Þjóðviljinn - 29.04.1969, Blaðsíða 5

Þjóðviljinn - 29.04.1969, Blaðsíða 5
Þriðjudagur 29. apnl 1969 — ÞJOÐVTLJINN — SlBA 5 Fráhær pólitísk kvikmynd um Srikkland vekur stárathygli Kostadi mikla baráttu — Mikill listviðburður — Lögreglan rífur niður auglýsingar (!*""** „Z" heítir kvikmynd sem nú er sýnd við frábærar undir- tektir í París. Z e&a „zei" á írriskti þýðir „hann lifir". Grig- orios Lamforakis var myrtur á pólitiskum fundi árið 1963 sem haldinn var til að mótmæla bandarískum herstöðvum. Liös- foringjarnir, sem myrtu hann, voru aftur settir í embætti eftir valdarán herforingjanna fyrir tveim árum. Um þetta fjaillar kvikmyndin. En það er ekki aðeins Lambrakis sem er „Z", segir Costa Gravas leikstjóri, heldur og Kennedy, Martin Luther King og Lumumba. Gravas hefur í tvö ár barizt fyrir að fá að géra þessa kvik- mynd sem kallar á sterkari við- brögð áhorfenda en dæmi eru til um kvikmyndir síðari ára. Costa Gravas er ungur út- lægur Gri'kíki. Hann var til- neyddur til að nema í Frakk- landi, þar sem fadir hams haíði tekið þátt í and&pyrmuhreyfing- unni gegin Þjóöverjuim með slkæruiliðuma og var grumsaimleg- ur imaðuir í auguim herforingi- anna. Kvikmyndiin mum að sjálfsögðu tryggja að Gravas kemst ekfci hed'm til Griikklands meöan núveramdi stjórnamfar er við lýði. Hann segir að ,.Z" sé fyrsta imerka kviikimyndin sem hamm geri. Hún byggir á hedimdlda- skáldsögiu eftir gríska útlaga- skáldið Vassilikos ucn morðið á þingimanniuim Laimibrakis. Lamnibraikis var myrtur á fumdi þar sem móbmælt var Vas&Hikos: hann samdi heim- ildaskáldsöguna. erlenduim hersitöðviuim í lamdinu 22. mad 1963. Hamn vair þing- maður, vinsibrisinnaður, prófess- or í læknisfræði við háskólann í Aþenu. Margoft hafði honuim veirið hótað lífiláti, og eininig þenoan dag. Hin opimíbera útskýring á máliniu var sú að mióitorihiól hefði ekið yfir Laimibraks. Frjáislynd öfl drógu þetta m/jög í efa, og við krufnimigu kom í ljós að Lamlbraikis hafði beðið bana af þungu höggi a höfuðið með eimihiverskonar barefili. Gi- orgios Papandreou, sem þá var forimigi stjórnarandstöðunnar, sakaði Karaimanlis forsœtisaháð- herra uim að bera sdðférðiléiga ábyrgð á þessuim atobúrði. Skdpaður var rannsókhairdóm- ari í málinu, sem vair ekfei hlynntur skoðuuim Laimlbrafais, en saigður gagnheiðarlegur mað- ur. 10. júnií kom háttsettur em- bættismaður, Kolilias, tií Salon- iki till að reyna að sanmfæra dómarann uim að bezt væri að láta miáttið niður falla. Dagdnn eftir íéll stjom Karaimamlisar og dómairinm fékk að halda áframn rannsókin sinni, og korni imargt einkemnilegt í ljós. Þaö kom á dagimn að samntök æstra .hægrimamma umdi.r for- ystu gaanals nazisiba hefðu skipulaigt morðið á Lamlbrakis með mútum og hótuiniufm. Fimnm háttsebbum liðMorimgiuim var vikið frá. en enn í {Jag hefiur ekiki komið í ljós hver það var sem féklk þedm það verkefni að ráða niðurlöguim Laimibrakis. 21. april 1967 kom herfor- imgjaklíkain til valda og í sept- emiber í fyrra voru allir liðs- forimgjarndr fimim settir í stöður sínar aftur. Kollias. sam ráð- lagði dómaranum að hætta við naninsókmina, varð forsa?tisráð- herra þegar herforingjarnir tðku völd. Costa Gravas reyndi í tvö ár að finna men.n sem vildu kosta kvikmyndina. Allir fransikir framleiðendur neituðu, efmið var of viðkvaamt fyrir þé. Pulltrúi Warner Bros—Seven Arts í Eivrópu las kvikimynda- .::,-.- ¦:.-,,.¦, :.:; ;¦ ',:¦: ,:., r:,.,,;,;;, Lamforakis er tyrirmymí „Z" í myndinni, og um leið í'ulltrúi „heiðarlegra manna sem spi'iling og hræsns reyna að vinna á". handritið yfir. Hiamm taBaði pem- ingiuim en með skdlyrðum — það átti að taka úr mymdinni aíllt um. erlendar herstöðvar, gera aðalpersóniuma að iðmrekenda, bæta við svolithi af ást og fleiri „smábreytingar" í þeim dúr þurfti að gara. Að lokum fékk hamn 400 þús- und framka úr kvi'kmyndasióði einum, en það dugði skarnimit. Það var Jacques Perrin, 27 ára garnall kvilkmyndaleiikari sem gerði það möigulegt að mymdin varð til. Hamn leikur umgam blaðamamn í „Z'*. Hanrt lagði aillt sitt fé í myndina og honum tókst að fé kvikmyndastofnuin Alsdr till að gerast meðfraimlleið- amdi. Alsírska ríkið leyfði og að myndin væri gerð í Alsdr og er þetta í fyrsta sinn að kvikimiyndafrniemn frá Fraklklamdi haÆa samstarf við þariieinda eftir frelsum lamdsinsv BEtir að laiusn var fumdin á þessum malum £ór Perrdn til GrikklamdB til að biðja Mdkis Þeodorakis um að skrifja tón- list vdð myndina — hamn gerði tónlistina við „Zorfoa" og hamn var saimiherji Larnibirakisar. Þeodorakis er þungt haldinn af berklliuim. og situr nú í stofu- fangellsi í litlu þorpi í Grikk- landi. Þegar yfirvöldin komiust að þvi hvert væri erindi Perr- ins var hamm urnsivifailaiust sett- ur upp í fflugvél sem var á ledð til Parísar aftur. En.gu að síður tókst að kom- ast í saimiband við Þeodorakds um marga milMliði. Hann söng imm á segu'lbamd ýrnsar tíMagur um tónlist, sem Bernard Gérard heifiur siðan útsett. Rödd hams heyrist 1 myndinmi. Einhver syngur fyrir utam lítið veitinga- hús meðam blaðamaðurinm ungi yfirheyrir nokkur vitni — það er Þeodoraikis. Yves Montand leikur Lairn- brakis sem í myndinmi er kalleður ,,Z". Jeam-Louis Trinti- gmant leikur ramnsókmardómar- ann Hamn segir að þetta sé ein- hver bezta mynd sem hanm hefiur tekið þátt í — pólitískar myndir hafi yfirfeitt verið fyr- ir þá seom fyrirfram eru með á nóbumuim, en þessi geiti náð til miklu fledri. Jean-Louis Trimtignant er eimihver hasstlaumaöasti ungur leikari Fralkkllands, en þetta hilutverk iék hann fyrir næstum þvd ekki neitt vegna þess að hann viOdi að þessi mynd yrði til: Hún er ekki a^Jsins um á- standið í Grikkllamidi, ségir hann. I nýtegu viðtali við sænstoan blaðaiiniamin bveðst Oosta Garvas 'ekki vera sósíalisti. Ef memn vilji heyra sina trúarjátningu þá trúi haran eimfaJdlega á Eétt- lœti, Sanmleika. Ég vaidi, sagði hamn leifcara sem ég hafði unn- ið með áður. vegna þess að ég vissi til hvers ég gat ætlazt af þeim og að þeir voru samiþykk- ir híWerju orði sem sagt var í myndinmd. -<* DUKE ELLINGTON • • SJOTUGUR Dufce Ellington er sjötégur í dag. Þessi mikli galdramaður tonanna, sem eimn tómskálda og útsetjara jazzins stendur jafmfætis meistaraimpróvís'erum hans: Louis Armstrong, Lester Young, Oharlie Pairker Miles Davis og Johm Coltrame. Enginn tónsnillingur jazzins faefur skapað jaifin heilsteypt verk og hann. Engmn tónisni'll- ingur aldariomar stendiur hon- «m framar. Vinur hans og samwerkarnað- ur Billy Strayíhorn segdr á eim- uim stað: „Ellingtom leitour á píamó, en hljómsveitim er hijóð- fiæri hams. Sérhver tónlistar- maður er í augum hans yiss tónblær, viss tilfimmimg, og þeg- ar tónm og tilfinnimg allra hljómsveitarmamnamna blamdaist saman verða him ellingtoniskiu áfhirif til- Stundhiim verður það við skrilfborðið, stumdum á svið- iriu." Einm af göldrum Ellimgtons er hvernig hamm notfærir sér hvern emstakling í hljómsveit sinni, hverniig hamn magnar hegimyndir hans í verkuim sín- wm, hvermdg hamm beygir hamn umdir Wugarafii siitt én þesis að sá hinrn sarni missi nokteuð af ernsitaklingseimfeennum sdmum. M&rg beztai verk BHiraigtons eru unrrfm ór hugimyimdiuni frá Mjómsveitarrnömmiuim hams eða í samwimniu við þá. Ekki ætla ég hér að retoja Mfsmlaup meistaránis ¦ eða gera grein fyrir þróum lisitar hans, aðeins stifela á stærsbu stöplum- uim. Ellinigton fæddist 29. apríl 1899 í Washington. Hamm var umigur settur í píamióllaari, en á- huginm var litill. Það var ekki fyrr en hamm var kominm umdir tvítugt að tónildstin tók hug hans allan- 1925 lék hamm fyrst inná hljómplötu með hljómsveit sinni. Var það heHdur óhrjáleg músik. En 1927 er ammað uppi á teiningnuim. þá hljóðritar hann snilldarverkin East St. Louis Toodle-oo, Black and Tam Fan- basy og Creole Love Call, öíl samdn í samivinniu, við burðar- stoð hljórn&veitairinnar, trom- pebleikarann Bulbber Miley. Tveir aðrir hljóðfæraleikarar, sem sett hatfa hvað rnestam svip á Mjómsveitina léku þá rneð, Joe Naton. og Harry earmey. Árið eftir var The Mooche hljóðritað og þá hafði Johmmy Hodiges bætzt í liópínat. 1929 hætti Buibber Miley hjá Ellington og Cootie Williams tók sasti hana 1930 var Mod Fhdigo hljóðritað. Hið gullna ár Elimgtans var 1940. Þá voru helztu einleitoarar hljómsveitarimmar auk þeirra sem fyrr voru nefndir Bamey Bigard, Rex Steward. Lawrence Browm. og Bem Wébster. Utsetj- arinn Billy Strayhorn réðist til Eaiimgtoms 1939 svo og bassa- leikarinn Jiimmy Blamton, sern olli straumTmvörfium í rýbhma- leik hljómisveitarinnar. Þetta ár vonu rnörg helzitu gullkorn Ellingtons hljóðrituð: hið dulmaginaða Ko Ko, hið leikandi lóbta Harlem Airshaft, þar sem hamm leggur út af þeim ævinitýrum, sem bua í einu loft- ræstingarkerfi, Concerto for Cootie, skrilfað verk, þar sem einieikarinn, eootie WilMaims, mýbur fiulls biáningarfrelsis. Jack the Bear, þar sem hljómsveitin einsog leikur umdir magn- þrumigna sólóa eámiledikaramma. Svo mætbi lengi telja. Tímabilið frá 1945—1956 var heldiuir ófrjótt, ef miðað er við áirin 1937—1944. Gagmrýnemdur sögðu Ellinigton búinn að Véra. Slikt var þó fjarri lagi. Á hverju ári komu snilldarverk úr penma hans. Eg nefni aðeims Happy Go Lucky Local 1946, The Tattooed Bride 1950. (Hug- myndim að baki verksims er sagan um fþróttagarpinn, sem æfði einsog ljón þrjá fyrstu hveitibrauösdaga sína. Er hamn lagðist í rekkju að kvöldi stein- sofmaði hann. Fyrst fjórðu nótt- ina gat hamm sinnt brúðimmi, en komst þá að raum um, sér til skelffingar, að toún var öll tattóveruð.) og meistaraverkdð A Tone Paraelle to Harlern, 1951. 1 þeirri svítu nær Ellington fudlkommum tötoum á svítu- forminu, sem hamm hafði gjímt við fyrir alvöru frá 1943, er hann samdi Black Browm amd Beíge, sögu hins amérísfca negra í tónum. 1957 hljóðritar Ellington Shakespeare i sva'fcu sa'na, Such Sweet Thunder, sem hann samdi í samwinnu við hjálpar- mamm sinn Billy Strayhorn. Tíu ánum síðar Mjóðritar Ellimgton ekki síöri svítu: The Far East Suite. Þá svíibu samdi hamn einm.ig með Billy Sibraymorn. Síðasta hljómplata ElMngtons er Mjóðrituð í rninningu Billy Sbrayhorns sem lézt 1967: And His Mobher Called Him Btli ... Hljómsveit Eliimgtons er heimur útaf fyrh- sig. Heiimur þar sem hann vdKnur tóniverk sím í samwinriu við hljómsveit- ammemm sífia. Þar heldur sér- hver sintim persóniuieika. Ell- ington semur ekki fyrir Mjóð- færi, edmsog nœr öll Önmur ton- skiaM. Hanm sennur tfyriir eim- stakMnga, göorða af h»Mi og blóði, eimstaiktiriga sem hanm þetokir eimsog sjáíffian sig. Þvf getur engin önnra hljomsveit leiteið verfe BHimetons. Þau eru eins bumdim stoapara simiam og sólóar meistarairnprovíseranna. Hljómsveitim er MjióðSæri hans, en eimsog hawn sjálCur segir: „Listm býr í suðumrri". Vernhasrður binmet. Þeodorakis: söng íonlist við myndina inn á segulfoand í stofufangelsi. Fyrir mér er „Z" ektoi að- eins Imtítæaikas heJdur og Kennédy, King, Lumuirniba —„Z" er heiðarl«gur niaður, sem tor- timt er af spillbu og hræsnis- fullu uimhverfi. Raatt hefur verið uim mögu- ieiika á því að „Z" verði sýnd á kvikmiyndahátiðinmi í Camn- es. Það væri stórviðburður því að það væri þá í fyrsta sinn að sannpólitísk miynd kæmi fram á þeim vettvangi. Um það bil bíu lönd hafa þegar keypt myndina. Hún hefur ver- ið bönnuð í GritoMandi og á Spáni og að likinduni í fieiri lömdum. „Z" er einnig orðin að eins- komar freflsistákni í hinni 6- þægu Parísarborg. A næburnar festa stúdentar upp augiýsinga- spjöld um myndina, ekfci sízt krimigum Place Vendome og önmiur hötuð táikn uim auð og borgaraskap Á morgnana rífur logreglam þessi spjðld niður. Kvikmyndin. ssm sumirkaila bezt gerðu pólitísfcu mynd alira tima, hefst á orðunum „Allur skyldledki við raunveruleikann er settnr fram af asettu réði".' Og urni þessar miundir á her- foringiasitíióirnin í "Aþenu tveggjá ára afrnæli. « GÓkfTEPPI TEÞPADREGLA* TEPPALAGNIR EFTIK MÁLI Laugavegi 31 - Simi 11822.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.