Þjóðviljinn - 29.11.1969, Blaðsíða 6

Þjóðviljinn - 29.11.1969, Blaðsíða 6
C SÍÐA — WÖÐVILJItNN — Laugjardaiguir 20. niówenifoeir 1060. 25 ár liðin frá valda- töku alþýðu í Albaníu ZZy-7'V-Z-^^W-JvýZ Q í dag minnast Albanir þess að liðinn er réttur aldarfjórðungur frá því að síðasta vígi innrásarherja Hitlers-Þýzkalands og banda- manna þess, á albanskri grund, féll í hendur þjóðfrelsishersins og allt land innan marka Alb- aníu komst í fyrsta skipti í sögunni í hendur réttra eigenda, alþýðunnar í landinu. Þessi sögufrægi atburður gerð- ist með töku borgarinnar Shko- der í Norður-Albaníu hinn 29- nóvember árið 1944 og þennan dag hafa Albanir gert að þjóð- hátíðardegi sínum. Saga Albana greinir frá alda- langri, þrodausri baráttu smárrar þjóðar fyrir frelsi sínu og sjálf- Eftirfarandi skeyti sendi stjórn' Menningartengsla Al- baníu og íslands (MAÍ) til Albáníu í tilefni hátíðahald- anna þar:, Jf tilefni þess að 25 ár eru liðin frá frelsun lands ykkar undan oki fasismans senda Menningartengsl Albaníu og íslands árnaðaróskir og bar- áttulcveðjur til albanskrar al- þýðu og stjórnmálasamtaka hennar, Verkalýðsflokks Al- baníu. Þrátt fyrir þá staðreynd að þjóðir okkar búa í mikilli f jarlægð hvor frá a'nnari, næst- um eins mikilli og tvær Ev- rópuþjóðir geta búið, þrátt fyrir ólíkan uppruna þjóða okkar og ólíkar tungur, eiga þær margt' sameiginlegt. Báð- ar þjóðirnar eru meðal þeirra smæstu í heiminum, báðar hafa þær um aldaraðir búið við erlenda kúgun og áþján ög báðar öðluðust þær sjálf- stæði sitt um svipað leyti. Af áhuga fylgdumst við með hetjulegri baráttu ykkar við ítalska fasista og þýzka nazistaheri öll stríðsárin og af áhuga fylgjumst við í dag með tryggð ykkar við hinar byltingarsinnuðu hugsjónir marx-Ieninismans og þeirri stefnufestu sem flokkur ykk- ar og albönsk alþýða hefur ávallt sýnt. F. h. stjórnar MAÍ Ólafur Jónsson." stæði, baráttu hennar við ofur- efli erlendra innrásarherja, sem dyggilega voru studdir af yfir- stétt landsins á hverjum tíma. Þetta er saga mikilla þjáninga, stórra fórna, harðrar baráttu, saga ósigra og ávinninga, saga hetju- þjóðar. Þessari sögu verða að sjálf- sögðu ekki gerð skil hér, aðeins lítillega vikið að því skeiði henn- ar, sem segir frá atburðum þeim, er drepið var á í upphafi þessara hugleiðinga og því, sem kalla má bakgrunn þeirra. Arin eftir heimsstyrjöldina fyrri voru ár mikillar ólgu og tíðra uppreisna í Albaníu, eins og víðar um heim. Albanska rík- ið, sem stórveldin höfðu raunar ekki viðurkennt fyrr en sumarið 1920 átti við mikla örðugleika að etja bæði á sviði stjórn- og efna- hagsmála. Þjóðin sundruð; annars vegar örsnauð og fákunnandi verkalýðs- stéttin að meirihluta sveitafólk, sem átti ekkí lófastóran blett til að ganga á, en þegar hér er kom- ið sögu, að byrja að skynja mátt sinn og megin og því í uppreisn- arhug; hins vegar hinir ríku jarð- eigendur ásamt fámennri stétt stórborgara í nokkrum smábæj- um Iafandi við völd í krafti hers og lögreglusveita í landi sem víða var rústir einar eftir styrj- öldina. Stjórnarfarið var allt ótraust enda í fyrstu óákveðið hvort landið yrði konungsríki eða lýð- veldi. Við þessar aðstæður reyndist stjórnmálamanni einum Achmed Zogu að nafni, tiltölulega auð- velt, eftir að hafa tryggt sér stuðning hersins og yfirstéttar- innar, að hrifsa til sín völdin og brjóra á bak aftur hin ungu og máttlidu samtök róttækra afla í Iandinu. / Þeir atburðir gerðust árið 1925. Afskipti Zogus af albönskum stjórnmálum urðu með all sér- stæðum hætti, hann kallaði sig forseta landsins eftir valdarán sitt (raunar sá fyrsti, sem borið hefur slíkan titil í Albaníu), en var bú- inn að taka sér nafnbótina „kon- ungur Albana" þrem árum síðar. En Zogu þessum var fleira til Iista lagt, sem nú skal greina. Um líkt leyti og Zogu útnefndi sig forseta Albaníu náði fasista- stjórn Mussolínis undir sig öll- um völdum á ítalíu. Vel fór á með Zogu.og höfðingjanum vest- an við Adríahafið pg gerðu þeir brátt með sér bandalag, sem raun- ar var beint gegn Júgóslavíu. Hófust þegar væringar með Júgóslöfum og Albönum, sem aftur leiddu til þess að þeir síð- arnefndu hölluðu sér þeim mun fastar að ítölum. Gerðu ríkin með sér varnar- sáttmála árið 1927- Jafnframt náðu ítalskir auðmenn tökum á efnahagslífi Albana og r,éðu, inn- . an skamms lögum og Iofum í landinu. Tók nú mjög að va^a ,andúð allrar alþýðu á Zogu og árið 1935 var gerð uppreisn gegn stjórn hans, sem þó mistókst. Árið eftir gerir svo Zogu- stjórnin samning við ítali þar sem albanski herinn var settur undir eftirlit ftala og árið 1938 fengu þeir einkarétt á allri utan- ríkisverzlun Albana. 7. apríl árið 1939 gera svo hersveitir Mussolínis skyndilega innrás í Albaníu, Ieggja undir sig landið á fáum dögum, enda varð lítilli vörn við komið. Achmed Zogu flýði úr landi og hefur án efa þótzt bera lítið úr býtum fyrir dygga þjónustu við hið fasistíska stórveldi. Munu fáir Albanir hafa harm- að kóng þann, og er hann úr sögunni. Með innrás ftala hefst sá kapí- Áburðarverksmiðja í bænum Laci í Norður-AIbaníu. —. (Superfosfat). tuli albanskrar sögu sem hvað mestum Ijóma er vafin, þrátt fyr- ir allt. . Hann fjallar um það hvernig ein minnsta þjóð veraldar, 1,2 irýlj. manna, í Jandi sem er aðeins 29 þús. km2 að stærð, barðist linnulaust öll stríðsárin við stór- veldin ítalíu og Þýzkaland, marg- falt ofurefli liðs, búið fullkomn- ustu vígvélum þess tíma, og sigr- aði. Albönsk alþýða réði loks ein Iandi feðra sinna og það án þess að einn einasti erlendur hermaður kæmi inn í landið henni til að- stoðar. Af þessari framgöngu mega Albanir svo sannarlega vera stolt- ir, En alþýðan nær aldrei völdun- um með hugrekkinu einu saman. Hún þarf að eiga sér öflug póli- tísk samtök og byltingarsinnuð, staðfasta og einarða forustumenn, trúa fólkinu og föðurlandinu. Og það var gæfa albanskrar alþýðu að eiga einmitt slíka menn, þegar mest á reyndi. Hina Iöngu baráttu stríðsár- anna leiddu albanskir kommún- istar undir forustu foringja sinna, Envers Hoxha og félaga hans. Nöfn þeirra munu verða skráð gullnu letri á festingu hinnar stríðandi alþýðu um heim allan, um ókomnar aldir. Þann aldarfjórðung sem al- bönsk alþýða hefur nú ráðið ríkj- um í landi sínu hefur hún sýnt að hún er ekki síður fær um að stjórna í friði heldur en í stríði. Það hefur þurft meira en orðin tóm að breyta hinni gömlu Al- baníu í þá nýju Albaníu sem nú blasir við sjónum þeirra sem sækja heim landið. Það mun ekki of sögum sagt, að Albanía hafi verið skemmst á veg komin allra Evrópuþjóða í menn- ingar- og efnahagslegu tilliti, er heildarleikurinn mikli hófst Og ekki várð styrjöldin lyftistöng framfara í Iandinu, því segja má að það lida, sem ekki minnti á miðaldir hafi verið eyðilagt með öllu. 2,5% þjóðarinnar lét lífið eða 28800 manns, 11.600 særðust og urðu örkumla og að auki þús-" undir sem . urðu fórnarlömb jStríðsins á einn eða annan hátt t.d. fluttar í þýzkar fangaoúðir. Eignatjónið var einnig geysi- Iegt, 37% allra bygginga í land- inu- eða 61.000 talsins voru brenndar eða eyðilagðar á annan hátt. Þriðji hluti alls kvikfjár var felldur eða var rænt, 40% allra ávaxtatrjáa og vínviðar var eyði- lagður og að auki allar námur, hafnarmannvirki, vegir,> brýr og að ekki sé talað um þann Iítla vísi að iðnaði, sem til var í land- inu. Þannig leiknu tóku útlagarnir úr skógum og fjöllum Albaníu við landi sínu að stríðinu loknu. Þeir lögðu byssuna til hliðar, þó ekki Iengra frá en svo, að hún væri fljótlega tiltæk, og hófu að byggja á rústunum. Langflesta þessa menn skotti kunnáttu í hinum nýju störfum, Fraimihaild á 9. síðu. Becttokfcar 6r albanska bjóðfrelsishernum á getxgu veturian 1942. Menningar- og íþróttaböUin við háskólann í lirana. , I

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.