Þjóðviljinn - 28.05.1964, Blaðsíða 7

Þjóðviljinn - 28.05.1964, Blaðsíða 7
Pimmtudagur 28. maí 1964 HÓÐVILHNN SlÐA 1 l$8§8&&m:. ¦ • :í^^^^ Einum og öðrum til viðvörunar BERLÍNAR- BREF Það hefur löngum verið til- hneiging Islendinga að skrifa reisubókarkorn eða ferðapistla um ferðir sínar eriendis og þa'j áhrif, sem þeir urðu fyrir þar. Einkum hafa ferðapistlar verið tíðir frá mönnum, sem hafa litið austur fyrir tjald, og þó sérstaklega frá þeim sem dval- izt hafa þar örfáa daga eða part úr degi. Einkum þeim síð- astnefndu hættir við að fella stóra dóma um sósíölsku lönd- in. Einmitt þessir stóru dómar manna, sem lítt þekkja til. eru hvimleiðir. Þeir geta verið yf- irdrifið lof eða staðreyndaföls- un og rógur um þessi lönd. Ekki eiga rógsskrifin hvað sízt við um Austur-Berlín, en þangað geta erlendir farið án vega- bréfsáritunar. Það að koma austur fyrir tjald virðist hafa svo taugaæsandi áhrif á suma, að þeim finnst þeir þurfa að skrifa um atburðinn og hafa uppi stór orð og mikla dóma. Eitt nýjasta dæmi þessa mátti s.iá í Tímanum 10. apríl þessa árs, er Ragnar Ragnars skrifar um „Berlín eftir strfð" en Tíminn metur þessa grein svo, að henni er veitt opna blaðsins þann daginn. Tilefnið er heldur.ekki lítið: ÞróunBer- línar eftir stríðið. RagnarRagn- ars hafði dvalizt í Vestur-Ber- lín um mánaðartíma og unnið þar við góð og gegn fram- leiðslustörf. þegar hann finnur þörf hjá sér til þess að skrifa smágrein um Berlín eftir stríð. Greinin er sérlega yfirborðs- kennd og full af sleggjudóm- um. enda þarf að kynna sér margt áður en hægt er að fara út í að skrifa um ,,Berlfn eftir stríð" — og ekki er hægt að ætlast til að neinn læri þýzku á einum mánuði. Ekki má kenna Ragnari um það, þótt vakin sé sérstök at- hygli á þessari grein með því að leggja undir hana opnu dag- blaðs. Samt sem áður vil ég leyfa mér að taka hana sem dæmi og lesendum til viðvör- unar um að lesa álíka greinar með mátulegri varúð. (Þær at- hugasemdir við greinina, sem eru innan sviga og merktar g eru mínar). Ekki væri mér síð- ur að skapi, að Ragnar yrði hófsamari í orðum og færi var- færnislegar með fullyrðingar framvegis. Hann gæti næst sagt frá því, sem hann hefur séð, hefur heyrt; honum fyndist. virtist. hann þættist vita — og jafnvel vissi. Ekki ætti lesendum Þjóðvilj- ans að leiðast lestur greinar Ragnars, því hún er léttilega- skrifuð eins og sjá má strax í upphafi hennar, þegar ein- hver tekur sig til og skiptir Þýzkalandi og einn og annar fær partana. — g). Berlín, 22. marz 1964 Við lok síðustu heimsstyrjald- arinnar var Berlín lögð í rúst- ir að % hlutum. aðeins Vt hluti borgarinnar stóð eftir mikið skemmdur. Síðan leið stríðið, Þjóðverjar töpuðu og Þýzka- landi var skipt í fjóra hluta. Einn fengu Bretar, annan Frakkar, þriðja Bandaríkja- menn og fjórða Rússar. Inni á miðju hernámssvæði Rússa lá hin forna höfuðborg Þýzka- lands Berlín. Um hana var samið sérstaklega, henni var skipt í fjóra hluta eins og Þýzkalandi og á milli sðmu ríkja — en tekíð var sérstak- lega fram f samningum þess- um, að frjáls samgangur yrði alitaf á" miiii borgarhmtanna — mörkin á milli hernáms- svæðanna mættu aðeins vera hugsuð lína. (Rétt er að vekja athygli á að greinarhöfundur hefur lokið við að skýra frá klofningu Berlínar. Ég vildi bcnda Ragnari á að lesa samn- inga þrívcldanna um Þýzka- land og Berlín (bó ekki væri nema til að Ieita að þessari setningu um hugsuðu línuna). Má benda þar á samþykktir kenndar við Teheran, Jalta, Potsdam o. fl. Einnig mætti hann kynna sér, hverjir brutu þá samninga Hð fyrir lið og hverníg það fór fram efnahags- Iega og stjórnmálalega; hverjir klufu Berlín, í hvers þágu og til hvers? Þegar hann hefur kynnt sér þctta, þá má vera, að hann skilji bctur síðari þró- un Berlínar. Þá þarf hann ekki að gripa til einhverrar alhæf- ingar og segja: Rússar hafa aldrei frekar en Hitler sálugi skirrzt við að rjúfa gerða samninga . . ,g) Frá aBalfundi Félags íslenzkra /oftskeytamanna -» Aðalfundur Félags íslenzkra loftskeytamarma var haldinn fyrir nokkru. Fundarstjóri var kosinn Kristján Júlíusson og fundarritari Pálmi Ingólfsson. Formaður félagsins, Guð- mundur Jensson, minntist 2ja félaga er látizt höfðu á s.l. ári, þeirra Helga Jóhannessonar og Jóns Sigurðssonar. Vottuðu fundarmenn hinum látnu virð- ingu sína með því að rísa úr sætum. Formaður flutti síðan skýrslu stjómarinnar. Ræddi hann kjaramál stéttarinnar og sagðí að þau hefðu tekið sömu breyt- ingum og hjá öðrum yfirmönn- um, bæði á skipum og flugvél- um, enda samstaða með tilsvar- andi félögum. Þá gat hann þess að starf- andi væri nefnd manna frá F. Í.L. og Landssíma íslands varð- andi möguleika á að stofnaður verði Radioskóli íslands, en Landssíminn hefur starfrækt Lqftskeytaskólann undanfarin ár. Fundarmenn létu mikinn á- huga í ljós fyrir væntanlegum Radioskóla og fól félagsstjórn- inni að vinna ötullega að fram- gangi málsins. Aðstaða íélagsins heíur baln- að mjög við að fá herbergi í húsi sambandsfclaganna að Bárugötu 11 fyrir starfsemi fé- lagsins. Þá fór fram stjórnarkosning. Formaður var kosinn Guðmund- ur Jensson, en hann hefur ver- ið formaður F.Í.L. undanfarin 14 ár Aðrir i st.iórn voru kosn- ir: Lýður Guðmundsson, Frið- þiófur Jóhannesson, Garðar I. Jónsson og Einar Árnason. Byrjað var á endurbygg- ingu borgarinnar. Ryðja þurfti burt 80 miljón rúmmetrum af grjóti og rúsfcum, meira en 1/6 hluta af öllum þeim rústum, sem þá voru í Þýzkalandi öllu. Mikið var byggt, þvi margt var svo illa farið, að það þurfti al- gjörrar endurbyggingar við. Þannig var t.d. með Hansa- hverfið, sem var svo illa farið, að jarðýta var látin jafna úr öllu hverfmu, til að hægt væri að hefjast handa við byggingu þess á ný. 1 dag, 19 árum síðar, má enn finna mikið af rústum. það munu áreiðanlega líða önnur 19 ár, áður en Berlín verður búin að ná sér eftir það högg, sem henni var greitt á síðustu dögum stríðsins — jafn- vel meir. (Ég vil aðeins undir- strika það, að ég er Ragnari sammála um þetta. I báðum hlutum borgarinnar hefur mik- ið verið byggt, en töluverðar rústir eru enn báðum megin. Þrátt fyrir þessa fullyrðingu Ragnars hér, virðist sem hann gleymi henni af einhverjum á- stæðum, þegar hann ræðir um uppbygginguna austan mcgin siðar { greininni — g). Skipting Berlínar Fólkið í A-Berlín var ekki á- nægt. það vildi burt. öll þeirra helgustu réttindi höfðu verið af því tekin: prentfrelsi — mál- frelsi — fundafrelsi — verk- fallsréttur og nú síðast, en ekki sízt, ferðafrelsi. (Frelsi hvers: borgarastéttárinnar eða verka- Iýðsstéttarinnar? Berum A- og V-Þýzkaland saman. (Hér er ekki rétt að bera A- og V- Berlín saman, því að A-Ber- lín er hluti A-Þýzkalands, en V-Berlín er pólitískt séð ósjálf- stæður borgarhluti, sem hefur ekki einu sinni það frelsi að mega ákveöa .neina meiriháttar hluti. Það gera hernámsveldin þrjú). Síðan Kommúnista- flokkurinn, Frjáls þýzk æska, sósiölsku kvennasamtökin, Þýzk-sovézka vináttufélagið og önnur slík samtök voru bönn- uð í V-Þýzkalandi, hefur ekki vcrið leyfður neinn opinber á- róður fyrir sósíalisma, hvorki í ræðu né riti. I A-Þýzkalandi hefur fasískur áróöur og áróð- ur fyrir stríði og þar með að breyta núverandi landamærum verið bannaður, sem og flokkar og félög sem þjóna sama til- gangi. Þar sést strax stéttamis- munurinn. Ferðafrelsi hafa A- Þjóðverjar til allra sósíölsku landanna og flestra nýfrjálsra ríkja, en V-Þýzkaland hefur aftur á móti tekizt að koma málum þannig fyrir, að innan NATO-ríkjanna geta A-Þjóð- verjar ekki fengið að koma á sinum a-þýzku vegabréfum, jafnvel ekki vísindamenn og íþróttafólk og reynt er að koma í veg fyrir að V-Þjóðverjar fari austur fyrir, svo ég nefni ckki á ráðstefnur eða til viðræðna þangað. En þetta teljast efa- laust frelsisskcrðingar — g). Hinn 17. júní 1953 reis verka- lýður A-Þýzkalands upp á aft- urfæturna og krafðist hærri launa og frjálsra kosninga, en þær höfðu ekki þekkzt frá stríðslokum. (Ég veit ekki, hvað Kagnar kallar frjálsar kosning- ar, en þó vonandi ekki þær í V-Þýzkalandi, þar sem flokkar með sósíalska stefnuskrá fá ckki að b.ióða fram. Burt scð frá því, vil ég bcnda Ragnari á að kynna scr atkvæða- sreiðslu, sem fór fram sums- staðar í Þýzkalandi stuttu eft- ir stríð um það, hvort auð- Attlec, Stalín og Truman í Potsdam. A fundunum algjört niðurrif nazismans, fullkomna afvopnun jarða og á endurskipulagi menntunar- og dóms fram, af því að þýzku þjóðinni og öllum heim og heimsvaldastefnan, sem var orsök síðari heím berja þýzku hernaðarstefnuna niður og því börðu Þýzkalandi og gegn því að v-þýzka ríkið yrði st þar á — þ.c. gegn klofningu. Fyrst eftir að þetta til ársins 1953 (en þá höfðu auðhringarnir f V-Þý inlegar kosningar fyrir landið allt, en vestrið sa Schmídt sagði: Amcríkanar vilja heldur hálft Þ var á sovézka hernámssvæðinu, þar sem sá sov að aðcins í nafní Eftirlitsráðs Bandamanna, se eiginlegu Þýzkalandi. En einnig var hafizt han málalega. Enn má sjá eftirstöðvar æðsta valds S vatnaleiöir í V-Berlín eru undir a-þýzkri stjórn. atómbombuna eins og Rcuthcr fyrrv. b á Jalta og í Potsdam voru ákvarðanir teknar um: , afnám auðhringa, framkvæmd á uppskiptingu mála í Þýzkalandi. Þessar samþykktir höfðust inum var Ijóst að það voru þýzku auðhringarnir sstyrjaldarinnar. Möguleikar voru fyrir hendi að st þýzkir sósíalistar fs'rir sameinuðu, friðclskandi ofnað og gegn því að annarri mynt yrði komið átti sér stað var DDR stofnað. Þeir Iögðu til allt zkalandi aftur komlð undir sig fótunum) sameig- gði nei eða eins og v-þýzki krataforinginn Carlo ýzkaland allt en allt Þýzkaland hálft. V-Berlín ézki hafði æðsta vald, en vesturveldin komu þang- m átti að sjá um framkvæmd samninganna í sam- da um að kljúfa Berlín 1948 efnahagslega og stjórn- ovétríkjanna á þessu svæði: allar járnbrautir og En klofningur V-Berlinar veittl vestrinu ódýrustu orgarstjórl V-Berlínar orðaði það. hríngar allir og auöfyrirtæki skyldu þjóðnýtt eður ei. Hann mætti svo kynna sér niðurstöð- ur hennar. t.d. á Saxlandi — g) Sýndi fólkið þar sinn rétta hug til Rússaleppsins Ulbrichts og hans hyskis. Hvað gerðist er óþarft að rekja f stórum dráttum. (1 staðinn fyrir stór- um dráttum á hér cf alatist að standa: í smáatriðum. En ég hugsa, að Ragnar mætti vel kynna sér málið, þótt ekki FYRRI HLUTI væri nema í stórum drátt- um — g). Rússneskir skriðdrek- ar biðu á næstu grösum og streymdu inn í borgina um leið og „frjáls alþýða" gerði sig lík- lega til að gera uppsteit. Marg- ir létu lífið, og margir urðu enn ákveðnari í að yfirgefa „frelsið". (1 frásögn af atburð- um sem þessum, getur maður vart Ieyft sér að slctta framan í lescndur aðeins einni setn- ingu, sem auk þess er röng: rússneskir skriðdrekar hafa t.d. alltaf síðan í stríðslok verið staðsettir innan Berlínar. En burt séð frá því, þá mætti Ragnar vel kynna sér þróun mála i A-Þýzkalandi á þessum tíma: af hverju fólkið var óa- nægt með efnahagsstefnu ríkis- stjórnarinnar (sem beindist mjög að þróun þungaiðnaðar), breytingar á stefnu stjórnar- innar í efnahagsmálum þegar fyrir 17. júní, hverjir þá gripu inn í til þess að missa ekki af siðasta hálmstráinu, hvernig það inngrip var skipulagt — cn þá var opið á milli borgarhlut- anna — hvernig þeirri viður- eign Iauk og hvort margir hafi látið Iífið o.s.frv. — g). Arið 1953 flúðu frá A-Berlín 305.737 manns, samtals hafa flúið á ár- un-am 1949—1961 1.649.133 manns. (Það cr erfitt að trúa þcssari tölu. því í A-Berlín hafa aldrei búið fleiri en rétt rúm miljón. Hitt má vera að Ragnar cigi við A-Þýzkaland og gæti talan þá komið nær «anni, þó ég þekki ekki neina fölu í því sambandi. En lír því Ragnar þekkir svo vel tölur í 'iessu sambandi, þá hefði hann ^innig mátt skýra frá því, hversu margir hafa flúið aust- ur yfir og hvcrsu margir af þeim, sem flúið hafa vestur yf- ir, hafi snúið til baka —g). Þá sá Ulbricht leppstjóri Rússa í A-Berlín fram á, að við svo búið mátti ekki standa, með svipuðu áframhaldi yrði hann einn eftir í „Hauptstadt DDR" (á að vera Hauptstadt der DDR — g) eftir örfá ár. Rúss- ar hafa aldrei frekar en Hitl- er sálugi skirrzt við að rjúfa gerða samninga og brugðu ekki út af þeirri venju sinni nú. Þeir skiptu Berlín í tvennt með gaddavír, múr steinsteypu ög vopnuðum vörðum (þ.e. VOPO VOLKSPOLIZEI). Ann- ars er tilgangslaust að kenna austur-þýzkum stjórnarvöldum um þetta, því að þau eru ekki til í þeirri merkingu, sem við leggjum í orðið. (Hverjir eru þessir við og hvaða merkingu Ieggja þessir við í orðið að vera til? Ef til vill þá, að segi þess- ir við að eitthvað sé ekki til, þá sé það ekki til — jafnvel þótt um sé að ræða stjórnar- völd eins af tíu mestu iðnveld- um heims? Og geri þessi stjórn- arvöld eitthvað, þá hafa þau ekki gert það, því þessir við segja að þau séu ekki til. Það verður að gera greinarmun á því. hvort eitthvað sé til eða hvort viðurkennt sé. að það sé til — g). Þau taka aðeins við skipunum frá móðurlandinu, þ.e. Rússlandi. Múrinn er þann- ig ekki skilgetið afkvæmi A- Þjóðverja og Rússa, hann er eingetið afkvæmi þeirra sfðar- nefndu. Annars lítur þetta allt mjög vel út á yfirborðinu. (Það er athyglisvert að sjá, hvað Ragnar telur til yfir- borðs. Ég hefði kallað það grundvallarspursmál í hvers eigu verksmiðjurnar væru, en einmitt um það fór atkvæða- greiðslan fram stuttu eftir stríð — g) Allar verksmiðjur eru VEB (Volks eigene Betrieb) (á að vera Volkseigene Betri- ebe, sé um fleirtðlu að ræða — g) nánast þýtt: Fólks- ins eigin eign (í staðinn fyrir cign á eflaust að standa verk- smiðjur — g). blöðin þar heita Neues Dautschland eða ..Freie" Deutschland (á að vera „Freies" Deutschland. Burt séð frá mál- fræði- eða ritvillunni, þá kann- ast ég ckki við þetta blað — g) ng málgagn þeirra hérna vest- an megin heitir hvorki meira né minna en „Die Warheit" (á nð vera ,,Die Wahrheit". Hverj- ir cru þessir þeir? Er hægt að kaupa þetta blað f blaðsölu- turnum í V-Berlín? — g). sem býðir ..Sannleikurinn". bótt hann sé álíka hátt skrifaður og hjá systurblaðinu h'eima á Islandi. Kommúnistaflokkurinn í Vestur-Berlín hefur boðið fram öðru hvoru, en aldrei far- ið yfir 9%., nú síðast 1963 1.4%. (Kommúnistaflokkurinn hefur ekki boðið fram öðru hvoru í V-Berlín, því að það var buið að sameina hann vinstrí sósíal- demókrötum í Berlín áður en vesturveldin klufu Berlín efna- hags- og stjórnmálalega — g) •¥• Ég gerði mér einu sinni leik að því að taka a-þýzkan vörð tali (á hvaða tungumáli? „Sástu hvernig ég tók hann", sagði Jón sterki eitt sinn við Gvend smala — g) og spurði m.a. eins og svo margir spyrja, hvernig standi á því, að þvert ofan í gerða samninga hafi verið byggður múr gegnum Berlín. Honum vafðist tunga um tönn, en spurði að lokum, hvað við vesturlandabúar sæjum athuga- vert við. þó þeir verðu landa- mæri sín gegn V-Berlínarbú- um, þar sem stjórnin og DDR hefðu tapað 30 miljónum marka á svonefndri „multip- liseringu", sem er í því fólgin, að maður getur keypt 3—4 a- þýzk mörk fyrir 1 v-þýzkt mark. (Ragnar hlýtur að mis- minna, því að þetta voru ekki 30 miljónir heldur 30 miljarð- ir marka. Svinðlgengi það. sem haldið er við í V-Berlín, geng- ur ekki undir nafninu multip- Iisering, heldur cru það íslend- ingar hér, sem stundum nota þetta orð yfir þetta fyrirbrigði, sem ég hef tvisvar skrifað um í Þjóðviljann áður og sleppi að þessu sinni. Til fróðleiks fyrir Ragnar má geta þess, að Þjóð- verjar kalla fyrirbrigðið Wechs- elkurs eða Schwindelkurs — g). En ekki vildi hann svara, þeg- ar ég spurði, hvað það kæmi ..multipliseringu" við, þegar Í- búar ..lýðræðisins" væru misk- unnarlaust skotnir, ef þeir revndu að komast yfir múrinn. (Efnislega mætti þétta síðasta kaflann svo-na og sézt þá betur hinn skýri hugsunarháttur í röksemdafærslu Ragnars við vörðínn: Ragnar spyr vðrðinn af hverju múr hafi verið byggður. Vörðurinn svarar: vegna efnahagslegs taps er =amsvari 30 miljörðum marka. En þá spyr Ragnar að því, hvað það komi málinn eigin- 'ega við úr hví skotið sé á •nenTi við míír'nn. — Mi^ furð- f>r ckki. hótt vcrðinum hafl orðið orðfall — g).

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.