Þjóðviljinn - 31.10.1958, Blaðsíða 7

Þjóðviljinn - 31.10.1958, Blaðsíða 7
Föstudagur 31. októbeí' 1958 — ÞJÓÐVILJINN — (7 VII Eg hef nú athugað hver Teynsla annarra þjóða er af erlendri fjárfestingu og hvaða ályktanir draga má af henni og er því eðlilegt, að ég beri aðstæður þeirra saman við að- stæður okkar og athugi hvaða ingu. öll fyrirtæki, sem eru í eign erlendra auðf élaga, verða að vera undir eftirliti ríkis- Ákveða verður hversu gættum þess að eyða gjaM- eyrinum ekki fyrst og fremst til eyðslu. X ms. mikil fjárfestingin yrði eftir athugun og þeirri ákvörðun verður að fylgja fram í hví- vetna. Gæta verður þess að er- lend fjárfesting verði á engan a fót stóriðju? hátt í ósamræmi við aðra Við erum ekki komin En er nauðsynlegt að hafa hraðann á við að koma hér að ályktanír við getum dregið þætti þjóðfélagsins og falli a SVelti vegna lítilla þjóðar- fyrir þjóðarbúskap okkar um erienda fjárfestingu. Aðalatvinnugrein okkar er osjávarútvegur, og við höfum allan hátt inn í uppbysgingu þess. tiáKí 2. Gróða erlendra félaga verður að takmarka. Sérstak- tekna eins og aðrar þjóðir, er skortir stóriðju. Þvert á móti eru lífskjör hér fremur góð. Við eigum atvinnutæki, ÍOI _I SJ^n Gísli Gunnarsson: Erlend aðeíns lítinn vísi stóriðju. Ef erlemdum auðfélögum væri gefinn kostur á að leggja hér fé í stórframkvæmdir og yið horfðum aðgerðarlausir á, værum við algerlega háðir þeim í mjög mikilvægum at- vinnugreinum. íslenzkt þjóðfélag er mjög sundurleitt þótt lítið sé og alls, kyns hagsmunahópar tog- ast þar á. Ríkisvald er hér mjög veikt, ólíkt því, sem er í Ghana og Marokkó. Hætta er því á, að erlend auðfélög, sem ættu hér hagsmuna að gæt$, gætu samræmt hags- muni eína við hagsmuni ein- hvers voldugs aðilja í þjóðfé- laginu. Hér er að vísu engin : gömul og úrelt yfirstétt en hins vegar öfl, sem vilja gera rikisvaldið veikt í efnahags- málum og vilja hafa helzt ¦ engin afskipti þess af atvinnu- lífi þjóðarinnar og verzlun. . Islenzkt þjóðfélag er einnig í gerjun og óvíst hvaða stefnu það muni taka, Engin iðn- menning er fyrir í landinu : ólíkt því, sem er í Þýzka- landi og Kanada. Hætta er því á að þeir Islendingar, sem einkum hefðu samvinnu við . erlend auðfél^g um stórfram- kvæmdir hér, yrðu fyrst og fremst fulltrúar þeirra, stydd- ust við þá og styddu þá og yrðu í vissum skilningi yfir- stétt er breytti ekki í sam- ræmi við hagsmuni þjóðarinn- ar. Þar sem ís^enzkt þjóðfélag er í ger.iun skortir það einn- ig stöðugleika, sem er hverri þjóð nauðsynleg, sem byrjar á eins vafasömum hlut og að leyfa erlenda fjárfestingu. Þjóðfélag okkar hefur lélega undirstöðu, bæðí efnahagslega og stjórnarfarslega, og því hæpið að það þyldi erlenda fjárfestingu. lega ber.að koma í veg fyr- ir, að f járflótti verði úr land- inu vegna þess að hagnaður væri fluttur út og þjóðin væri þannig arðrænd. Aílan hagn- sem gefaokkur mikið í fang. Miðað yið aðrar þjóðir og miðað við fólksfjölda erum við rík. En samt erum við óánægð að efla atvinnutækin og er þá einfaldazt að auka styrk sjávarútvegsins, þar sem okk- ur er það handhægast, við höfum mesta reynslu á því sviði og auk þess er það á margan hátt nauðsynlegt. En ef afnema á öryggis- leysið er efling sjávarútvegs- ins engan v'eginn r-:??gi1eg. Sagt er, að ein aðferð til að ná því markmiði sé að . koma á fót stóriðju, svo að við verð- um síður háð sjávarútvRsd en nú er.Augljóst er því að hún er á ýmsan hátt nauðsynleg hér á Islandi, hún gæti bætt lífs- kjörin og gert atvinnulíf okk- ar miklu öruggara. Samt er það staðreynd, að við gætum lifað góðu lífi án hennar, hún er okkur enginn lífsnauðsyn. Og þegar við lítum á atvinnu- líf þjóðarinnar, sjáum við, að annað er miklu nauðsynlegra, — einmitt að nota til fulls þau atvinnutæki, sem eru hér þegar; að yinpahetur iir þeim afla, sem-fæst, að koma miklu betra skipuJagi á þióðarbú- skapinn en nú er. Á Viann hátt getum við bæði bætt lífskiör þeirra launþegn, er síður mega, og afnumið öryggisleysi þjóðarinnar. að af erlendri fjn.rfesOngu með þjóðarbúskapinn. Sú ó- verður að nota innanlands, og þá fyrst og fremst til frekari fjárfestingar. 3. Samfara erlendri fjár- festingu verður að koma ánægja stafar einkum af tvennu: Af því að mörgum finnst lífskjör sín ekki vera nógu góð og vegna þess ör- yggisleysis, er ríkir í efna- XI mikil innlend fjárfesting, sem. hagsmálum þjóðarinnar. væri annað hvort möguleg Ef bæta á lífskjörin verður með erlendum lánum eða að auka þjóðartekjurnar. Slíkt fjármagnsmynidun heima fyr- er ekki hægt nema með því ir. ' «,------------------------------------------- Þetta eru skilyrði fyrir að erlend fjárfesting verði okk- ur til góðs. En er erlend fjárfesting okkur nauðsynleg? Eg sagði í upphafi grein- ar minnar, að áhugi ungra tæknifræðinga á erlendri fjár- festingu sé á ýmsan hátt skiljanlegur. En við megum aldrei gleyma, að framfarir eru aðeins til fyrir mann- kynið sjálft; þær eru ekki til siálfs sín vegna. Tæknilegar framfarir eru því aðeins æski- legar, þegar þær eru mann- kyninu n.yt^nmlegar, þær ] 'ióna því síður en ella og stundum alls elcki, þegar þær eru aðeins til vegna gróða- fvsnar eða .iafnvel vegna hug- sjónaríkra manna, sem litlu máli skiptir, hver áhrif fram-> faranna verða eða hvernig þær urðu til. Eg vona, að framtíðin ilæ&i tæknilegar framfarir ekki pðeins eftir stórleika þeirra heldur fyrst og frera;t eftir útkomu á ríttu hlutfalli roílli stórleik- ans og ^iirra ira^nlegu fórna, sem urðu vesr^ri hnns. Stund- um er gott að flýta sér hægt en þó' aVrei byggja á öðru en traustum grunni. Sannar- lega væri æskilegt, að geysi- stórar aluminíumverksmiðjur risu upp umhverfis. Þiprsá og-. ^ þungavati}sverks2;ni,ð"Hir í ^Hyeragerði, að sérli.vert þyggt ból landsins bi'ii við .virnPSTun og öryggi. Eg he1^. ?ð mjilupi . verði einhvern tímn ban.n;g . háttað. En "Ht *-V+f>. i>r ekki auðfengið: að "ð'ast allt þetta' kostar átök o? fcrnir. Við skulum vona, sð \rð þurfum ekki að fórn^ of m:kln, fyrst og fremst sk'»lum V'ð vona að vegna framfaranna fórnum við ekki því, sem er okkur dýrmætara en a"t annað, ein- mitt frelsi og sjálfstæði lands okkar. Reykjavík, 30. sept. 1958, Gísli Gunnarsson. Eg hygg, að flestir séu sammála um, að erlend fjár- festing sé á ýmsan hátt neyð- arúrræði, þar sem á engan hátt sé ánægjulegt, að er- lendir aðiljar eigi atvinnu- tæki þjóðarinnar. Þess vegna ætti aðeins að leyfa hana, ef í fyrsta lagi allar aðrar leið- ir til uppbyggingar atvinnu- lífsins séu útiJokaðar: í öðru lagi ef hættulegt væri fyrir þjóð að taka meiri erlend lán: í þriðja lagi, ef nauðsyn krefji, að þeirri uppbyggingu vei'ði hraðað mjög mikið. Við hljótum því að spyrja. Eru aðrar leiðir útilokaðar? Því verður að svara ngikvætt. Er- lendis erU miklir möguleikar á, að við gætum fengið lán til að byggja hér stóriðju. — Dæmi þarf ég varla að nefna. Við vitum öll um þau. Fyrir utan Sovétríkin og lönd Aust- ur-Evrópu voru ýmis f yrirtæki V-Evrópu og Norður-Amer- íku án efa íús til að útvega okkur lán til að kaupa vörur sínar, er við notuðum við að ¦^T"!"! ' koma á fót stóriðju. 3ti er hættulegt fyrir okkur að taka meiri eriend lán? Hvort svo Það er því augljóst mál, að sé gætu sérfræðingar skrifað margs ber að gæta í þeim, um margar bækur, en ef við :sökum. Ef leyfa á fram- gerðum glöggan mun á neyzlu- kvæmdir erlendra fyrirtækja lánum og lánum til fjárfest- hér og þjóðin á ekki að glata ingar, hlytum við að sjá, að : sjálfstæði sínu verða mörg aukin fjárfesting eykur þjóð- skilyrði að fylgja. 1. Setja verður mjög strang- ar reglur og lög um allt, er kemur við erlendri fjárfest- arauðinn, sem gæti aftur auk- ið þjóðartekjur okkar og gjaldeyriseign og þannig end- urgreitt lánin; þ. e. a. s. ef við Guðmundur Böðvarsson: Dyr í veffginh. — 144 blaðsíður. — Sjöundi bókaflokkur Máls og menningar, 1. bók. — Heimskringla 1958. Sagan fjallar um efni, sem mörgum höfuðskáldum hefur lengi verið hugleikið: uppreisn mannsins gegn örlögunum, bar- áttu einstakling.sins fyrir pers- ónulegu frelsi. Sagan er rituð í bréfsformi og þannig sögð í fyrstu pers- ónu. Höfundur bréfsins lýsir uppreisn sinni og baráttu, ó- sigri sínum og lægingu. Andóf hans birtist í því að hann gerist málari og vill skapa sér aðstöðu til að stunda list sína meðal fólks, sem aldrei hefur séð svo- mikið sem bakhliðina á málverki. í annan stað elur hann með sér ævinlega þrá til nær ókunnrar konu, sem birtist honum og hvarf eins og loftsýn. Orð hennar: „ein- hverju hljótum við að mega ráða sjálf" eru viðlag sögunn- ¦ ar og höfuðboðskapur. í krafti þeirra orða hlj'ðir sögumaður listköllun • sinni-,. hvað i sem þorpið segir og skyldan býður. Og hvað sem læknisfrúin tekur til bragðs. Hún er í senn tengdamóðir listamannsins og höfuðandstæði'ngur hans .—-. tjl þess kjörin að koma honum í þokkalega stöðu, kenna hon- um að rækja brauðstritið, lifa lífi hins hversdagsgæfa með- almanns. Viðureign frúarinn- Guðmundur Böðvarsson ar og [ málarans er uppistaða sögunnar. Skáldgáfa Guðmuntfar Böðv- arsáonar hrósar ýmsum fram- bærilegum sigri í sögunni. Nátt- úru og landslagslýsingar hans eru ákafiega geðþekkar, túlkun hans á.þrá piltsins til hinnar týpdu : stúiku er nærfærinn skáldskapur, viðskiptum hans Og læknjsdótturinnar í sand- inum er lýst af innsæi, skurð- gröfturinn í mýrinni er alveg Þannig mætti telja nokkur fleiri atriði. En sagan er eigi að síður misheppnað skáldverk í megindráttum. Mannlýsingar skáldsins eru löngum næsta fátæklegar, ein- hliða og yfirborðskenndar. Læknisfrúin verður þó einna harðast úti; hún er alltof stor- kostleg og fráieit persóna. Ann_ að vejfið finnst manni hún sé hugsuð sem tákn — persónu- gervingur þeirra viðja sem binda manninn: „örlaganna". aldarfarsins, umhverfisins, fé- lagssiðanna; og höfundinum finnst hún þurfa að vera vo- veifleg í sniðum til að valda svona stóru hlutverki. Tákn- rænar söguper'sónur þurfa þó jafnframt að vera lifandi og trúverðugt fólk; en Jæknisfrú þessarar sögu er ekkeri r.ema tröll og skessa. Við hlið hennar verður listamaðurinn ræsta daufur og umkomulítill. Hann er gæddur of fáum persónuleg- um einkennum; barátta hans er linleg, lesandanum stet?dur nokkurnveginn á sama um, hann. Þá fæ ég ekki betur séð en lokaviðskipti þeirra lækn- isfrúarinnar séu hreinn reyfari; og það er hverjum meðalmánni ofraun að trúa á refsinl5;u mál- arans: að vera lokaður ævi- langt inni á kleppi fyrir að hafa gert sér upp brjálsemi í eitt skipti. Nei. Efni sögunnar er vitasku'd einstæð framkvæmd, lækninn harmleikur, en það er sem höf- höfum við þekkt frá fornu fari. Pramhald á 10. siðu.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.