verða lesnir af athygli þessa daga, en margir fróð- legir .og læsilegir kaflar aðrir eru í bókinni eins og hinir mörgu vinir hennar kannast við. Víð héldum norðan við Pet- landsf jörð. og f yrir horn Skot- lands og -var ¦ ekkert að sjá nema einn togara þar í grjótinu við hornið, —¦¦ Þegar við vorum móts við Aberdeen, var ég að leggja spil sem oftar, heyri ég þá allt. í «inu mikla mælgi uppi, . hleyP: upp stigann og heyri um. ,leið að skipsvélin stöðvast; sé., ég þá að annar togarier þar hjá okkur og eru skipstjórar að tala saman. Ekki skildi ég samtalið fremur en vant var, en áætlaði að þeir væru að tala um okkur, því að mér heyrðist þeir nef na ísland. , og Breiðaf jörð. Borið hafði á góma milli okkar sýslu- manns, að ef til vill myndi skipstjóri reyna að koma okk- ur af sér í annað skip, ef hann gæti, til þess að hafa okkur ekki innanbqrðs, er hann kæmi til Hull, þar sem skipið átti heima. Eg átti þessa tilgátu, svo ólíkindaleg sem hún var; höfðum við gert ráð fyrir að verjast eftir föngum ef í það færi. Fór ég svo niður i skyndi; lá þá sýslumaður uppi í rúmi. Sagði ég honum, hvernig horfði við unpi, bað hann upp standa og skyldum við svo verja klef- ann. Hann kvað þetta ímyndun eina hjá mér, en kom þó nið- ur á gólfið. Eg lét syona óðs-; lega af því að ég fann til æs- ings á sama hátt og þegar ég riðaði á öldustokkunum við Stagley pg sá öxina reidda yf- ir höfði vinar míns; flýtti ég mér úr stígvélunum og treyj- unni og sagði fyrir hvernig vörninni skyldi haga, — en það verður ekki skráð hér. Óskaði ég að skipstjórinn yrði fyrstur til þess að koma ofan stigann. „Ef þess þarf með, þá fylgj- umst við að málum", sagði sýslumaður, ,,en ég er nú ekki farinn að trúa því enn þá" Við sátum litla stund og heyrðum hávaða uppi, en allt í einu sló í þögn og vélin var sett af stað; þá sagði sýslu- maður og brosti við: „Farðu nú upp og athugaðu, hvernig nú standa sakir; mig grunar að engin orusta verði úr þessum hávaða". Sjálfsagt var að hlýða og fór ég upp; sá ég þá að hinn togarinn var að snúa á leið upp að Aberdeen. Sagði ég sýslu- manni þetta, en hann brosti og kvaðst hafa átt kollgátuna, — „og þótt þú, Snæbjörn, haf- ir óþokka á skipstjóranum, þá verður stilling og rósemi ætíð Brottnám Snæbjarnar og Guðmundar Biörnssonar að ráða". Mér þóttu þetfa harð- ar ávítur og svaraði eitthvað á þessa leið: „Þáð er ekki allt unnið með góðmennskunni, til þess að halda rétti sínum, þég- ar á móti blæs". Hann brosti við og féll svo talið niður. Það var Öðru hvoru þoka og krapi, þegar við fórum suður með Englandi og Skotlandi; varnaði það láridsýn og þótti mér það slæmt. Síðla á fimmta degi komum við að Humru- mynni; þá var austanvindur Og regn. Eg stóð i höm við skips- bátinn og var að hugsa um Egil Skallagrímsson, þegar hann braut skip sitt þar á söndunum, fór upp tii Jórvík- ur og kvað Höfuðlaúsri. Eg varð hálfvotur, þvi að hvorug- ur okkar sýslumanns hafði neitt til hlífðar, ekki svo mikið sém vettlinga, hvað þá annað. Var nú haldið inn í fljótsmynnið, líklega til norðvesturs bg var þá Grimsbsér á' viristri hönd þar við oddánn, fiskistöð mik- il. Innan skamms komum við tii Hull og var Þá ferðin tií Eng- lands á enda. : "' Togarinn lagðist'fyrir miðj- um bænum að minrii ætluri; kom þegar þilbátur fram, tii okkar. Formaður fór^ upp til skiptjóra og var þar um stund, svo komu þeir báðir affur og,, var hlátur á andliti skipstjóra. Þá flaug mér í hug, að gaman væri nú að mega ganga til hans og reyna að sefa svolíUð hláturinn í honum, — en það. mátti ég ekki. Sýslumaður gekk fyrir útgerðarmaður skipsins og eigandi; fóru þeir með okk- ur upp á veitingahúsið „Lond- on" og settumst við þar að bjór. Fór þá útgerðarmaður fram á það, hvort hann megi senda skipið aftur til íslands á fiskveiðar. Þvi svaraði sýslu- maður á þá leið, að um það geti hann ekkert sagt; hann hafi gert sína skyldu, en nú sé það ráðherra íslands, sem því ráði. Útgerðarmaðurinn gat þess, að Edward West yrði ekki lengur skipstjóri á togar- anum en til morgUns og færi alfarinn frá sér. — Um miðnætti fylgdu þeir okkur til sængur veitingamað- ur og ræðismaður og hugsaði ég eitt og annað, er hann skoð- aði allt í rúmum okkar og þrejfaði um rúmbotnana, eins og til öryggis. Notalegt var það, að beitir steinar vafðir í dúk, yoru til fótalags. Okkur hvarf fljótt veröldin, er í rúmin kom, enda þurftum við svefnsins með. Sýslumaður gat þess við ræðismann, að við værum alls- lausir þar komnir og föt okkar óhrein; kvaðst ræðismaður úr því bæta og bað okkur að koma klukkan tíu morguninn eftir á skrifstofu sína, er þar var nálægt. — Um leið og yið komum á veitingahúsið, sendi sýslumaður skeyti til ráðherra íslands, er þá var staddur í Kaupmannahöfn og bað hann að ráðstafa okkur, en ekkert svar barst okkur aftur. Morguninn eftir, þegar við gengum á skrifstofuna, var snögglega stutt hendi á öxl mér. Var Þar kominn fregn- ritari blaðs í Lundúnaborg og baðst leyfis að taka myndir af okkur; kvað sýslumaður það velkomið. Alls komu fjórir slikir menn til okkar. þann dag, því að símskeytin höfðu flog- ið um allt landið, áður en yið komum til Hull. — Eftir há- degi fórum við til klæðskera að tilvisun ræðismanns, — Um þetta leýti fékk sýslu- maður dagblað með grein, sem höfð var éftir skipstjóra um ferð okkar. Þar segist hann hafa verið að fiskveiðum á Breiðafirði en fjarri landhelgi; hafi þá komið lít'll gufubátur, lagt að skipi sínu og upp hafi hlaupið tveir menn, anriar í einkennisbúningi en hinn ekki; hafi „fógetinn" kveðið sig vera í landhelgi, skipað sér að draga inn vörpuna samstundis og elta gufubátinn til Flateyjar. Sér hafi verið óljúft að hlýða þesSu, þar sem hann hafi verið á frjálsu svæði, og hafi hann boðið „fógeta" tvo kosti, ann- að hvort að fara þegar aft- ur yfir í gufubátinn, eða að fylgjast með til Englands, því að nú fari hann þangað; „fó- geti" hefði valið síðari kostinn og sagt sér að fara með þá til Englands, ef hann þyrði, og nú væri hann þangað kominn. „En hvernig höguðu þeir sér á ferðinni?" spurði fregnritar- inn; t>ví svai-aði E. West svo: „Fógetinn var grimmur og rostalegur þangað til af stað var komið, en úr því er ekkert illt um hann að segja?" „Hvað er um liðsmann hans aðsegja?" spurði fregnritarinn. „Ja — það er nú heldúr lakara; ann- ai eins skáik hef ég aldrei fyrr hitt, því að hann sýndi mér tvisvar sinnum banatilræði, — hann er nú svona!" Skipstjóri kallaði mig undirforingja eða þessháttar í frásögn sinni, og er þar var komið sögunni, hló ég dátt og varð að orði: „Vel er Edward West að sér! Hér ér ég kominn sem fangi úr hertum á íslandi!" Við voi-um tvo daga í Hull og komum hvorn daginn tvisv- ar til ræðismannsins; var hann að skrásetja skýrslu sýslu- manns m. fl. Seinni daginn sagði ræðismaður okkur, að nú gætum við farið'að morghisín vegna; var þá komið boð frá Thor Jensen í'feéykjavík, að við mættúm fá' far heim á togara hans „Snorra Sturlu- syni", er þá var staddur í Grímsbæ. Varð að ráði að taka því boði. Ræðismaður réð okk- ur til að láta engan vita um þessa ráðagerð, því að kvöldið er við komum og togarinn var tekinn inn í kvi til afferming- ar, hafði safnazt saman um þrjár þúsundjr manna til þess að sjá okkur og ná í myndir; nokkrir hefðu spurt sig, hve- nær við mundum leggja af stað, en hann ekki sagzt vita Það; væri Því líklega réttast, að hann flytti okkur yfir elf- ina niörguninn eftir. Eg hef áður sagt fra hvemig skipstjóri bar okkur söguna. Síðari daginn kom grein í sama blaði eftir W. A. Craigie prófessor í Oxford, og kvað Framhald á 10. síðu. þá til formanns þilbátsins og bað hann um far til lands til þess að finna danska ræðis- manninn. „Það má ég ekki", svaraði hinn, „því að skipstjóri hefur bannað mér að- flytja nokkurn mann frá borði". „Þá vil ég', sagði syslumaður, „biðja yður að skila kveðju minni tíl ræðismannsins,: og að -mig íangi til a'ð'-Æinna harin". „Það skal yður ekki bregðast", sagði formaður og-fór. — Við gengum Um gólf á þilfarinu í tvo kiukkutíma; kom þá bát- urinn aftur og skipstjóri okkar í honum; hló hann þá ekki . neitt og var auðsjáanlega þyngra í skapi en áður. Ræðis- maðurinn var í bátnum líka og ritari hans með honum, danskur maður um tvítugt. Var okkur boðið til skipstjóraskýl- is og tóku þeir tal saman ræð- ismaður pg sýslumaður og var greint frá öllum atburðum. Þegar þar var komið sögunni, er við greiddum uppgöngu á togarann, sagði ræðismaður við mig: „Er það satt, að þér hafið reitt járnstöng að skipstjóran- um?" Eg játaði því. ,,Af hverju gerðuð þér það?" Eg hugsaði óðara: „Nú verð ég að gá að mér, því að það sem ég segi nú, getur verið að tekið verði upp fyrir rétti siðar", og ég svaraði á minni fallegu dönsku: „Af því að ég vildi ekki að hann gæti drepið tvo menn í einu fyrir ekki neitt". Þá brosti ræðismaður og hélt svo tali sínu áfram við sýslumann. Þegar á land kom, var þar «>- Jón G. Guðmann Minningarorð Jón G. Guðmann, bóndi að Skarði við Akureyri andaðist að Bifn'5st í Borgarfirði 3. september s.l. þar sem hann var sem fulltrúi félags þess, er hann veitti formennsku, Bændafélags Eyfirðinga, á þingi Stéttareambands bænda. — Með honum er fallinn i valinn einn af sérstæðustu persónuleikum íslenzkrar verk- lýðshreyfingar á þriðja og f jórða tug aldarinnar, einn af eftirminnilegustu bardaga- mönnum íslenzkra alþýðu- stétta á þessari öld. Jón G. Guðmann var fædd- ur 14. eeptember 1897 á Sauð- árkrók og þar hófst og fyrsta barátta hans í verklýðshreyf- ingunni. Hann var forystu- maður Verkamannafélagsins á Sauðárkrók í einhverjum hörðustu át/"kum, sem það félag átti í og fylkti þá verka- mönnum sínum til baráttu og sigurs með allri þeirri festu og harðfylgi við málstaðinn, sem einkenndi hann allt hans lif, að hverju sem hann gekk. Þegar fundum okkar fyrst bar saman og vinátta okkar hófst, sem entist ævilangt, 1924 á Akureyri, var Jón Guðmann þar kaupmaður og leturgrafari, áreiðanlega ein- hver 6á listrænasti og snjall- asti handverksmaður letur- gröftsins, sem við það hand- verk hefur fengizt á Islandi. Þegar við stofnuðum Jafn- aðarmannafélag Akureyrar 1924 varð Jón Guðmann strax í fyrstu stjórn þess. Þegar Verklýðssamband Norð- urlands var stofnað 1925 var Jón Guðmann í stjórn þess og var lengi. Og alltaf tók hann að sér þau störfin sem heimt- uðu mestan dugnaðinn og at- orkuna, og oft þykja hvim- leiðust, en eru undirstaða alls félagsskapar: gjaldkerastörf- in. Og þegar við keyptum Rétt 1926 og gerðum hann að timariti marxismans á Is- landi þá var það Jón Guð- mann sem tók að sér af- greiðslu hans og f járhald allt með þeim ágætum að engir aðrir þurftu að hafa af hon- um fjárhagsáhyggjur, meðan hans naut við á Akureyri. Að öllum þessum störfum verk- lýðehreyfingarinnar vann hann af þeirri einstöku at- orku og ósérhlífni, sem var hans verklag — og á þeim tímum þekktust ekki á þeis- um sviðum hreyfingarinnar launuð störf. Öll pólit'sk störf hans voru unnin af h'ta sósíalistískrar sannfæringai-, af þeirri viljafestu að vinna alþýðu landsins allt hvað hann mætti. Og fjarri fór þvi að störf hans í sósíalistískri verklýðshreyfingu Akureyrar takmörkuðust við f jármála- störfin, er flestum finnst erfiðust. Árum saman var hann ritstjóri Verkamannsins. Og þá reyndi ekki hvað sízt á hina miklu mannkosti, er hann var formaður Kommún- istaflokksins á Akureyri og stéttarbaráttan var hörðint, eftir að heimskreppan hófst Framhald á 10. síðu.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.