Þjóðviljinn - 01.07.1969, Blaðsíða 7

Þjóðviljinn - 01.07.1969, Blaðsíða 7
Þriajudaigur 1. júffi 1869 — IÞJÓÐVIiLJINN — SÍÖA 1 Látum minniháttar mísklsðarefni liggja í láginni en sameinumst um stærri málin Það eru áreiðanlega engar ýfcjur- ad ísland sé að néttúru- fari 'óvenjulega fjölbreytt lamd og fagurt, í senn stórbrötið og aðiaðandi. Erlendir gestir hafa gjarna orð á mairgbreytninni og hrikaledkanuim, en síður á töfr- unum, þvi þeir hafa að jafinaði aðrar hugmiyndir um náttúru- töfra, hugmyndir bumdnar skóg- um. grænum hlíðuim og lygnum vötnum.. Islendingair eru afturá- móti alldir upp við litríkt, stór- skorið og nakið lamdsilag með miklum víðáttuim, og þaiim finnst mdnna til uim skógi klæddar lendur með þröngum sjóndeildarhrinig. Ég hef aldrei gert mér- fulla grein fyrir, hvað það er í raun og veru sem tengir monn svo sterkum bönduim við ættjörðina. Maður verður þessarar tilfinn- íngar að vísu mdsiaínlega var með ólikum bjóðum, en mér finnst ég hafa fundið einna sterkast til hennar meðall þjóða sem kvenkenna aettlönd sín — dýrka þau í hki kvenma. Til daemis hjá Grikkjum, Indverj- um, Rússuim og Frokkuim. Þar verður ættjarðarástin eitthvað í líkingu við ást barns á rnóður eða karlmanns á ástikonu simni. ég veit ekki hvort Bretar og aðrir sem karlgerva lönd sín bera í brjósti öðrusvísi tilíinirv- ingar til þeirra. Ég geri ráð fyrir að flestir rétt skapaðir íslendingar ali á svipuðum tilfinningium f garð ættjarðarinnar einsog barn í garð móður. Þessar tilfinndngar eru ofnar úr ást og vdrðingiu, en einnig afbrýði og fcvíoa. Það sasrir okkur flest að sjá illfla farið með landið, sóðalega gieng- ið um það, en sú hugsun veldur þó enn meiri sársauka, að verið sé með einih.ver.iuim hætti eða^ að eiMhverju leyti að svipta okkur Iandinu, takmairka eign- arrétt þjóðarinnar yfir því, rjúfa eða veikja þau sterku tengsl sem sköpuðust þegar hver ein- stafeur ísfandingur fæddist til landsins sins. Að sjálfsögðu er hér fyrst og fremst uim að ræða tilfinninga- mál, og tilfinningar eru sern kunnugt er ekki ævinlega í Sigurður A. Magnússon flytur ávarp sitt. lióst, að í heimi nútiímans og þá ednkánlega framtíðariminar veltur heill mannkyns á setm allra nánustiu saimsitarfi þjóða jafnt og einstaiklinga. En slík ( samstaoa má ekki ledða til saim- runa sem, þurrki úf sérleik þjóða og geri að engu menn- ingu þeirra og þjóðlegar erfðir. Einsog alstaðar í rfki náttúr- unnar verður einnig í þessu til- liti að rikja jafnvægi siprottið af skynsaimilieiga og vel yfirveg- tiou mati á aðstæðuim hvers tíma, þörfuim og skyldum þjóð- arimnar við sjálfa sig og usm- heiimdmn. íslendingar eru ákaflega sögu- leg þjóð í flesfcuim skilningi og þá ekki sízt þoiTn, að þeir Jifa ög hrærast í sögunni, huigsa alla hluti útfrá söguTegwm sjón- armiðum. Þetta hefur bæði verið styrkur þeirra og veik- Mki. í»að hefur verið styrkur að sivo mikilu leyti sem það hef- ur sameinað þ.ióðina um tiltekn- ar söputegar staðreyndir, ákveð- in viðhorf við lamdimu og þjóð- legum sérkennuim á tímum þeg- Ávarp Sigurðar A. Magnússonar, ritstjóra, flutt í Galtalækjarskógi í ferð ABR á sunnudaginn var raunhæfum' tengsdtim við rök líðandi stAjndar. Samt held ég að mikils sé misst þegar til- finmingar og þá einnig þjóðern- istilfinningin eru úr söguinni. Og svo má líka mieð fiullum rétti spyrja, hvort tilfinninga- tengsil þjóðar við aettjörð sína ei.gi sór ekki fyliilega ráunhæf- ar forsendur, lx> þær verði ekki reikniaðar í tölum eða auruim. • Mér fininst einhvernveginn eð þetta hljóti að vera ein aif mör^- u.m skynsamilegum ráðstöfunu.m náttúrunnar, að heillforigðir menn bindast upphaflega uim- hvte'rfi sínu svo sterkum bönd- uffl, að þeir vilja helzt hver;?i an.narsstaðar vera, hvað sem í boði er. Gildir þar einu hvort menn eru runnir úr sólbökuðuim iarðvegi suðurlanda eða úr hjambreiðum heimskautalanda. Þetta stuðlar að sínu leyti að iafnvægi í byggð heimsins, sem er nú mgög tekin að raskast, cg farsæld þeirra þióðríkia sem hafa lag á að ræikta þessa al- mennu tilfinningu á réttan hátt og beina henni að heilbrigðum og heppileguim markmiðum. Einsog við vitum öll er þjóð- erniskenndin ekki síður en aðr- ar mannlegar hvatir ákaflega tvíeggjnð og getur auðveldlega snúizt uppí skruntskælingu á siálfri sér, orðið að þjóðremio- ingi og jafmvel árdsarhvöt, eins- og mörg hörmiuleg dæmi sanna. Þá keldu ber að varast, en hitt er ekki annað ew skammisýníi, þó það sé m.iög í tizku nú, að útskúfa þessari eðlilegu kenind og teil.ia hana runna af spill'tri rót. Okkur er vafalaust öllum ar þörf var á sHíkri túlkun — eða að minnsta kosti gagn að henni. En það hefur einnig ver- ið veikleiki að svo mikllu leyti sem það hefur bundið hug fólksins í landinu um of við fortíðina og oft harla óraun- sæian samanburð á nútíð og fortíð, sem hefú.r laimað fruim- kvæði og fraimtak á líðandi stund. Sagan er ekki ævinlega oskeikull kemnari eða leiðbein- andi, þó óg vilji í engu gera veg hennar minni en efni standa til, og óg held að við Islendingar mættum giaman iðka þá Tist meira en við geruim að bregðast við nýjum vanda m'eð ferskri huigsun, fruimlegum s.iónarmiðum, nærtækum ráð- um — í stað þess að leita ítð sögulegum hliðstaeðuim og fyrir- mynduim. Þetta nefni ég einkum af tveiimur ástæðum. I fyrsta lagi liftwn við nú tíma sem eiga sér eniga hliðstæðu í sögunni o@ $, heimta >ví alný viðbrögð, sión- arrmið, aðferðir af lifandi <>g huigsandi mönnum, sem hafna gömilum kerfum, kreddum, við- horfum, lausnum. Þetta á bæði við um ísland og heimsbyggð- ina í heild. I annan stað stönd- um við innan tíðar gagnvart þetim vanda að þurfa að endur- skoða veigaimikíla þætti Islands- sögunnar, þætti sem hafa mót- að viðhorf okkar og tilfinningar til lands og þióðar meira en við gerum' okkur kanns'ki fuHa grein fyrir mörg hver. Hvað sú endurskoðun leiðir af sér i þióðernisilegu tilliti er óráðið ennþá, en mér virðist.engin frá- ganigssök að ala upp rn'eð þióð- inni nýian skilning á ýmsum þáttiuim sögunnar sem verði ekiki síður frjór eða liklegur til að sameina hana um veigamdkil verkefni. Sá sögusldlingur sem við höf- um ailizt upp við hefur lagt megináherzilu á einbeitta sjálf- stæðisviðleitni Islendinga á liðn- um öldum,, þó hitt sé efllaust sanni nær að fáar þjóðir haifi verið og séu steifnulausairi og tækifærissíininiaðri í sarnskiþuim við aðrar þióðir en eimmitt ís- lendinigar, og imeetti nefna þess mörg dœmd. Við horfum uppá það nú, að einmitt þedr leiðtog- ar, sem hæst göspruðu um ein- beittan siálfstæðisivilia þióðar- inear og rétt hennar til fuill- komins frelsis fyrir einum aild- arfiórðungi, hafa mdnnsta trú núlifandi Islendinga á raun- veruilegri getu þjóöariininar til að halda hér uppi siálfstæðu menningarþj<>ðfélagi. Þeir tnía því senniitega í hjarta sínu, að , þióðin"sie of fámiéri'n og 'van- meginug til að standa óstudd í sviptivinduim samtímans, og skail ég ekki leif^ia þeiim UI neinar verri hvatir. En við sefm höfum aðrar sannfæringar og sikoðanir á þeim efnum höf- uim ekki fengið færi á að prófa þær í eldi reymisilunna.r. Island hefur ekki emn fengið tóm eða tækitflæri til að sýna hvað í þvi býr — og fær það kannski aldr- ei. Ég held aö eitt a£ firuim- skilyrðum þess, að slik próf- raun verði gerð, sé það, að brotnir verði niður þeir múr- ar tortryggni, persónulegs rígs og sérhagsmuna, sem skilja þióðholla íslendinga hviern frá öðrum. I^eir verða að geta saim- einazt um mdkilvæg mélefni og borið þau fram til sigurs, edns- og gert var fyrir réttu ári, en látið mdnniháttar miskliðar- efni liggja í légiinnd. f þeirri trú, að viðleitni í þá átt sé líkleg . til að bera árangur og verða þjóðinnd til farsældar, hef ég tekið hér til máls í dag. K®nnslutækjE-og námsbékasýnin Alþjóðleg kennslutækja- og námsbókasýning, NORDIDAKT, verður haldin í Iðnskólanum dag- ana 4.—9. Júlí í tilefnl tveggja norrænna skólamálaþinga, sem fram fara í Reykjavik um líkt leyti, cm þau sækia auk íslenzkra skólamanna um 800 manns frá hinum Norðurlöndunum. A NORDIDAKT verður hóp- síming brezkra fraimlleiðenda skólavara og er hún sérstaklega skipuilögð af brezka viðskipta- málaráðuneytinu í samibaindi við þingin, Sýna þar um 16 brezk fyrirtæki framleiðsilu sdna, náms- bækur, kennsliuáhöld, fjölritara, imálaináimstæki og fl. Þá verður á NORDIDAKT bandarísk farand- sýning kennsluibóka, uim 600 titi- ar, sem síðast var opin í Ixmdon. Var haett við sýndngu hiennar í Stokkhólmi að sinni tii að serja hana upp hér við þetta tækifæri. Loks miunu um 17 innlend fyr- irtæki sýna á NORDIDAKT, baeði innflytiendur og fraimleiðeindur kennslu- og skolavaira. Verður m.a. Skólasiónivairp, mála!ri.áms- tæki, myndvairparar og fledra, sem enn er sjaddséð í íslenzkuim skóluim, auik bðka, ritfanga, hius- gagna o. s. frv. Nokkrir uffnboðs- menn skrifstofu- og verzlunar- tækja munu einnig taka pátt í sýninguinni, sem opin verður al- menningi alila sýniingardagana kl. 5—10 e.h. VIENTIANE 27/6 — StJÓrnin i Iiaos kom á fösiudag samavv til aukafundar til Ik-ss að ræða um- sátrið um bæinn Muong Suoi í norðurhluta landsins. Bærinn er umkringdur heirmöniMun frá Norður-Vietnam og í Vientiane er bví haldið fram, aA Norður-VSet- nam hafi að minnsta kosti sjö stórsvoitir á þessum slóðum. H5fundur þessarar grein- ar, René Scherrer, er Sviss- lendingur, fæddur í Basel 1938. Hann nam svartlist og prentlist við listaháskól- ann í Basel. Hefur hann einnig farið námsfcrðir til helztu borga í Evrópu. Að- stoðarritstjóri við listatíma- ritið „Art de Fi-ance" i París 1963-64. Forstjóri við listadeild „GGK Werbeag- entur" í Basel. René Scherr- er hefur auk þess birt ljóð í t'maritum. Hann vinnur nú að skáldverki hér í sum- ar. Jón Gunnar Árnason sýnir áhorfandanum eggiárnið, hnífs- oddinn, málminin beran. Eins og úr launsátri búast vélimenn- in til árásar, úr öllum áttum ota þau að honum hnífunum, svikul bióða þau honum faðm- irm. En listamaðurinn varar Sýning Jóns Gunnars Árnasonar í Gallerí SÚAA SAMBÚÐ VIÐ HNÍFANA hann samt við þessari óvæntu hættu; mrjúkar svaimpmiyndir laða áhorfandann að sér og gefa honum fyrirheit um, að hann megi stiga nær og virða inn- viði verksins betur fyrir sér, en um leið hrekja eggiárnin hann burt. Þríarma standlmynd tekur honum opnum örmum, en í mdðiu hennar ógnar rýtingur. Varir, sem kyssa feigðairkoss. Enda þótt þessi siýnillega ógttl- un sé okkur framandi og veiki með okkur ugg, er hún saimt raurusönn; á sama kodda dreym- ir mienn ékki aMtaf iafrnfaigurt. Þér byrjið á að telja blómiin í kringum yður, síðan kermur röðin að hnífunum. Þegar við fæðingu er hnífurinn til staðar og áður en þér eruð alfldr, haf- ið þér kennt eggjarinnar. Hilæ- ið ekki; einhvern tíma hlær einlhver hjartanlega með yðar hjarta. Þá er hlátur yðar löngu þagnaður. Ef við viljum njóta hins fiagra, friðarins, verðuim við að þekkia ógnimar til þess að kamast hiá þeim. Við lifum á tímum hinn- Myndin «r af einu listaverkanna á sýningu .Itnis Gunnars: Varir. ar maniniúðleau tortilminigar; við þurfum ekki lengur að ata hendur oklfcar blóðd, ef við vilij- um koma eimhverjuimi fyrir katt- arnef. Kiarnorkia og sýkflar irnunu reynast áhriiflaimeiri t»r- tfimingarvopn. Um þann hern- að verða ekiki sagnadansar kveðnir. Fjölimlðl'UiniJi birtir okkur myndir og tölur; en myndir eru aðeáins mynddr og tíilur eru töftur og hin fjarlæg- ari Austurlönd eru okkur f jar- laag. Jon Giunniar Arfflason hefur ætlað sér það hlutverk að gefa okkur innsýn inn í þennan hrollkalda veruleilfca; nakitar, stálgráar ófreskjumar, lausar við afllaai gerviformaJlisma', þrífa í okkur; það ískrar í þeim og það blikar á brandana, þarsean þær hanga á veggjunum og minna okkur, þögular, á tifl* veruna. Jon Guninair Arnason bregður hnífi umdiiir intasir yður, og þeg- ar þér finnáð ilokB fyrir egginni, \itið þér h<p«ð verwtedlfci er. R«né Scherrer. SR-14 heitir þessi mynd Jóns Gunnars. — (Ljósm. Þjóðv. A. K.).

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.