Þjóðviljinn - 26.11.1965, Blaðsíða 7

Þjóðviljinn - 26.11.1965, Blaðsíða 7
Föstudagur 26. nóvember tS65 — ÞJÖBVTLJINN — SfSA f VIGISMÁBORGARANS Undarlegt hús Þegar ég stend við gluggann heima hjá mér, blasir við aug- um hús í smíðum. Þó að mörg önnur hús séu einhig ; smíð- um í þessu hverfi, þá er það fyrst og fremst þetta hús sem maður stanzar vlð og hcjfir á. Og það er vegna þess að þetta er ekkert venjulegt hús. Þessu húsi er erfitt að lýsa svo að nokkru gagni komi, nema hvað það er allstórt, sennilega hátt á annað hundrað fermetrar, og á þrem hliðum þess eru engir gluggar, en upp úr húsinu framanverðu er nokkurs konar turn úr steini, en annars er allt húsið úr steini ag meira að segja er mikið af húsgögnunum ur steini. og sum gólfin eru ekki lárétt. eins og við eigum að venjast. heldur liggja Þau á ská milli ýmis konar þrepa og stalla sem einnig eru úr steini, og margt fleira er sérkennilegt við þetta hús. Fróður byggingamaður sagði mér að svona hús fullgert myndi ekki kosta undir ZVi miljón króna, en hús þetta munu eiga miðaldra hjón, sem lagt hafa hart að sér við að koma því upp, enda hefur það verið lengi í smíðurn. Eftir Hrafn Sæmundsson prentara Ríkjandi sjónarmið Ég minnist á þetta hús hér vegna þess að það er á viss- an hátt dæmigerður hlutur fyrir þónokkuð ríkjandi sjón- armið einstaklinga hér á landi í byggingarmálum og lifnaðar- háttum -íýlir1eitt og fyrir þá tízku sem er að skapast og sem hefur eins og önnur tízka þau áhrif að einn eltir annan. Og eins og Qft vill verða fer þetta þannig, að aðalatrið- in verða að aukaatriðum. Til dæmis stefnir tizkan í bygg- ingarmálurn ekkj í þá átt að gera hús íbúðarhæfari, heldur í öfuga átt. í dýrustu og vönd- uðustu húsunum er svo komið að þau eru mjög óþægileg að búa i og sérstaklega er eins og ekki sé ætlazt til þess að fjöl- ákyldur búi í þeim og varla er nokkur griðastaður fyrir börn og unglinga og annað fólk sem þarf eða vill sinna námj eða öðrum áhugamálum eem krefjast næðis Vafasamar til- hneigingar Þó að mlkill húsnæðissfcort- ur sé hér i þéttbýlinu og margir og þá sérstaklega ungt fólk, fái alls ekki neitt þak yfir -^ Ráðnir að siónvarpinu Eftirtaldír menn hafa verið ráðnir til starfa um eins árs skeið í sjónvarpsdeild Ríkisút- varpsins sem stjórnendur dag- skrárþátta: Andrés Indriðason, Magnús Bjarnfreðsson, Markús Örn Antonsson og Tage Ammendrup. Ennfremur: Ingvi Hjörleifsson, ljósa- meistari, Sigurður Borgar Sveinsson, upptökustjóri, Jón Hermannsson, eftirlits- maður myndatöku. Sigurður Einarsson, eftirlits- maður, Úlfar Sveinbjörnsson, myndatökumaður, Sigurliði Guðmundsson, ljósamaður, Guðmundur Eiríksson, Sverr- ir Kr. Bjarnason, Þórarinn Guðnason og Örn Sveinsson i störf sjónvarpsvirkja. (Frá menntamálaráðuneytinu). höfuðið og margir búi við brjálæðislega húsaleigu. þá eru mjög margir sem standa í því að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Og ótrúlega margir af þeim eru að reyna að gera meira. Ár frá ári eru húsin að stækka og alls kyns <3> íburðj er hlaðið í þau og ut- an á Þau og þegar gengið er um hin nýju hverfi verður morgúm ' ba$ týriT að hugsa sem svo4 að mifcið sé nú ríki- dæmið og mikið hafi fólkið í landinu það nú gott að geta búið í svona fínum húsum. En ekki er allt sem sýnist og tilhneiging þeasa fólks um ytri glæsileika í lifnaðarháttum speglar raunar visst nýtt sjón- armið hjá nokkuð stórum. hluta af daglaunafólki. Með gegndarlausum þræl- dómi allra vinnufærra úr fjöl- skyldunni hefur mörgum tek- izt að koma sér upp vissri efnahagslegri velmegun. Þessi einhliða barátta um þessi áþreifanlegu verðmæti er nú að gagnsýra þjóðlífið meir og meir og kippa stoðunum undan mörgu því sem hefur varanlegt gildi, og þegar allt kemur saman er sú undirstaða sem sjálfstæði smáþjóðar og staða hennar meðal þjóðanna byggist á. Mörgum er gjarnt að tala Um spillingu og uppskafnings- hátt þeirra manna, sem ráða yfir peningunum og valdinu, og ekki skal dregið úr því. Hitt er að mínu áliti lítið raunsæi, að loka augunum fyr- ir því. að smáborgarinn hefur nú numið land í röðum dag- launafólksins, í þessu tilvikj á ég sérstaklega við iðnverka- menn, mentamenn ýmiskonar og skrifstofumenn og aðra sem lifa af sæmilegum launum og hafa einnig tækifærj til þess að auka tekjur sínar með ým- iskonar aukavinnu og vinnu fleiri fjölskyldumeðlima og einnig þá sem hafa ýmiskonar smárekstur sem er orðið al- gengt meðal td. iðnaðarmanna. Yfirþyrmahdi hlutleysi Eitt af því sem. ejnkennir margt af Því fólki. sem kom- izt hefur á Þetta stig, er alveg yfirþyrmandi hlutleysisstefna og tilfinningaleysi gagnvart öllu því sem getur orðið þess valdandi að hrékja það úr þessu vígi sem það hefur hreiðrað um sig í. Böm eru brennd lifandi, konur og gamalmenni eru brennd lifandi og ungir menn eru bundnir við staura á op- inberum torgum og skotnir og hálft mannkynið sveltur heilu hungri og enn standa ,,menn- ingarþjóðir" í því að útrýma þjóðum og kynstofnum og ný- lendukúgun er haldið áfram í nýrri mynd og gamalli. En vígi smáborgarans er traust. Þangað inn heyrast ekki fréttir, og dauðaveinin eru löngu þögnuð áður en þangað er komið. Kannski telst þetta verjan- leg lífsskoðun, og menn hugsa e.t.v. sem svo, að engin áhrif hafi að einstaklingar á íslandi séu að gera veður út af neyð fólksins úti í heiminum, það muni ekki um einn, og þetta ráðist allt saman einhvernveg- inn og sennilega vel að lok- um! Skuggalegir atburðir En heima á okkar landi eru líka vandamál og þar gerast líka skuggalegir atburðir og stundum virðast sumar aðgerð- ir vera þess eðlis að yfirgeng- ið geti mannlega þolinmæði og hlutleysi. Mætti nefna til dæmis land- helgismálið, þegar ráðamenn fengu aðeins kraftlaust aðhald frá almenningi þegar þeir á- kváðu að svíkja, einmitt þeg- ar fullur sigur blasti við, og þannig er allt útlit fyrir að erlend stóriðja komi inn i landið aðeins gegn mótmælum nokkurra kraftlítilla pappírs- samþykkta. Skoðanamyndun Stundum er talað um fá- fræði fólksins í sambandi við þessi almennu mál og að það hafi ekki tíma og tækifæri til þess að afla sér neinnar traustrar þekkingar til þess að geta myndað sér skoðanir. Stundum er skoðanamyndun víst byggð á lestri dagblað- anna, sem eru ekki alltaf beztu heimildir, og allra sízt þegar um viðkvæm mál er að ræða. Bezt gæti ég trúað því að nokkuð væri til í þessu, þvi að það þarf ekkj svo litla sjálfsafneitun til þess að puða í miklum lestri eftir 10—12 tíma vinnu og reyndar hefur það einnig komið fram við rannsóknir a8 í frístundum sínum telja margir ofþrælkað- ir daglaunamenn vænlegra til afslöppunar að fá sér brenni- vín en að húka yfir bökum. En það eru líka til aðrir menn sem hafa betri aðstöðu til þess að láta skoðanir sínar í ljós og til þess að móta skoð- anÍT manna og leggja þeim málum lið sem jákvæð eru. Hlutverk mennta- manna Það er mjög einkennandi af fréttum frá sjálfstæðis- og þjóðfrelsisbaráttu annarra Ef menn sæju konur, börn og gamalmenni verða fyrir loftárásum á Lækjartorgi, jafnvel brennd liiaiuli, fylltust menn vafalaust skelfingu, en þó að slíkir atburðir séu hversdagslegir í Vietnam og víðar hrista menn aðeins höfuðið og snúa sér að því að hugsa um innréttingu húsa simi.a og nýjustu bílategund á markaðnum. þjóða, að það eru stúdentar og menntamenn sem standa fyrir mótmælaaðgerðum, og það eru líka oftast þeir ásamt verkalýðsforingjum og skáld- um. sem fyrsl; eru handteknir, fangelsaðir og drepnir. Hér á landi virðist þessu nú Framhald á 9. síðu. Vinir sem aiérei Þetta er skrítin saga. Ein- stakt atvik, sem bindur svo einkennilega hluti saman, sem sannarlega gera okkur trúan- legar sögur og ævintýri og aðra abburði sem kunna að koma fyrir enn þann dag í dag, á tírnabili er menn hafa misst allt samband við Ijóðrænu lífs- ins. Þetta er skrítin saga sem hefur þó mikla þýðingu, því hún er samtímis opinberun; við sjáum augljóst að til er voldugt alheims afl í listinni. Afl sem til er og þarf að upp- götvast varðveitast og verður að nota til hlýtar, með sama áhuga og við önnumst aðrar nauðsynlegar greinar svo sem batnandi efnahagslegar að- stæður. I nútíma þjóðfé- lagi segja fróðir menn, að til eigi að vera fullnægjandi hlutfall skiptingar á þessum tilgreindu stofnunum sem snerta þær. Því hvert einasta mis- samræmi mun hafa sína af- leiðingu. Enn viljum við ekki missa trúna á að afl lístarinnar sé grundvallar atriði, ekki ein- ungis til að fegra lífið, heldur • líka til bættra kjara. Ég er viss um að þegar við heyrum orð sem heyrð hafa verið í tilefni afmælis Kjar- vals, verðum við innst inni ör- uggari og frjálsari. Ég mun þora að segja það að háttsetti embættismaðurinn, sem þann dag sagði að Kjarval hefði gefið okkur það Island, sem við gátum ekki séð þar til nú, fór glaðari í bragði til vinnu sinnar, og kannski var hann sérstaklega afkastamikill þann dag. Ég-veit ekki, en minnsta kosti ég, þó ég sé gestur ykk- ar hér, hafði þá tilfinningu. Dag eftir dag gladdist ég yfir því sem ég hafði ánægju af að heyra, upplifa og átt hluta l með ykkur. Ég veit ekki hvort ég þyldi Island, ef mig með- al annarra erfiðleika sem ég á í, vantaði andrúmsloftið sem okkur gefa t.d. I^axness, Kjar- val, Hannes Pétursson eða Eftir TASSO Jökull. Reykjavík mundi ekki vera borg án þeirra. Það væri óþolandi að lifa hér. / ? Einu sinni í litlu þorpi á Saffoseyjunni Lesbos eða Mit- ilimi, eins og hún er kölluð af eyjarskeggjum, ólst upp fá- tækur drengur, sem þjáðist alla sína ævi áf hungri og fékk aldrei nægju síns daglega brauðs, þar til hann dó ve- sæll og einmana í kofa sínum í fátækrahverfinu, án þess að nokkur lyki augum hans . . . ? Sögunni er lokið. Venjuleg saga sem endurtekur sig hvað eftir annað og þess vegna varla hægt að kalla sögu, heldurbitr- an raunveruleikann. Hungur, sem kastar í gröfina einum af hverjum þrem mönnum á jörð- inni, áður en hann nær full- orðinsaldri. En þó að enginn skyldmenna hans hafi verið staddur í kofanum er hann lézt, þá var hér, langt yfir höf og lönd, uppi á Islandi heim- skautsins einhver mjög náinn honum sem honum var bund- inn ósýnilegum bðndum hins f,urðulega heims listarinnar. Því þessi fátæki drengur frá Mitilimi er enginn annar en Þeofilos, einn mesti listmálari nútíma griskrar og alþjóða myndlistar. Sá eini nútíma- grikki, sem varð svo einstak- lega heppinn að ganga inn i og fá sæti í hinni stóru frönsku listahöll Louvre, og einungis hann og enginn annar að fá einkaminiasafn í sínu föður- landi. Ég hafði þá ánægju aðhlusta á vin hans sem býr hér á Is- landi, mesti íslenzki málarinn og endurskapari, tala um Þeo- filos, á stund furðulegra til- finninga og innilegrar játniiig- ar. Ég held það sé fyrir mig, saurgun helgra dóma^ að skrifa um það sem ég hafði heiður- inn af að heyra og fann til, á méðan ég horfði á Kjarval ræða um Þeofilos. D Alveg eins og Þeofilos, verð- ur Kjarval að þrengja sérmeð öllum sínum sálarkrafti að um- ræðuefni eða að því sem hann vill mála. Kjarval er alþýð- legt skáld ,þegar h.ann er að segja frá eða mála, daga eða nætur á veitingahúsum eða í félagsskap með þeim sem geta skilið og tengzt hugarheimi hans. Hann er fullur af frum- leika svo skörpum, að það nálgast heiðni. Hversu mikið sem sumir samtímamenn reyna að útskýra af hverju meistar- inn endurtekur í sífellu hið fræga Gilli-Gogg, mun þeim mistakast það. Þeir hafa aldr- ei séð og aldrei kynnzt honum á meðan hann er að messa i einhverju húsi í bænum eða veitingastað eða í vinnustofu sinni. Það er áköf þörf, vold- ugt eldfjall sem reynir að gjósa. Kjarvals Gilli-Gogg er meðail annars þörf endurnýj- ItlSBtlt unar svipbrigða og yfirleitt stanzlausrar alheims endurnýj- unnar. En við erum ef til vill íhaldssamari en svo að geta skilið. Það er einkennilegt að þrétt fyrir alla virðjngu og dýrð sem þjóðin sýndi honum á áttatíu ára afmælisdegi hans, þá er hann ekki hættur að segja Gilli-Gogg. Ég veit ekki hvort við eigum að vera ánægð yfir því. D Ég man þegar Kjarval sýndi mér mynd af málverki Þeofil- osar. Hann var afar hrærður yfir örlögum hans. Þetta má'l- verk, eins og öll önnur mál- verk hans, vildu menntamenn og „estetisk" menntaðir menn ekki sjá. Þeir litu undan þeg- ar þeir komu í nánd við þau. Ég held að hvergi í heimin- um í dag, ekki eirtu sinni í föðurlandi hans, af öllum að- dáendum og öllum öðrum Þeofilos-fræðingum, sé til mað- ur sem hefur fundið til með Þeofilosi sem manni og Iista- manni, eins og Kjarval. Að vísu er margt 'líkt með þeim á æskuárum þeirra. En það var enginn furða þótt Þeofilos færi svo snemma. Það gat ekki farið öðru vísi... Frá þvl að Grikfcland losn- aði við asiastiska yfirdrottnun hefur landið, að undanteknu ljósu stuttu tímabili (Makrij- annis, Venizelos, mótspyrnu- hreyfingar, tímabil baráttu gegn nazistum), ekki enn fengið stjórnmálalega einingu< og það hefur haft ótrúleg á- hrif á þróun landsins almennt. Þeofilos eins og aðrir grikk- ir, er því fórnarlamb órétt- lætisins, sem stjórnmálalegur óskapnaður hefur haft í för með sér. Ég gileymi ekki hve oft Kjar- val endurtók hljóðlega og ró- lega: — Hann var mjög fátæk- ur, mjög fátækur ... En hver var þessi Þeofilos? — Máske komum við að honum síðar.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.