Þjóðviljinn - 01.11.1958, Blaðsíða 3

Þjóðviljinn - 01.11.1958, Blaðsíða 3
Laugardagur 1. nóvember 1958 — ÞJÓÐVILJINN — (3 Fjjáröflun til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis og cdmennra hásnæði&lána Frumvarp Karls GuSjónssonar rœtt i neSri deild Á fundi neðri deildar Aiþingis í gær var rætt um frum- verið í ráði um nokkur undan varp Karls Guðjónssonar er miðar aö því að aflað veröi fjár til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis og til al- mennra húshæðislána með því að ætla Byggingarsjóði ríki.sins 4M>% af nettóágóða verzlunarstofnana ríkisins. Er þar aðallega að ræða um Áfengisverzlun ríkisins og Tóbakseinkasölu ríkisins, en tekjur þeirra eru áætlaðar 192 milljónir króna á fjáilögum ársins 1959. 1 framsöguræðu sinni mælti Karl m.a. á þessa leið: ¦ Lögin 34 ára gömul Árið 1924 voru sett sérstök Vög um það, með hverjum hætti verzlunarstofnanir ríkisins skyldu vera útsvarsskyldar, og það er aðalefni þeirra laga, að á þeim stöðum sem slíkar verzl- anir eru reknar, skulu þær greiða í útsvar til viðkomandi bæjar- eða sveitarfélags 'fimm af hundraði af nettóágóða sín- lim. Þessi lög eiga fyrst og'fremst við ,¦ varðandi einkasölu ríkis- ins á tóbaki og áfengi, og að svo miklu leyti, sem útsvör eru -greidd eftir þessum lögum, þá er það a.m.k. að langmestu leyti frá þessum stofnunum. Lengi hafa verið skiptar skoð- anir manna um það, hvert rétt- læti væri í því, að slík fyrir- tæki borguðu útsvör til ein- stakra sveitarfélaga, og hug- myndir hafa verið uppi hér á Alþingi um það, að stofnanir sem þessar og þœr sem- eru samlög allra landsmanna, ættu að greiða útsvar í sameigin- legar þarfir þjóðarinnar allr- ar, fremur en til þeirrar staða einna, þar sem verzlunarfyrir- tæki þeirra eru staðsett. Skatilagningariyririæki Ég ætla ekki að gera þetta sjónarmið að sérstöku umtals- efni að þessu sinni, en skal taka þáð fram, að ég tel eðli- legt, að stofnanir, verzlunar- stofnanir, séu að einhverju leyti skattskyldar þar sem þær reka sinn atvinnurekstur aðal- lega. . Hitt er annað mál, að 5% af nettóhagnaði kann að hafa verið eðlileg útsvarsálagning á þeim tíma, þegar hún var á- kveðin í lögum, eða fyrir 34 • árum, en nú hefur þróun mála orðið sú, að öllum er kunnugt, að þær stofnanir, sem hér er aðal'ega um að ræða, Tóbaks- einkasala ríkisins og Áfengis- verzlun ríkisins, hafa jafnt og þétt verið að breytast frá því að vera venjuleg verzlunarfyr- irtæki og í það að vera sérstök skattlangingarfyrirtæki ríkisins á þær vörur, sem þær verzla með. Nú er svo komið, að á- góði þessara tveggja stofn ana, sem ég hef nefnt, er verulegur þáttur í sjálfum ríkistekjunum. Á s.I. ári, ár- inu 1957, nam ágóði þess- ara tveggja fyrirtækja sam tafs 175 millj. rumlega, og úfevar þáð, sem þær eiga þannig að greiða, nemur hátt á 9. millj. kr. Nú hagar málinu svo til, að Tóbaks- einkasala ríkisins, sem skil- aði á s.I. ári yfir 70 millj. kr. hagnaði, hefur hvergi að- setur beinlínis, nema í Reykjavík, og ágóði hennar er þess vegna ágóði af vöru- sölunni til allra landsmanna og ekki eingöngu bundinn við þann stað, þar sem verzl- farin ár, að þessar tvær stofn- anir byggðu sér, annað hvort sameiginlega eða hvor í sínu lagi hús fyrir rekstur sinn. Og nú er ekki öruggt að slíkt hús hlyti að verða í Reykjavík. Það mætti allt eins hugsa sér það, að það yrði t.d. í Hafn- arfirði eða Kópavogi, og ég í- hef í frv. gert till. um það, að útsvarsskylda þeirra til þeirra staða, þar sem verzlunarrekst- urinn fer fram, verði látinn nema hálfum af hundraði. Það mur.di á næsta ári, skv. því, sem ég hér hef gert grein fyrir, nema nálægt 1 millj. kr. í útsvör. Til útrýmingar heilsu- ur til útrýmingar heilsuspill- andi íbúða, fari u.þ.b. að níus tíundu hlutum, eða þó líklega nokkru meira, til útrýmingar einmitt á heilsuspillandi hús- næði í höfuðborginni. Og hin, almennu húsnæðislán hljóta jafnan að renna þangað mest, sem mest er byggt og það er- um við heldur ekki í neinum vafa um, að þar er einnig höf- uðborgin stærsti aðilinn. í því góðæri, sem við íslend- ingar lifum í og höfum lifað í á undanförnum ár.um er það okkur til lítillar sæmdar, að enn skuli allmargt fólk i okk- ar landi búa í húsnæði, sem talið er vera heilsuspillandj. og álít ég, að það beri að leggja móti því siíkt aðsetur. í Kópavogi mundii mennra húsnæðislána Karl Guðjónsson un þessi hefur skrifstofur sínar. Svipuðu máli, og þó ekki al- Veg samá, gegnir um Áfengis- verzlun ríkisins. Hún hefur að vísu nokkrar útsölur í fáum bæjum landsins og greiðir þar að parti hluta af hagnaði sín- um, skv, þessum lögum, en all- ur aðalágóðinn er talinn falla undir aðalaðsetur áfengisverzl- unarinnar, sem er hér í Reykja- vík. Á við öll útsvör í Vestmannaeyjum Þegar þess er gætt, að þess- ar tvær etofnanir borga út- svar á 9. millj. á þessu yfir- standandi ári, og það er borið saman við þau útsvör, sem fell- ur til hjá öðrum kaupstöðum, þá kemur í Ijós, að út- svarsupphæð þessara tveggja fyrirtækja er álíka mikil og t.d. öll' útsvörin í Vestmanna- eyjum, og álíka mikil eins og öll útsvörin í Kópavogi. Það má kannski segja, að með því að lækka þennan á- góðahluta þá minnki tekjur Reykjavíkurborgar verulega. Það er að vísu alveg rétt. En það er ekki nema eðlilegt held- ur, að óeðlilegar tekjur séu leiðréttar, og það er ákaflega vafasamt fyrir Reykjavik að byggja á þessu sem föstuín tekjustofni. það trúlega 'þýða það, að hægt væri að gera íbúa þorpsins al- gerlega útsvarslausa miðað við þær framkvæmdir, sem útsvör- in nú standa undir. 1 Hafnar- firði mundi þetta standa undir meira en helmingnum af út- svörunum, ¦— ef aðsetur þess- ara stofnana væri fært á slíka staði. Óeðlilegur tekjustoín Það væri-þess vegna án allr-. ar lagabreytingar vel hægt að hugs'a sér það, að sá tekju- stofn, sem þannig hefur myhd- azt hjá höfuðborginni, væri fallvaltari og ótryggari heldur en eðlilegt væri. JÉg álít, að réttmætt sé að færa þennan gjaldstofn niður, færa útsvars- álagninguna á ágóða þessara fyrirtækja niður þannig, að hann geti ekki skoðazt nema eðlilegt útsvar á stofnanirnar sem slíkar, því það er hann ekki í dag, hann er í rauninni álag á vissar skattheimtur rík- isins. Það væri í ^rauninni ekki mikið ósanngjarnara að ákveða t.d. að það bæjarfélag, þar sem vörumagnstollur eða verð- tollur er innheimtur skyldi fá í útsvar part af þeim skatti. En ég geri ráð fyrir því, að það yrði talin óeðlileg skatt- lagning, enda væri hún það. Á sama hátt er útsvarsskatt- lagningin á Áfengisverzlun rik- isins og Tóbakseinkasölu ríkis- ins eins og nú er komið með 5% gjaldi á þeirra ágóða, al- gerlega ósanngjörn. ]0 milljónir á næsta ári Á næsta ári er í fjárlaga- frumvarpi því, sem lagt hefur verið fram, gert ráð fyrir því, að agóði þessara tveggja fyrir- tækja muni samtals nema 192 millj. kr. Það er því augljóst, að útsvarpsgreiðsla þessara fyrirtækja mun verða á næsta ári á 10. .milij- kr. og ef svo fer, sem jafnan hefur farið á undanförnum árum, að ágóði þeirra verði nókkru meiri held- ur en áætlanir fjárlagafrv. hafa gert ráð fyrir, þá tel ég það ekki of í lagt, þó að ætlað sé, að þetta útsvar muni nema 10 millj. kr. á næsta ári a.m.k. Ég teldi, að eðlilegt væri, að þessar stofnanir borguðu svo sem eins og 1 millj. í út- svar á þeim stöðum, þar sem Á hinn bóginn tel ég eðli- legt, að það sem þessar stofn- anir hafa hingað til greitt í útsvar, renni að langmestu leyti til þess að undirbj'ggja almennar framfarir og tíl þess að leysa úr félagslegum vanda- málum þjóðarinnar sem heild- ar. Þess vegna hef ég lagt til í frumvarpinu, að iYi af hundr- aði af nettóágóða verzlunar- stofnana ríkisins verði látinn renna í byggingarsjóð ríkisins og þaðan aftur til þess að full- nægja húsnæðisþörfinni í land- inu, að hálfu íeyti til þess að útrýma heiIsuspiHandi húsnæði, en að hinn leytinu til þess að fullnægja þeirri almennu lána- eftirspurn til húsnæðisbygg- inga, sem nú er miklu meiri heldur en tök eru á af fjár- hagslegum ástæðum að sinna. Ég bendi einnig á, að þó að frumvarpið sem slíkt, ef að lögum verður, mundi nokkuð mynda mér það, að íbúarnir á þeim stöðum hefðu ekkert á "*" . **"* **!*73~* *""" 1 ' meginþungann á að á það ó að úthluta lóð undir;SpillanCll hUSnæÓl Og al- fremdarástand sé bundinn end- ir. Vænti ég þess, að með þeim ráðstöfunum, sem frv. leggur til, auk þeirra annarra ráð- stafana, sem þegar hafa verið til þess gerðar að svo megi verða, þurfi ekki langur tími að líða þar til að ekki sé'Ieng- ur búið í heilsuspillandi hús'- næði á okkar landi. Þrír íhaldsmenn töluðu, Jó- hann Hafstein, Magnús Jónsson og Bjarni Benediktsson og töldu að með frumvarþi Karls væri verið að ráðast á Reykja- vík. Taldi Jóhann að Karl skorti alla góðvild til höfuð- staðarins en Karl svaraði því að Jóhann virtist ætlast til að þingmenn utan af landsbyggð- inni litu á Reykjavík sem ein- hvern vesaling eða aumingja sem ríkið ætti að hafa á fram- færi sínu. Kvaðst Karl leyfa sér að gera Reykjavík hærra undir höfði en svo og teldi hann að Jóhann sýndi kjördæmi sínu rýra hlut Reykjavíkurbæjar í 1 heldur takmarkaðan sóma með tekjum af beinu útsvari, þá mundi engum fremur en höfuð- borginni koma að gagni sú ráðstöfun á fénu, að afhemda það byggingasjóði ríkisins. Ég' má fullyrða, að fé það, er renn- því að ræða málið út frá þeirri forsendu. ' Málinu var að lokinni um- ræðunni vísað til 2. umræðu og fjárhagsnefndar með sam- hljóða atkvæðum. itreidQsfiora se?t i s-':»/ Ég nefni t.d., að 'það hefur þær reka verzlanir sínar og í sambandinu eru nú 35 féJög víðsvegar um landið og félags- mannatala samtals um 1100. Fulltrúar á þinginu verða 30 til 40. Þihg Landssambands vörubifreiðastjóra verður-sett í dag klukkan 2 e.h. Þingið verður haidið í félags- heimilinu að Freyjugötu 27 og er ætlað að það muni standa í þrjá daga. Verða þar rædd öll helztu mál vörubílstjórasíéttar- innar Tveir dagar enn: Bækur Vestur-ís- lendinga á boð- stólum Nú eru aðeins tveir dagar eft- ir af bókamarkaðinum í Ingólfs- stræti 8, þar sem Árni Bjarna- son og Egill Bjarnason hafa haft á boðstólum mikið úrval fá- gætra íslenzkra bóka er komið hafa frá Vestur-íslendingum. Enn er margt óselt góðra og fágætra bóka þar á borðunum, en .markaðurinn verður eins og áður segir aðeins opinn tvo daga, í dag og á mánudaginn Vítavert gáleysi Framhald af 1. síðu. að enn var olía i tankinum sem unnið var við og báðu þeir um, að hann yrði tæmdur áður en verkinu væri haldið áfram. Lokaniðurstaðan verður sú að tankurinn verður tæmdur og þá mætir slökkviliðið og logsuðan heldur áfram. Það má segja að þessi at- burður sé í aðra röndina spaugi- legm% en hér er um mjög víta- vert gáleysi að ræða, enda liggur blátt bann við því að vera með opinn eld nærri eldfimum efnum að ekki sé talað um á stöðiun sem þessum. Gerið skil fyrir selda miða - Happdrætti Þjóðviljans

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.