Þjóðviljinn - 28.06.1962, Blaðsíða 6

Þjóðviljinn - 28.06.1962, Blaðsíða 6
þlÓÐVILJINN hmttndli ¦aaMlnlngarflokkn alMB» - eaitaUstaflokkvrlnn. - Bltotlðimn lunðs KJartanuon (ab.), ituuti Torfl Ólaísson, SlgurBur QuBianndsson. — Ttttarltitjórar: ívar R. Jðnsson, Jön BJarnason. — Auglýslngastjori: QuBgair iaenússon. — Rltstjðrn, aígrelBsla, auglýslngar, prsntsmlBJa: SkólarorSust. 1». Hml 17-600 (• Unur). AskrlltarverB kr. SS.00 á man. - LausasöluvsrS kr. 1.0«, Sendillinn dæmdur jQómur var í fyrradag kveðinn iupp í olíumálinu svo- nefnda, en það er víðtækasta fjársvikamál, sem um getur hér á landi. Það sem vekur sérstaka eftirtekt við alla meðferð málsins, er Ihve lengi hið opinbera ókæruvald lét dragast að höfða mál gegn hinum seku, eftir að upp komst um lögbrot þeirra. Og vissir þætt- ir í meðferð málsins verða vægast sagt taldir vafa- samur „heiður" fyrir yfirstjórn dómsmála í landinu. Engum blandast hugur um, að aðalsökudólgurinn í olíumálinu er Vilhjálmur Þór, seðlabankastjóri og yf- irmaður gjaldeyrismála á íslandi. Engu að síður er hann sá maðurinn, sem vægastan dóminn hlýtur, enda var svo um hnútana búið í ákæruskjalinu, að unnt væri að komast hjá því að dæma seðlabankastjórann til eðlilegra vistaskipta og láta hann flytja aðsetur sitt úr Seðlabankanum í Steininn. ¦yilhjálmur Þór var eiwungis ákærður fyrir að hafa ráðstafað nokkur þúsund dollurum af innstæðu Ol- dufélagsins í New York til SÍS én leyfis gjáldeyrisyfir- valda. Á sama tíma var Vilhjálmur forrháður stjórn- I ar Olíufélagsins og lét smygla vörum til landsins gegn- um hernámsliðið á Keflavíkurflugivelli í stórum stíl.. Þessar sakir voru taldar fyrndar, þegar málið var tek- ið, fyrir. Hér var þó ekki um neitt venjulegt sriiygl i að ræða. Þetta smygl var framkvæmt með skjalaföls- unum og slíkar sakir fyrnast ekki á svq skömmum tíiria, en saksóknara hefur þó tekizt að ganga léttum skrefum fram 'hjá þessu atriði, enda eru þeir Vilhjálm- ur báðir háttsettir hjá Frímúrarareglunni. En hér var jafnframt svo snöggur blettur á allri þeirri spillingu, sem Iþrifizt hefur í sambandi við hermangið, að stjórn- arvöldunum mun hafa iþótt vissara að'hafa'bað myrkri hulið. Yfirmenn hernámsliðsins voru sem'sé við mál- ið riðnir! Fm Vilhjálmur Þór ber ekki éinungis ábyrgð *á þeim afbrotum, sem nú er búið að dæma hann. og félaga • hans fyrir. Hann var h'fið og sálin í þeirri hættulegu . stefnu að flækja samvinnuhreyfinguna inn í samstarf við einkabraskara og í hvers kyns fjárplógsstarfsemi, sem hefur orðið samvinnuhreyfingunni til ómetanlegs álitshnekkis. Og hann hefur verið einn ákafasti máls- vari núverandi ríkisstjórnar, enda þótt Framsóknar- flokkurinn hafi lýst þessa stjórn svarinn fjandmann samvinnustefnunnar og allrar starfsemi samvinnu- manna. En eftir sem áður situr Vilhjálmur í banka- stjórastöðunni sem fulltrúi Framsóknarflokksins, enda mun honum ætlað að Ihalda dyrunum opnum fyrir sam- ivinnu Framsóknar og íhaldsins, t-þegar forihgjunúm þykir henta. Tíminn hefur líka bampað Vilhjálmi s'ér- ;staklega undanfarið* Sarria daginn' ¦ og' málfluthingur ¦iihófstií ölíumálinu birtist þar heilsíðuviðtal við banka- Istiórann'" i'tilefn; 'af'.ÍJ'Q ara sendi.lsáfmæli hans.. Nú væri þyí.vel vi,ð,eigandi að-Tíminn ;gæfi út aukáblað :um Vilhjálm:: ." l^kki virðist' þáð heldur raska jáfnaðargeði landsfeðr- ¦<'-J anna, þótt ýfirmaður 'gjaldéyri|%i4la: a íslandi hafi hlotið dóm fyrir gjaideyrissvik; Sú háðung mun þó :|(hvergi«þe,kkjast nema hér á landi, að slíkir menn gegni ::hinum mikilvægustu trúnaðarstöðum eftir serri áður, :;en raunar bafa núverandi' stjórn|'rvðld bxötið að bákí !sér allar brýr í iþessum efnum"'með,,,þ,ýi ;að,láta ,Vil-,, ^hjálm Þór sitja í embætti ^sínu. eftir að hann var iákærður opiriberléga ög rahnsökri málsins hófst. Vil- hjálmur Þór verður tafarlaust. að víkja ur embætti seðlabankastjóra. "Réttarvitund aimenpings krefst þessa, því að sendillinn frá SÍS verður ekki sýknaður í 'hugum fólksins, .þótt hann sé húorðihn vikaliprasti sendiir„viðreisnarstjórriarinnar". rrt-. b. .. > l 3 Eftir ARNA BERGMANN Afomiö œ mnan Innanum. græn tré rís stór bygging, kringlótt, gulleit, mjög sakleysisleg og erfitt að gizka á hvaö íer fram innan veggja hennar. Hnefaleikamót kann- ske? t>að væri ekki svo fráleit tilgáta væri það ekki gefið upp, að við erum stödd í borg- inni Dúbnu skammt frá Mbskvu, en þar starfar Samein- uð atómkjarnarannsóknarstöð sósíalistiskú ríkjanna. Við dyrnar stendur lítiil maður, ekki ólíkur staeíðfræðikennara í gagnfræðaskóla. Samt er þétta sjá.lfur Veksler, einh'vér þekkt- ásti vísindamaður landsins. ' Hann stjórnar í "Dúbnu Ranri- ' sóknarstofu hárrar 'orku. Óg í húsinú er einmitt sá útbúnaður sem han'n þarf' til 'tilraunanná,' nefnist hann sinkrófasótrón. En áður éh honum vérði lýst, verð- úm við að hættá ökkur út á iþann hála ís að drepa á eðlis- fræðileg vandamál. Rannsóknarstöðin í Dúbnu fæst við öll helztu yandamál nútíma kjarneðlisfræði, rann- sakar aðskiljanlega frumparta atómkjarnans við litla og mikla orku, allt að . orku gerfigeim- geisla. Til þessara rannsókna hefur stofnunin svonefnda „hraðara". 1 þessum hröðurum er eindum atómkjarnans kcmið á gífurlega ferð í mögnuðu seg- ulsviði og síðan beint á eitt- hvert „skotmark" (úr blýi. ber- yl, einhverri lofttegund). Hinar ýmsu eindir bregðast á ólíkan hátt við skotmarkinu, og eru 'þessi ólíku viðbrögð l.iósmynd- uð á sérstakan hátt. Á þessum l.iósmyndum sjást brautir hinna ýmsu einda og af þeim má lesa margan fróðleik um eiginleika þeirra. Til að sk'oða ei.nhvern hl.ut biírfum', ,við j geisla sem haf<°. öldulengd 'sem er styttri en það .:.eE: skoða , skal-.. Qg. iþví styttri sem röldurnar ieru, , 'þeim mun 1 : meiri ..þarf orka..öireinda,;geisl- I i-ans ,að vera. 1. ,:: , .yið^venj.uiegt 'fjós .má sjá hlut sem er einn hundraðbús- undasti úr sentimetra að stærð. í lj.ósi röntgengeisla • (orka iþeirra er þúsund sinnum meiri. en orka venjulegs ljóss) er hægt .að. „sjá" atóm, sem . eru einn hundraðmilljónasti úr sentímetra að stærð. En til að sjá byggingu atóm- kjernans þarf geisla sem eru tíubúsund sinnum styttri en röntgengeislar. Og samt er toetta ekki nóg til. rannsókna á bygg'.ngu öreindá prótónur nev- trónur osfrv. Hér er um fyrir- bæri að ræða sem eru milljón ' sinnum smærri en atómin. Hraðararnir í Dúbnu fram- leiða prótona með svo hárri orku, að prótónugeislinn hefur öldulengd sem er milljón sihn- • um minnr en öldulengd röht- MARGT gengeisla og þar með er gert kieift að rannsaka byggingu eins f urðusmárra eininga cg prótóna og nevtróna,: . (Þettav eru . furðulegar stað- reyndir. Þegar maðurinn . hugs- ar uni stjörnurnar og atómin verður hann angurvær og sæt- lega óhamingjusamur: hvað getur hann gert andspænis þessum , óendanleika?: „Við get- urn -bætt ieinu. smáatriði við: Atómfræðingar glíma ekki að- eins við: æfintýralega smæð glíma við atómkjarnann, þá furðum við okkur ekki á því, að orka prótonanna kemst hér upp í tíu milljarða elektróvolta. Innan í þessu húsi er segul- hringur. Sá hringur er ekkert smásmíði: hann er 60 metrar í þvermál, og íhann fóru' 36 Iþúsund tonn af úrvalsstáli. Enda sagði ung kona í hvítri þeysu þegar hún gekk í - stiga upp á segulhringinn; það eru 1 .aldeilis húsakynni sem þessar litlu eindir hafa. Frá þessu púlti er sink rófasótróninum stj 'heldur og. æfjntýralegan ,tíma. Neytróna lifir tólf mínútur. eí hún er „tekin-.úr umferð". Þa$ er. talin mjög skikkanleg ævi'. Til eru þær , eindir (ein slík heitir pímedon) s^m, lifa ekki nema einn hundraðmilljónasta úr sekúndu. :,Á þessum. toa verða vísindamennirnir að filma þetta kríli á sómasam- legan hátt. "ri r,r "'r nv •jiinrryy "-rr Ég geng i hring... E>á getum við snúið okkur af tur að húsi Vekslers sem geymir sinkrófasótróninn, en- sá er einmitt helzti „hraðari" stíofnunarinhar. Og þar eð við viturh hve^ mikið 'þarf til að - ^ 1 ..... ¦....... 1 1 Innan,j','í þessum -hringí'eru mörg frápi^r'Vn^Í'itælíi, én sam- svarandi tæki eru einnig í ann- ,,arri byggingu, toaðan, semí sin- krófasótrqnj,. er, stýp.t ,þegar,,til- í'au.nir fara fram, | þá'-er-,,hér, enginn maður—sökum geislun- arhættu. Þ.ar stóðu;-þolinmóðir , Vísindamenn og reyndu aði;út-.- skýra fyrir heimskum blaða- mönnum f rumpartanna hröðu gönguferð innan í segulhringn- r.m. Hvernig hundrað vcldugar dælurdæla; öllu lofti út , úr ; hringbrautinni s,yo ..að ' eirídirn- ar rekist, ekki; á óþ^rfa efnts- agnir- á braut sinni, Hvernig þessar eindir hlaupa hring eft- ir hring í þessu magnaða: seg- ulsviði og fá uppörfandi spark í afturendann um léið-og; þær fara fram hjá rafskautunum. Hvernig hraðinn eykst, þ^r til 'éÍTidirnar fara á 3.3" sek. 'svip- 6) ÞJÓÐVILJINN — Fimmtudagur 28. júní 1962

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.