Þjóðviljinn - 11.09.1970, Blaðsíða 5

Þjóðviljinn - 11.09.1970, Blaðsíða 5
Föstudagar 11. septemfoer 1970 — ÞJÓÐVILJINN — SlÐA § í SKUGG- SJÁNNI Einkaframtak: Marihuanarækt í gluggakistu. Bandarískir lögregluþjónar eru nú farnir að sjá í gegnum fingur við þá ung- linga sem reykja marihuana á popp-hátíðum. Þau draga úr viljastyrk neyt- andans og eyða löngun hans til framlkvæmda (þ. á. m. allri löngun til að gefa náunganum utanundir). í stað þess opna þau honum nýjan heim, þar sem allar skynjanir verða miklu skarpari en í venjulegu ástandi, nýjar hugmyndir fæðast með ofsahraða, rás tíanans breytist og allir hlutir birtast í nýju ljósi og verða jafnvel ófoekfcjanlegir. Það er ekki úr vegi að birta hér lýs- ingu hassisneytanda á því ástandi, sem hann komst í við neyzlu þess, þar eð Islend- ingum mun sú ölvun öllu ókunnari en sú, sem ég hef þegar lýst Þessi lýsing er eftir Oharles Baudelaire og er tekin úr „Les paradis artifi- cdels": „Á þessu stigi ölvunarinnar kemur í ljós aukinn næim- leiki allra skilningarvita. llmuir,' sjón, heyrn og tíl- fmning breytast jafnmikið. Augun líta til hins óendan- lega. í hinum mesta hávaða heyrir eyrað hljóð, seim eru næstum því ógreinanleg. Það er á þessu augnalbliki, sem ofskynianirnar hefjast. Hlutir taka smáim saman á sig furðu- legustu myndir, hverja á eftir ainnarri. Þeir aílagast og breytast. Siðan koma tvíræðar skynjanir, villur og breytingar hugmynda. Tónarnir íklæðast litum og í litunurn felst tón- list. Menn munu segja að þetta sé fullkomlega eðlilegt og sérhver skáldlegur andi geti auðveldiega ímyndað sér silíkar sarnsvaranir í eðiilegu ástandi. En ég hef þegar bent lesandanum á það, að það er ekkert yfirnáittúrulegt við hass-ölvun. Þessar samsvaran- ir verða aðeins óvenjulega skýrar við slík skilyrði; þær ráðast inn í hugann, fylla hann og drottna yfir honum eins og harðstiórar. Nótur tónlistarinnar verða að tölum, og ef þér haifið einhverja hæfileika á sviði stærðfræði, breytast laglínurnar og sam- hljómarnir í risavaxið reikn- ingsdæmi, án þess þó að glata munaðareðli sínu, og þér fylgizt með tilurð þess og framforóun á óskiljanlega ein- faldan hiátt og jafn léttitega og flytjandinn. Það kemur stumduim fyrir að persónuleikinn hverfur og þér þróið svo mjög með yður ópersónuleg viðhorf af því tagi sem aligyðismönnuim eru töm, að þér gleymið tilveru yðar við að horfa á ytri Muti og rennið brátt saman við Það er augljóst að það hljóta að vera þjóðfélög með gerólíkt giidismat, sem velja þessi tvö gerólíku „fíknilyf". Cannabislyf hæfa félagshóp- um, sem meta ífougun og hug- leiðingar mest allra gæða og keppast að þvi að komast í sem nánust tengsl við um- hverfið: skynja liti- og hljóð á sem skýrastan hátt og losna úr klafa vanabundinnar og stirðnaðrar hugsunar. Það er ^/ka ekki að furða þótt það séu aðallega trúflokkar á Indlandi og í arabaríkjunum, sem neyta þeirra: þeirra æðsta hugsjón er ekki at- hafnalíf (foar með talin her- mennska) héldur dulrænt samband við guðdominn og alheiminn. Æðsta hugsión okkar vest- ræna og kristna þjóðfélags eru hins vegar af allt öðru tagi. Það metur mest atorku og framkvæmdasemi og allar þær dyggðir, sem snerta her- mennsku, þar á meðal þján- iílgar, sjálfsafeeitun, fórnfýsi o. þ, h. Grundvöllur þess er samkeppnin, framagirnd ein- stakfóngsing, sem gengurkapp- samlega fraim í hernaði til þess að öðlast frægð og frama, og berst við meðbræður sína takmarkað hugtakið „siðferði" við sjálfsafneitun á sviði kyn- lífs og nautna: eins og kunn- ugt er hefur páfinn haft miklu meiri áhyggiur af „pillunni" en nokkurri styrj- öld, sem geysað hefur á þess- um hnetti síðustu ár. Það er því mjög auðskilið hvers vegna þjóðfélag okkar fordæmir cannabislyf á hinn strangasta hátt, áhrif þeirra eru í algerri andstöðu við allt gildismat þess. Það er því nauðsynlegt fyrir vestur- landafoúa að trúa þvii að cannabislyf séu stórhættuleg fyrir einstaklinginn og þjóð- félagið, valdi geðveiki, „geri menn óhæfa til hermennsku", valdi morðum og manndráp- um, og leiði menn í stuttu máli út í alla hugsanlega ó- hæfu. Þessar trúarsetningar eru svo nauðsynlegar að síðan cannabisneyzla tók að. breið- ast út á vesturiöndum,. hafa fáir fengið að gera tilraunir með áhrif þeirra aðrir en þeir, sem reiðubúnir voru til þess að styðja hina opinberu skoðun. grein eftir hermann, sem skýrði frá því að þegar hann kom heim til sín að styrjöld lokinni mættu honum flenni- stór áróðurspjöld gerð af opinberum aðilum, þar sem varað var við áfengisneyzlu. Hins vegar höf ðu þessir sömu opinberu aðilar séð til þess að hann hefði jafnan aðgang að áfengi þegar hann var á vígstöðvunum og fékk leyfi til að sleppa vélbyssunni stundarkorn. Fyrir nokkrum árum gerði enskur sálfræðingur merki- lega athugun á þorpi í Norð- ur-Indlandi. Hann sýndi þar i hnotskurn þau ólíku viðhorf gagnvart áfengi og cannabis- lyfjum, sem við höfum nú fundið með fjarlægum og ó- líkur þjóðum. 1 þessu þorpi var stéttaskiptinig, eins og víðast hvar á Indlandi, og voru tvær yfirstéttir, rajpuitar eða , hermenn og brahminar eða prestar. Þorpsbúar þekktu til tvenns konar „fíknilyfja": daru, sem er sterkt áfengi, og bhang, sem er frernur vægt cannabis- Hass-reykingar eru eitt aS „uppreisnartáknum" ungra manna í dag, eins og sítt hár og popp-tonlist um peniniga og þjoðfélagssitöð- ur: suimir verða undir í bair- áttunni, það eru misheppnaðir menn, „dropouits" á ensku, en aðrir hljóta að launum frægð, peninga og feitt embætti. Þetta sama þjóðlfiélaig fiordæm- ir svo að sjáifsögðu nautnir af hvaða tagi sem er, þar á meðal kynferðisMf og epi- kúrísika ldfnaðarhætti, og allt það annað, sem dregur úr mönnum baráttukjarkinn og gerir þá óhæfa til að berjast um frægð og fraima. Nefna mætti fjöida dæma um þessi viðhorf úr ritum vestrænna hugsuða, en einna þýðingar- mest finnst mér sú staðreynd, að kristindómurinn hefur Það er á saima hátt auð- ski'lið að áfengi skuli ekki vera fordæmit á vesturlönd- um, þótt nokkurs tvtfskinn- ungs gæti í viðhorfi manna til þess. Áfengiisneyzlia er nauitn, og því i andstöðu við grundvallarkennisetningar trú- arbragðanna, en um leið eru áhrif þess í svo miklu sam- raami við hugmyndafræði og grundvallarviðhortf vestræns þjóðfélags, að ekki er umnt að banna það. Afleiðinig þessa tvískinnungs verður sú að þjóðfétagið reynir að draga úr víndryklkju, en um leið sér það til þess að t.d. her,- menn geti haft aðgang að áfemgi. Ég las eitt sinn blaða- lyf. En það voru ekki sömu mennirnir, sem neyttu þessara lyfja: hermennirnir neytbu einungis áfengis og höfðu engan áhuga á bhang, sem þeir töldu alls ekki fyrir sig, hins vegar neyttu brahmin- arnir einiuingis bhangs, sem var í þeirra augum mjög heilagt lyf, en fordæmdiu á- fengi algerlega og iJöldu neyzlu þess syndsaimleiga. Höfundur þessarar atihugunar (sem heifiur m.a. birzt í bandaríska rit- gerðasafninu „The Marihuana Papers") rannsakaði þetta þjóðfélagsfyrirbæri og fann að skýringin var fólgin í ólítoum viðhorfum og óliku gildisrnati þessara tveggja stétta. Hánn reyndi bæði „fíknilyfin" og komst að þeirri niðurstöðu, að þótt neyzla bhangs væri betri frá félagslegu sjónar- miði, voru áhrif þess svo annarleg og í slíku ósamræmi við hina evrópsku lífsskoöun hans að hann kaus heldur áfengi: video meliora probo- que, deteriora sequor. Þótt hassis væri ikveikjan í þeirri bók Baudelaires, sem verður að teljast meðal allra beztu verka hans, „Les Paradis art- ifdciels", komst hann um síðir að þessari sömu niðurstöðu, að áfengi væri betra en hassis því að það efldi vilj- ann í stað þess að veikja hann. Bg hef einungis f jallað um áfengi og cannabislyf í þess- um pistli, en það er að sjálf- sögöu auðvelt að skýra neyzlu annarra lyf ja eins og ópíuims og peyotls á sama hátt. En þegar hingað er komið, refeumst við á nýtt vandamál. Áhrif cannabislyfja eru i andstöðu við liffshugmynddr og gildismat þess þjóöfélags, sem við lifum í, hvernig stendur þá á þvi að cannafois- neyzla er að aukast á vestur- londum? Það er nefnilega ekki einhlítt að líta einungis á áhrif þessara „fítenilyfja'' og afstöðu þeirra til giildis- maits okkar þjóðfélags, við verðum lika að taka tillit UI annars fyrirbæris, og það er uppbyggirag þjóðfélagsins og sú spenna, sem innan þess ríkir. Þott flest sé rólegt á ytör- boröinu á vesturlöndum (a.m.k. miðað við aðra heims- hluta) er ekki vafi á bvtf að talsverð spenna rífcir þar undir niðri, m.a. milli kyn- slóðanna, ungu kynslóðairinn- ar, sem vaxið hefur úr grasi á síðasta áratug og hdnna eldtí. Þessi spenna er í raun- inni eðlileg afleiðing hiTinar hröðu þrounar í stjómmálum og menningarmálum síöustu ára. Vegna fjölmiola nútím- ans er ekkert þvi til fyrir- stöðu að ungir menn, sem hafa áhuga á því að fylgjast með þvi sem er að gerasit, viia miklu meira um veröldina nú á dögum en gasmlir menn, sem heettir eru að fylgijast með — o@ slítot ber oft við. Það skapast því mikiil mun- ur á viðhorfum ungra manna og viðhorfum mdðaldra manna og eldri, sem eru gjarnan nokkuð úrelt (það eru jafnvel til orð, sem túlka þetta: um suma menn er sagt að þeir hafi .^kaldiastríðsviðhorf til heimsmálanna). Viðhorfin þróast stöðugt, bilið breikkar og það verður æ erfiðara að brúa það. Ianis Xenakis verkfræðingur t>g tónskáld saigði einu sinni i fyrirlestri að sór hefði aldrei tekizt að gera n/ofckrum manni yfir fertugt kenningar sínar um notkun stærðfræði við tón- smíðar skiljanlegar. Ungir menn gera sér grein fyrir þessu, en vegna þess að hér sem annars staðar er það eldri kynslóðin sem ræður, kemur þessi munur á viðhorf- um kynslóðanna fram í upp- reisn yngri kynslóöarinnar. Eins og jafnan þegar slík spenna og uippreisn kemur fram innan þjóðfélags, birtist hún í uippreisnartáknum af ýmsu tagj. Þessi uippreisnar- tákn geta verið mjög marg- vísleg, og hafa flátt sameigin- legt annað en að vera uippreisn- artákn, m.a. má nefna popp- tónlist, sítt hár og hassreyk- ingar (hér er ég að sjólfsögðu að tala um vesturlönd í heild, en ekki Island, þar sem cannafoisneyzla er naumast til). 1 samræmi við lei'kregllur í banáttu kynsfóðanina verður eldri kynslóðin svo að telja þessi uppreisnartákn hœbtu- leg í sjálfu sér, með því móti fær hún kærkomiö tangar- hald á hinn uippreisnairgjarna lýð: popp-tónMst er þá talin skemma heyrn manna, og sitt hár er taldð valda kynvillu. Hass-reykinigar eru undir sömu sökina seldar. En þær verða þó að térjast enn Btókn- ara mál en hin uippreisnar- táfcnin tvö: í okkar menning- artieimi er hugtakið „eitur- lyfjaneyzla" einn affcomandi huigtaksins „syndar", sem er dálítið farið að lata á sjá. Þjóöfélagslega og sálfræði- lega verða því viðhtnrfin. til carmabisneyzlu (foæði neyt- enda og annarra) svipuð og viðhorÆ manna á fyirri tímum -til syndarininar, hún er for- boðin en laevis og lipur þó. Viðhorf þeirra manna, sem berjast gegn oannabisneyzlu, mótast þvi mjög af því hvaða spenna rfkir í þeirra eigin sálarlífi, hver eru viðhorf þeirra til „syndar" yfirleitt. Ef menn hugleiða „fílmi- lyfjavandamélið" frá þessu sjónanmiði, er kannski von til að menn átti sig noktouð á hinni furðulegu mótsögn, þegar blaðamenn sitja við skriffoorð sitt, umwafðir sígar- ettureyk, kannski svolítið slseptir efitír að hafa fengið sér ednn litinn daginn áður og með afréttara fyrir framan sig, og sfcrifa hrollvekiandi greinar um „fáknilyfjafoölið". Það er í rauninni mitolu merkrlegra verkefni að rann- saka hvaða breytmgar eru að gerast í menningarlífi og lífsviöhorfum vesturlandabúa, sem vaWa þvi að cannafois- neyzla, sem áður var svo til Óþekkt, er n>ú að aiukast, heldur en skrifa órötostuddar greinar af því tagi. Völundur.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.