Þjóðviljinn - 26.11.1965, Blaðsíða 4

Þjóðviljinn - 26.11.1965, Blaðsíða 4
4 SlÐA — ÞJÓÐVILJINN — Föstudagur 26. nóvember 1965. CFtgefandi: Sameiningarflokkur alþýðu — Sosíalistaflofck- urinn. — Ritstjórar: Ivar H. Jónsson (áb). Magnús Kjartansson, Sigurður Guðmundsson. Ritstjóri Sunnudags: Jón Biarnason. Fréttaritstióri: Sigurður V. Friðþjófsson. Ritstjórn, afgreiðsia, auglýsingar, prentsmiðja, Skólavörðust li. Auglýsingastjóri: Þorvaldur Jóhannesson. SfmJ 17-500 (5 línur). Askriftarverð kr. 90.00 á mániuði. Dómarar og stjónmálamenn \k að velja stjórnmálamenn og alþingismenn til dómarastarfa? Það hefur vakið mikla athygli að fram hefur komið á Alþingi sú eindregna krafa, að reglan um hæstaréttardómara, sem ekki eru kjörgengir 'fil Alþingis, verði einnig látnar ná til annarra dómaraembætta, svo reynt yrði að tryggja það enn fremur en nú er, að dómarar hafi fullan starfsfrið í embættisverkum sínum, að þeir séu óháðari en nú og vinni dómarastörf sín án íhlutunar stjórnmálaflokka og ríkisstjórna. í umræðunum á Alþingi um hina hneykslanlegu veitingu sýslumannsembættisins í Gullbringu- og Kjósarsýslu og bæjarfógetaembættisins í Hafnar- firði lagði Ingi R. Helgason mikla áherzlu á nauð- syn þess að breytt yrði til að þessu leyti. Dómar- ar á íslandi eiga ekki að vera stjórnmálamenn, sagði hinn ungi varaþingmaður og lögfræðingur, og taldi það brjóta í bág við grundvallarreglur laga og stjórnskipan íslendinga. „jlómsvaldið á að vera sjálfstæður þáttur ríkis- valdsins, sérstaklega óháður framkvæmda- valdinu", sagði Ingi R. Helgason. ..Handhafar framkvæmdavalds hafa sótzt mjög eftir því hér- lendis að gera dómendur sér háða og er það háska- le"g stefna fyrir allt réttaröryggi í landmu.'Þáð éíf reynt að troða stjórnmálamönnum inn í öll dóm- araembætti sem losna og það er reynt að fá alla dómara í framboð fyrir stjórnmálaflokka vald- hafanna. Með þvílíkri þróun er stefnt að því marki að gerá dómendur háða framkvæmdavald- inu og leggja á þá fjötra flokksræðis, flokksofrík- is. Þróun þessa þarf að stöðva". Og Ingi benti á aðra hlið þessa máls, sem hann kveðst þekkja sem lögmaður. „Það er óhæfa að setja sýslumann í þau spor að þurfa að elta mann uppi og eiga að dæma hann fyrir lagayfirtroðslur á sama tíma, sem sýslumaðurinn þarf að óska eftir atkvæði hans til þings. íslenzkir dómendur eru vel mennt- aðir og hæfir menn, en þeir eru ekki nógu frjáls- ir og óháðir í embættum sínum í dag og verða það ekki fyrr en skorið er alveg milli þeirra og fram- kvæmdavaldsins. Samkvæmt stjórnarskrá okkar eiga dómendur að vera óháðir í störfum sínum. Stjórnarskráin sjálf og lög mæla svo fyrir að dóm- ara má ekki víkja úr embætti nema með dómi og umboðsstarfalausir dómarar hafa ekki kjörgengi til Alþingis. Umboðsstarfalausir dómarar eru nú einungis táldir hæstaréttardómarar. Þá reglu þarf að útvíkka svo hún taki-til allra þeirra er dóma geta kveðið upp á íslandi, eða fá umboðsstörfin í hendur öðrum embættismönnum, svo að hinir eiginlegu dómarar verði allir umboðsstarfalausir. Þetta er rökstuðningur minn fyrir því að ekki eigi að velja stjómmálamenn í dómarasæti", sagði Ingi R. Helgason, og heimfærði þessa ádeilu á Hafnarfjarðarveitinguna og taldi það geta valdið ólögmæti þeirrar stöðuveitingar að ráðherra hefði látið stjórnast af flokkspólitískum sjónarmiðum og valið flokksbróður sinn í dómarasæti. Hér er eflaust gripið á einu meginatriði þessa hneykslis- máls, atriði sem nær miklu lengra en þetta ein- staka mál, og varðar allt réttarfar þjóðarinnar. - s. Rætt við tvo kennara um bókakost er styður viðleitni til að vekja ÁHUGA Á VÖNDUÐU MÁLFARI 0G GÓDUM BÓKMENNTUM Bókaútgáfan Skálholt hefur sýnt af sér framtak í þá átt að gefa út bækur sem t4l nytsemda mega verða við móð- urmálskennslu: nýlega kom út önnur bók. í bókaflokknum „Is- lenzk úrvalsrit", en í honum eru heil bókmenntaverk með skýringum og verkefnum fyrir nemendur, og varð þá Jslands- klukka Halldórs Laxness fyrir valinu. Ennfremur kom út ný- stárleg bók eftir Baldur Ragn- arsson er nefnist Mál og mál- notkun. Því höfum við snúið okkur til tveggja kennara, Jóns Eöðvarssonar og Harðar Bergmann, sem báðir hafa þegar nokkra reynslu af notk- og ég", eru einstaklega vel fallin til að sannfæra nemend- ur um þetta atriði, en í þeim kafla sem tekinn er, sést á- gætlega, hvernig vel valdar sagnir hjálpa höfundi til að láta fárviðri lifa sterku lífi í frásögn. Þar á eftir kemur á- gætt verkefni: þar reynir á það hvort nemendur geti fund- ið eina sögn sem kemur í stað margra orða og gerir setning- una miklu beinskeyttari en ella. — ITvað segir þú af reynslu JLlþinni af bókinni í kennslu- stundum? ar í ritgerðum nemenda vetur eftir vetur — um þetta hefði mátt hafa sérstakan kafla í þriðja þætti. Baldur Ragnars- son minnist sjálfur á ritgerð Þórbergs „Einum kennt — öðrum bent", sem margirkenn- arar hafa notað sér til stuðn- ings, þótt hún sé ekki fallin til kennslu — og þessa ritgerð verður að nota áfram, þrátt fyrir framtak Baldurs. — Én hvað finnst þér, Hörð- ur? __ — Ég sakna þess helzt, að ekki skuli rækilegar farið út í nýyrðasmíði, ræddar helztu aðferðir við upptöku nýrra orða og sérstaða íslenzkunnar Jón Böðvarsson og Hörður Bergmann. un þessara bóka í starfr og spurt um álit þeirra á þessum útgáfum. Og er Jón fyrst spurður um álit sitt á bók Baldurs. — Ég mundi þá fyrst segja þessari snotru bók til hróss, að hún er vel til þess fallin að vekja kennara og nemendur til umhugsunar um uppbygg- ingu málsins. Hún geym'r mörg verkefni, sem vel eru til þess fallin að glæða málskiln- ing nemenda og vekja þá til< Baldur Ragnarsson. íhugunar um skyldleika orða, láta þá gera sér grein fyrir nákvæmari þýðingu orða. Til dæmis msetti nefna sér- stakan kafla um sagnir fram- arlega í bókinni. Þar er vakin athygli á hlutverki sagna, hvað bað setur mikinn svip á mál að þær séu notaðár af ná- kvæmni. Og þau dæmi sem síðan eru tekin úr ritgerð Þór- bsrgs: „Lifandi kristindómur — Mér virðist augljóst að nemendur hafa gaman af bók- inni, þetta er skemrmtileg kennslubók. Almenná spjallið, sem fylgir hverjum kafla, er til að mynda mjög vel fallið til að hleypa meira lífi i kennslustundir, það gefur mikJa möguleíka til að vekja umræð- ur um ýmsa þá hluti sem ann- ars koma sjaldan eða aldrei á dagskrá. Bókinni er skipt í þrjá þætti. Sá fyrsti miðar einkum aö því að auka orðáforða. Annar þátt- ur fjallar fremur um markmið málsins, vekur til íhugunar 'um þá ábyrgð sem fylgir þvi að nota málið (þar er — með- an ég man — að finna gott dæmi um skemmtilega fram- setningu verkefna: í kafla sem nefnist „Orð og tilfinningar" er m.a. að finna þetta verk- efni: „Skrifaðu stutta lýsingu á húsi, svo að einungis stað- reyndir komi fram. Skrifaðu síðan aðra lýsingu á sama húsi í orðastað fasteignasala, sem auglýsir það til sölu"). I þriðja þætti bókarinnar fá- um við hluti sem mjög hefur vantað: leiðbeiningar um það hvernig á að semja ritgerð. Þá er og mikils um það vert. að þar eru skýrg orðtök sem fólk notar mikið í daglegu tah', en umhugsunarlaust og án þess að hugsað sé um uppruna þeirra; þau eru stirðnuð orð- in í vitund manna og því oft notuð rangt. — "ff hverju finnst þér bók- I inni helzt áfátt? — Mér finnst vanta, að tekn- ar séu fyrir rækilega algeng- ustu málvillur sem eru á vör- um fólks hér, gerð sé tilrauri til að slá niður helztu málleys- ur og smekkleysur. Kennarar kannast vel við bennan vanda. þeir rekast á sömu yfirsjónirn- að þessu leyti. Bæði er, að þetta er þýðingarmikið atriði í málþróun smáþjóðar og svo er auðvelt að vekja áhuga nemanda einmitt á þessum hlutum: þeir eru að læra dönsku og sjá glöggt, hvernig við nálg- umst ný fyrirbæri á allt ann- an hátt en frændur okkar: þeir hlusta á speaker í sínu radíói, en við á þul í útvarpi. En að ððru leyti vildi ég taka undir orð Jóns um nytsemi þessarar bókar — vafalaust er vinna með bók Baldurs miklu betur til þess fallin að þroska málskilning og málnotkun nemanda en endurtekin mál- fræðiyfirferð. — Já, segir Jón, og ég vildi gjarna bæta þvi við að mér finnst bókin þjóna vel þeim tilgangi að vera tengiliður milli málfræði og bókmennta. Auk þess er ekki rétt að tala um hana eingöngu sem kennslubók fyrir skóla — hver maður sem hefur áhuga á málinu hefur gaman af að lesa hana — og gagn. — Uvernig lízt þér, Hörður, íl á flokkinn íslenzk úr- valsrit? — Mér finnst að slíkar út- gáfur hafi vantað tilfinnanlega. Það er slæmt að þurfa að byggja einungis á sýnisbókum með orðaskýringum og þurru höfundatali, bví það þarf að vinna með bókmenntir öðru- vísi en svo, að nemendur læri einkum efnisatriði og orðskýr- 'ngar. Þeir þurfa líka að iæra "itthvað um þau lögmál sem «ilda í góðum bókmenntum. ^aí. er líka mikiis virði að M •-oH verk í sk^lai'Hpáfum. bvf ,,cið hefur k<-.mið f liós við at- Sl'pnn, að stöðueur lestur sýn- ;^hóka hpfur skanað hiá nem- endum ýmsar einkennilegar Halldór Laxness. ' hugmyndir — þeim finnst ein- hvern veginn að raett sé um Hallgerði langbrók í sögu sem heitir Fall Gunnars (svo heitir kafli i sýnisbók) en ekki í Njálu. Bókmenntirnar vilja einihvernveginn hverfa í brot- um í lesbókum fyrir skóla. Það er sjálfsagt erfiðara en margan grunar • að tengja skólabókaveruleikann við raun- veruleikann, og vel unnar, smekklegar útgáfur á heilum verkum ættu að geta hiálpað svolítið til að því er bókmennt- ir varðar. — Finnst þér að íslands- klukkan eigi vel heima í þessum flokki? ¦ • — Tvímælalaust. Það .er margra hluta vegna gott aðJ f á einmitt þetta verk í skólaút- gáfu: minnisstasðar mannlýs- ingar, frásagnargleðin, þjóð- lífsmyndin og óþrotleg at*iag- 'inarefni varðandi mál, stíl og tækni höfundarins. Hins vegar er það mín reýnsla^-að-iiald- haeðni sögunnar kemst misvel til skila hjá unglingum, þeir eru jú að reyna að átta sig á tilverunni og loka sig fyrir kaldhæðni hennar á meðan. 1 bókmenntakennslu er sú hætta alltaf nálæg, að krufn- ing verksins verði til að hindra eðlilega ánægju af lestrinum. Þar að auki býður þessi bók upp á erfiðleika í sambandi við mál, bókin er „þung". En með því aðferð Halldórs Lax- ness við að lýsá persónum ís- landsklukkunnar er svipuð þeirri er leikritarinn notar og leikritsgerð sögunnar er til, þá auðveldar þetta nokkuð það verkefni, að gera persónumar lifandi fyrir nemendunum. Með samlestri úr sögunni eða leikritsgerð hennar geta per- sónur sögunnar orðið ljósari og örlög þeirra eftirminnilegri — það er mín reynsla að minnsta kosti. — Athugasemdir við'.útgáf- una sjálfa? — Mér finnast orðaskýringar í knappasta lagi og athugun- arefnin, sem sett eru fram í lok hvers kafla, eru stundum heldur erfið fyrir nemendur í gagnfræðaskólum. Þétta' |erir þó ekki svo mikið til, því að kennurum er í lófa lagið að fitja upp á því, sem þeir telja ástæðu til. í raun og veru er að ýmsu leyti betra að of lítið sé lagt á borðið en of mikið. 3H — l?n hvað leggur'þú gott til Ju um þennan' flokk, Jón? — Ég hef ekki rejmt til við Islandsklukkuna, en ég hef farið yfir fyrstu bókina í þess- um flokki, Hrafnkels sögu, með nemendum. Mér finnst vel til fundið að veija hana í þennan flokk — því einmitt þessi saga gefur mikið tilefni til að ræða við nemendur um uppbyggingu sögu. jpg verk- efni þau, sem Óskar: Halldórs- son setur eru mjög hnitmiðuð, bínia vei þeim tflgangi að Framhald á 9. síðu.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.