Þjóðviljinn - 11.09.1970, Blaðsíða 7

Þjóðviljinn - 11.09.1970, Blaðsíða 7
Fo^daguir 11. septembsr 1970 — ÞJÓÐVILdTNN — SlÐA 1 asssíassgssffissaffjssí ",.:.............¦¦--,¦¦¦-¦¦¦"-- - ¦¦ MSÍi; Rœff Wð EYSTEIN SIGURÐSSON bónda á Arnarvafní Eysteinn Sigurðsson hefur verið bóndi á Arnarvatni í Mývatnssveit í rúman áratug, en jörð hans liggur að Miðkvísl. Hann hefur staðið mjög framarlega í deilunni við stjórn Laxárvirkjunar, og er í stjórn landeigendafélagsins. Við báðuim hann að rekja viðskipti sín og félaga sinna við Laxárvirkjun til þess að fá nokkurt heildaryfirlit yfir málið, og fer viðtalið hér á eftir. — Sagan hetfst áriö 1946, þeg- ar framkvæmddr hólfiust vid svo- kallaða Syðstutovísl hjá Haga- nesi, og það mun nu hafai ver- ið með þá fraimkvaamid eins og aorair, að þar voru ekki neinir samningar gerðir. Hins vegiair voru greiddar baetur fyrir spjöll, sem þar voru unnin. Það eru í rauninni eánu spjöllin, semihafa verið metin og bœitt. Þarna var nú etofci uin sibáFvægiIeg spjöll að ræða hvorki á landi eða á vedðisvæði. Það Öar eyði- lagður einn drattur í ánni, og hann var bættur á uim 10 þús. kr. á þeiim áruim ásamt með landspjölluim, sem voru uinnin þarna. Eyrdr þessa peninga gat bóhdinn í Haganesd reist fjár- hús og Möðu, en á þessuim tímai var Laxá öll neðan viirfcj- unar ásamt EeyJqjadailsá leigð á 10 þúsund krónuir, en sú upp- hasð mun í dag hafa tvö til brjúhundruðfaldazt, þannig að etf ætti. að bæta hvern drátt í Laxá sem eyðilagður hefur ver- ið hliðstætt þessu þá gæti það orðið allálitfleg upphæð. Mótmæli og bótakröfur Þessar framkvaamdir tooirmt að litlu haldi fyrir virkjunina vegna þess aö krapasMflur mynduðust oft oflao við stífluna og þó ætfci að vera hægt að fileyta þarna firaim vatni um þennan skurð, sam sprengidur var, þá voru stífilurnar oft ofar í ánni, þannig að þetfca kom ekki að fullu haildi. Það var því fljótlega farið að huga að þvi að gera einhveirjar róttæfaar ráðstafainir, og 1953 var ráðizt í fraimkvæniidir hjá Geirastöð- uim, og það tók 7 ár að ljúka þeim. — Og það var gert að ábú- endum fornspurðum? — Það var að vísu gerður einihver saiminingur, en það er víst bezt að hafia fæst orð um hann af vissum ástæðuim, En framkvæmdum er sem sagt Eok- ið árið 1960 og um svipaðleyti komist sá kvittur upp, að Joka ætti hinum kvíslunum báðum, fyrsit og fremst Miðfcvísl og helzt syðstu kvíslirjini líka. Þá sfcrifuðum við tveir landeigehd- •ur veiðimiáilastjóra til að gera honum grein fyrir því hvað þarna vætri í húfi, og hann svaraði ofckur aldrei því bréfi. Hinsvegar gerði hann Laxár- virkjun þann greiða að senda henni afrit aif því og svara henni. En síðar kom Laxár- virkjun að frwáli við okkurland- eigendur, og við tókum vita- sfculd hennar máflaleitan ekiki vel og toröfðuimst þess að boð- að yrði til aílmenns fundar um þessi mál, því að við tölduim þetta varða Mýveifcninga allaog raunar alla, sem byggju við Laxá ofan virkjunar. Þessd fumdiur var haldinn 12. júní 1960 og það var þar töluvert fjöl- mienni. Þar mœtti stjórn Lax- árvirkjunar ásamit SigurðiThor- oddsen verkfræðingi Niðurstaða þess fundar varð engin, en Mývetnimgar báru frajm harðorð miótaiæli gegn tfyr- ir þau 9 ár, sem liðin eru, þannig að hér yrði um einar 10 miljónir að ræða. — Er það eángöngu fyrir veiðitján? — Fyrst og fremsit, en einnig kemur til smávegis vegna land- spjalla Hins vegar höfum við allla tíð haldið okkur við það, að þessi spjöll ætti aö bæta með árlegum greiðsluim, og ár- legar krofur vegna þessara 3ja jarða, Arnarvatns, Haganess og Geirastaða, nema um 450 — 500 þúsundum, Og þar er eingöngu miðað við sillungsiveiði. Ef aft- ur á móti kemur lax í Laxá, sem við steÆnum að, hækka þessar kröfur aö sjálfsögðu í samræmi við það, og verði Laxá efcki ræktuð upp með laod. hygg ég að við höifium fullan rétt á að fá bættain þann möiguleika- missi. Höfuðröksemd okkar í baráttunni gegn Gliúfurvers- virkjun er verðmæti þessa vatnasvæðis til! laxræktar. Stiflumannvirkiii við Geirastaði, irætlunum. Síðan halda virkj- unarmenn nú áfram að þjarfca eitthvað við landeigendur, og við lýstum þvl strax yfir, að fyrsta skilyrðið væri að þeir bættu fyrir þau spjöll, sem þeir væru búnir að vinna hér, áður en lengra væri haldið. Þar var m.a. það sem olkkur Arm'etn- inga snertir, að þeir höföu stundað það að sprenigja krapa- stíflur í ánni á vetruim, en saimlfcvæmt lögum er algerfega bannað að sprengáa í veiðivatni auk þess sem þeir hölfðu valdið ýmsum skemmidum með þess- um aðgerðum. Ráðherraleyfi — Við lýstum því yfflr, aðvið værum ekki til viðræðu um frekari samninga fyrr en búið ¦ væri að ganga firá þessu og við sattum fram okkar bótakröfur; þeir gengu að þeiim, byggðuupp fyrir okkur tnrýr á þessa syðstu kvísll út í eyju, sem þar er og var nytjuð, en meö að- gerðunum var búið að gera þessiair brýr halfónýtar. Þeir gengu að þessu hikHaust, og það sem lá þar á bak við var, að þeir óttuðust málaferli út a€ sprengingunum. Þegar þeiir eru búnir að ftullnœgja þessum fcröfum otokar, þá 'eru þeir bún- ir að afJa sór heilmdJdar hjá ráðherra til að stífia þessa,um- ræddu Miðkvísl, jafnframt að stífla sivokaltlaða hhðarfarvegi syðstu kvísQair. Þó fengu þeir etoki heilmild til þess að loka henni aMri og það eigum við Jíklega veiðiimálast.ióra aðþakka. Aftur á moti hafa þeir ldkað henni á vetrum með þeirri stiflu, sem búið var að byggija þar áður. Þegar við fengum tal- kynningu uim, að þeár væru búnir aö fá þetta ráðherralleyfi, sfcrifuðum við hreppsnefnd Skútustaðahrepps og oskuðum þess, að hún tæki málið að sér, því að við tölduim haina stork- ari aðila og eins vegna þess, að við töldum þetta miál varðaMý- vetninga alla. Hreppsnefnd tók máJið að sér og oddviti sendi strax skeyti til Laxárvirkjunar- stjórnar, þar sem lýst var fullri ábyrgð á hendur henni gaign- vart öllum þeim sfcemmtíum, sem af þessu hlytust. Síðan var haldinn fiunduir með hrepps- , neflnd' Skútustaiðahrepps^ land- eigendum og Laxárvirkjunart'- stjórn, og segja má að þar næðist samkomulag um &ð fresta þessum aðgerðum a.m.k. í eitt ár og kanna, hvort nauð- synlegt reyndist að loka kvísil- inni. Við reiJuiuiðum með biví að þarna væri komið samfcomu- lag til bráðabirgða en nokkm síðar erum við boðað'ir á fund til Akureyrar, fulltrúar land- eigenda og hreppsinefndar, og bar var mætt Laxárvirfcjunar- stjórn og verkfræðingur hennar Sigurður Thoroddsen. Hainn lýsti því þar yfir, að ekfci kæmi til máOa að fresta framlovæmd- um, og aðalástæðan væri sú, að búið væri að legg^a í svo Tnik- inn kostnað við undirbúning framkvæmdanna, að efcki ksemi til greina að fresta beim um eitt ár. Þeim, sem höfðu fyligzt ÞAÐ VERÐUR SEINT SAMIÐ UM AÐ L0KA MIÐKVÍSL AFTUR með fraimkivæmdum þarna við Mývatnsósa famnst þetta nokk- uð hæpin röfcsemd, en þvímið- ur var þetta nú látið kyirt liggja. Silungastiginn — Og þið aðhöfðuzt ekfcert firefcar í malinu? — Við töldum ofckur vera búna að þrautreyna aMar ledð- ir, en hitt er annað mól, að hefðum við þefcfct Laxárvirkjun- arstjóm, aðfflerðir hennar og yf- irgang, eins og við þekkjum í daig, hefðum við sennilega elíki Játið þar við sitja. En mijög sikömimu eftir þennan fund, sem aður var upp, því að þettavarð bara einn forarpolllur, og það hefur aldrei veiðzt branda í henni síðan. — Og þetta snertir vatnið lífca? — Náttúrlega snertir þetta vafcnið Jíika að msjög mikluleyU bæði hvað vedði áhrærir, því að á miörguim bæjum hér í Mývatnssveit var öruigg urriða- veiðd, þagar hann var á göngu miIJi ár og vatns. Þessi veiði hvarf algerlegai, og ég hyglg ad vairla hafi veiðzit göngusilung- ur fyrr en þá í gær. 1 ráð- herraleyfinu sem við minnt- umst á var áfcvæði um það að í þessa stíQu skylldi gerður sdl- efcki lagastoð, þar sem þessu sfciJyrði var ekki fullnægt. I öðru lagi töldum við, aö það hefði verið óJögtega að því far- ið að afla þess, í fyrste lagi var ékki hægt að bera því við að samningar væru strandaðin því að það var aíldrei reynt að leita samninga. Við hefðum hugsamlega getað samdð umþað, að byggð yrði þarna stífla, svipuð stMunni í Syðstufcvísl. opin ásumrin en lokuð á vet- urna. í þriðja lagi tel ég að þetta leyfi hafi verið algerlega ólöglegt vegna þass, að etoki var gerð athugun á þvi hivaða áhrif þessar framkvæmdir hefðu bæði til gaigns fyrir virkjunina og á veiði og groðuirfar 1 ánni. Ég hefld að þessd atriði kippi allri lagastoð undan þessium framkvæmdum yfirleitt. Silungastigi Laxárvirkjuiiar, sem reyndist ónothæfur. haldinn var í septomlbeir var hafizt handa um að stífla tovísl- ina. — Það eru aðeins Arnarvatn og Geárastaðir, sem eiga Jönd að MiðkvísJ. — Já, en það hefur komið á daginn, að veiðispjöll hafaorð- ið mjög mdkil í Haiganesi lifca við þessar aðgeröir, vegna þess að þegar Miðfcvísl var Jokaðog farið var aö íoka SyðstuJcvísJ á veturna lika, varð efsti hJuti árinnar og neðsti hluti vatnsins straumlaus, þar safnaðist leðja botninn og þarna er horfin öll veiði gersamlega. — Gersamlega? — Það má heita að á aðeins einum drætti af tiu, sem Haga- nes áttí, sé hægt að veiða. Að sjárfsögðu eyðilagðist öl veiði í MiðtovísJ bæði ofani við stífJuina og í þeim kaffila, eem þunrk- Laxrækt ungastigi, og það var stoilyrðd fyrir leyfisveitingunni. Það var gert og hann var allmiikið mannvirki, en það hagar þann- ig til að farvegurinm semþorn- aði uipp var mijög breiður víða, og það var aðeins V/s rúmr metri aif vatni, sem átti að fara um þennan stiga. Af þvi leiddi það, að þetta litla vatn dreifð- ist og mátti heita aö það hyrfi i farveginum neðan við, og þar af leiðandi gat enginn silungur gengið upp að stiganum, Það stóð tiH f fnörg ár og var á- imiálgað af ofckur, að lagfæring- ar væru gerðair á þessu og far- vegurinn þrengdur þannig að vatnið dreifði ekld eins mikið úr sér, og þetta æWuðu þeir nú að giera ár eftir ár, en aldrei vairð úr því. Og stiginn kom sem sé að enigu haldi. Viðteij- uta iþví, að ráðherraleyfið hafi — Þú getur ekki metið fylli- lega tíll fjár það tjón, sem þið hafið orðið fyrir? — Það voru á sínum tíma skipaðir matsimenn til þess að meta þau spjöll, sem þarna yrðu, og þeir hiafa nú sann- ast að segja aldred gert neitt. Þeir hafa að vísu oskað etftir bvi að við settum firam okkar kröfur, en ég leit þannig á mál- ið, að þedm bæri að metaþetta sjáJfum og oktouir aö gera at- hugasemdir við þeirra mat. Ef við settum fram ototoar kröfur, væri þetta orðinn nofcfcurs kon- ar gerðardómur. En í vetur, lögðuim við fram kröfugerð til þess að þessar bætur fyrntust efcki. Ég hef þessar tölur ekki í höndunum, en hygg, að ef bæta ætti þetfca tjón 1 eitt skipti fyrir óJl þá Mjóðuðuþær bætur upp á u.þ.b. 7 mijjónir. Og þar á ofan koma bæturfyr- Vatnshæðin — Nú eru ýmsir, sem hafa brigzlað yfctour um að peninga- sjónarmdöið sé þyngra á rnet- unum hjá yfckur en náfctóiru- verndin og þdð séuö fáainlegiir til að ssmrja um aUa stoapaða hluti, ef þið féið sæmilega gredtí fyrir. Er þetta rétt? — Við hötfum aidrei aatllað að ganga að neanum samining- um nema tryggt sé, aö þetta svæði verði efcfci stoemimit á nokkurni hátt. Við getum samið um rermsJisvirkjuin, sem sé al- gerlega sfcaðlaus fyrir fdskirm í ánni, en um annað semjuimi við ektoi. Með vatnsimSðluni í Laxá er búið að eyðiOeggia hanasem laxveiðié. Vaihnsmdðluin í ám hetfuir aJIs staðar skemimt veið- ina. Laxá er jafnreinnslisa, ein af fáum hér á landi, og hefur mjög jafnt vatnsrennslli og þá er skolli hart efi á að gerahana að imisreninsJisá eins og stefnt er að meö Gljúferversiviirkjun. Þegar franikvœmdir hér hóf- ust láigu etotoi fyrir neinarrann- stíknir og eitt atf því, sem af því hetfur hlofcrzt er það, að enginn veit, hiver á að vera vatnshæðin í Mývatni, ogmaal-* inigar voru efcki geiröar fyrr en eftir að um náttúrlega hseð í vaifcn- inu var að ræða. En hasðin hef- ur úrsiitaþýðingu fyrir allt dýralíf. Mörgum hefur gengið illa að skiJja, hvernig þessar stífJugerðir verfca á vabnið, en það er alveg aiugrjlóst mál, að þegar vatnið fer ailt wn þröng- an skurð, þá þarf algerflega að stjórna rennsldnu. Þess vegna er það þannig, aðetf gerirsnögga úrkonuu og hætokar í Mývatni, þá kemst vatnshæðin miklu síð- ar í eðlilegt horf en áður var, ef ekkert er að gert, því að vatnið berst vitaskuld mdkJu hraðar niður þrjá ártarvegi, sem allir eru heldur bredðir og rúmdr, heldur en um einn þröngan skurö, þar sem öJJu er stjórnað með lokum. — Ég hef heyrt, að þið Hand- edgendur ætlið að krefiast Iðg- regluverndar til að hindra end- urbyggingu MiðfcvísJarstffJu. Er eitthvað hæft í því. — Það hefur komið til tals, en ég hef enga trú á að stíflan verði endurbyggð. Ég teldi það afar óhyggílegt og hef ástæðu tiJ að æfcla að Laxárvirkjun verði mdfclu dyrara að hafa hana hdldur en etefci. Þá má líka. edtthvað gamga á, áður en syðstu kvísJinni verður Jofcað eins og gert hefur verið, því að það er engin heimild til fyrir því verki. Hins vegair tel ég að semija megi um það með með því mðti þó, að greitt verði fyrir göngum fisfca uipp fyrir stífluna. En bað verður seint samdð wra, að Miðkvfsl verðd lokað atftur. Þjóðviljinn skyggnist um á slóhm ,sprengjumanna'

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.