Þjóðviljinn - 13.01.1980, Blaðsíða 24

Þjóðviljinn - 13.01.1980, Blaðsíða 24
Sunnudagurinn 13. janúar 1980. Aöalsimi Þjóðviljans er 81333 kl. 9 — 20 mánudaga til föstudaga, kl. 9 — 12. f .h. og 17 — 19 e.h. á laugardögum. Utan þess tima er hægt að ná i blaöamenn og aðra starfs- menn blaðsins i þessum simum: Ritstjórn 81382, 81527, 81257 og 81285, afgreiðsla 81482 og Blaoaprent 81348. C 81333 Kvöldsími er 8134$ nafn* Finnur Torfi Stefánsson Spennandi verkefni i hverri viku er eitthvert eitt mál, eöa einn maoursem oftar er nef ndur i f rétuim en aörir. Nafn vikunnar sem var aö líoa er án vafa Finriur Torfi Stefánsson, nýráöinn umboösfulltrúi I dóms og kirkjumálaráöuneytinu. Einmitt það aö hann var ráöinn í þetta starf hefur orðið til þess aö deilur hófust um veitinguna og var vegiö aö dómsmálaráöherra fyrir aö veita flokksjbroður sinum embættið. Þvi var það fyrsta spurn- ingin þegar við röbbuðum við Finn Torfa, hvort hér væri um flokkspólitiska embættisveitingu að ræða? Þú telur þá ekki, að það hafi hjálpað neitl uppá að þið eruð flokksbræður i pólitík? Ég hygg aö þingseta min i á siðasta þijigi hafi verið frekar metin mér til ókosta og að ég hafi verið ráðinn i þetta nýja starf þrátt fyrir þingsetuna en ekki vegna hennar. t hverju er svo starf þitt aðallega fólgið? — Mér ber að sinna erindum þess ftílks, sem telur að á hlut sinn haf i verið gengið isamskiptum við stofnanir sem heyra undir dóms og kirkjumálaráðu- neytið. Mér ber að leiðbeina þessu fólki svo og að veita almenningi lögfræöilegar leiðbeiningar i samskiptum þess við rfkiskerfið. Er sambæirlegt starf til i nágrannalöndum okkar? — Ekki kannski alveg sambærilegt, en bó er viða veitt lögfræðiþjónusta ókeypis þvi fólki sem ekki hefurefniáaðkaupa sérlög- fræðiþjónustu. Eins eru til störf umboðsmanna, sem eigaað sjá um að einstaklingurinn sé ekki hlunnfarinn af rikinu. Það má kannski segja að mitt starf liggi þarna mitt i milli eins og nú er. Það ketnur sem sé i þinn hiut að móta þetta starf, kviðir þú þvf? — Nei, alls ekki, en ég geri mér grein fyrir þvi að það getur orðið vandasamt. Ég verö að gæta þess aö sinna erindum fdlks meö þeim hætti að viðunandi sé fyrir það og eins verð ég að gæta þess að ganga ekki svo harkalega fram i samskiptum minum við opinberar stofnanir að ég eigi á hættu að þær snúist gegn mér. Maöur verður að reyna að fara þarna milliveg og freysta þess að leysa málin á þann veg að allir verði ánægðir. Þvi má segja aöþettasénokkuðspennandi verkefni fyrir mig. S.dór. Tóbaksreykurinn liggur sem þoka yfir réttarsaln- um. Dómarinn Alexandra Kollontay situr stíf i baki, klædd hvítri blússu og með hárið bundi í hnút. Fyrir framan hana liggja sönn- unargögnin: m.a. ritverk Stalíns á finnsku fram að nr. 13 frá árinu 1933, bók- menntir um fyrirbærið Stalín og stór flaska af Vodka. Til vinstri situr ákærandinn Nicholaj Bucharin. Fyrir miðju stendur sjálfur sökudólg- urinn, hinn ákærði: Josef Stalín. Þannig hefst nýstárleg leiksýn- ing sem frumsýnd var á 100 ára afmælisdag Stalins 21. desember 1979 og ber nafnið „Historian Turmiola" eða „Dómur sögunn- ar". Sýningin fór fram á æsku- lýðsheimili i Eira, Helsingfors i Finnlandi, og aðstandendur sýn- ingarinnar, aðallega visinda- menn, segja þessa sýningu vera i anda Silimíft-verkunarinnar. Aöeins ein sýning Silimlát-verkunin byggist á þvi, að skapa mikið umtal i kringum verkið og sýninguna fyrir frum- sýningu, en láta aðeins afmark- aðan hóp leikhúsgesta sjá sýning- una, sem sýnd er aðeins einu sinni. Þá er reiknað með að þeir fáu sem sáu leikverkið i þetta eins sinn og þeir, sem aldrei urðu þessarar ánægju aðnjótandi muni ræða ákaft og mikið um sýning- una. Þannig, segja forsvarsmenn Silima"t,-verkunarinnar, mun innihald verksins, sem skiptir meira máli en verkið sjálft, ber- ast milli vinnustaða, heimila og jafnvel fjölmiðla. Forsendan að þetta takist, segja þeir ennfrem- ur; er sú, að verkið f jalli um eitt- hvert áhrifamikið umræðuefni, sem lengi hefur veriö haldið niðri meðal almennings. Trotskí sögumaður Og það er greinilegt, að Stalin og réttarhöld hans eru um- ræðuefni sem virðist hafa verið haldið frá Finnum. Sögumaður er Trotski i liki afturgöngu, sem m.a. bendir á að Bucharin hafi bjargað sér á ótrúlegan hátt und- an réttarhöldunum 1938 og siðan átt vetrarsetu sem prófessor i þjóðfélagsfræðum við Joensuuhá- skólann i Finnlandi. En aðalpersónan er Stalin. 1 verkinu er hann kominn til ára sinna, hann er iklæddur slitinni fangaskyrtu, og i fylgd með hon- um eru aðrir sakborningar svo sem Beria og Vysjinski (aðalákærandinn i réttarhóldun- um i Moskvu á fjórða áratugn- um). Fleiri persónur koma við Trotski er sögumaður leikverks- ins — i gervi afturgöngu! Kucharin er ákærandinn I leikrit- inu ,,l)óniui- sögunnar". sógu: morðingi Trotski i gervi finnsks áfengislæknis, Antonio Gramsci, Nedesjda Krupskaja og fleira gott fólk svifur um sviðið, auk margra ónafngetinna per- söna, sem hlýða skipunum eða gefa skipanir, þegar hið undar- lega leikverk fer af stað. Glæpir Stalíns 1 íyrsta þætti undirstrikar Bucharin hina götóttu þekkingu almennings á Stalin og verkum hans: Stalin var einvaldur, hann skellti skollaeyrum við miðstjórn flokksins (hún kom ekki saman öll striðsárin, eitt sinn liðu 13 ár milli flokksráðstefnanna) og hann beitti mönnum sem Beria til að framkvæma skuggaverk sin. Af 139 meðlimum i miðnefndinni sem kosnir voru á 17. ráðstefnu flokksins 1934, voru 98 handteknir og drepnir á timabilinu 1937-38. Það er óhugsandi að flokksráð- stefnan hefði getað kosið slfka glæpamenn eins og Stalin kallaði þá, til að gegna trúnaðarstörfum fyrir flokkinn. Sömu örlög hlutu 1108 sendimenn (af 1966) sem sóttu flokksráðstefnuna 1934. Hvernig gat það gerst, spyr ákærandinn, að þeir sem dæmdir voru i opnum réttarhöldum, viðurkenndu afbrot sem þeir höfðu aldrei framið? Bucharin viðurkenndi að hann hefði verið njósnari fyrir Japani, Englend- inga og Þjóðverja, samtimis þvi að hann væri trotskiisti og hægri- maður og hefði reynt að myrða Lenin, Stalin, Sverdlov og Maxim Gorki o.s.frv. Hinir tryggu kommúnistar neyddust til að viðurkenna afbrot vegna þess að þeim voru settir eftirfarandi kostir: Ef þú viðurkennir ekki glæpi þina, þá styður þú fasist- ana, sem halda þvi fram að rétt- arhöldin séu sjónarspil.- Varnarrœða hins ákœrða Akærandinn heldur áfram ræðu sinni og bendir á hve farsællega kommúnisminn hafi farið af stað, og gerir Stalin ábyrgan fyrirþvi hvernig fór: ,,Hvers vegna eyði- lögðuð þið allt þetta lifandi og skapandi afl?" ,Ég gerði það ekki", svarar Stalin, og hefur hina marxiska vörn sina. ,,Ég eyðilagði flokkinn, en það var hann sem skapaði for- sendurnar fyrir eigin eyðilegg- ingu. Ég var aðeins verkfærið. En ef einhver annar hefði verið við forustu, hefðu Sovét- rikin ekki verið til i dag. Menn sætu sundraðir og hver og einn ræddi sina einkalausn að sinum eigin þjóðlega kommúnisma." „En hvað með sósialismann?" þrumar ákærandinn. „Tja," segir Stalin, „Það er erfitt að halda i prinsipin þegar praktisk pólitiker annars vegar." og bætir við: „Það veit sérhver kommúnisti, sem setið hefur i rikisstjórninni." Stalin heldur áfram vörn sinni og vitnar i franska heimspeking- inn Althusser, sem tekist hefur að smygla Stalingagnrýni sinni inn i fangelsi hins ákærða. Persónu- dýrkunin er ekki marxiskt hug- tak, hún útskýrir ekkert. Þess vegna verður að útskýra fyrir- bæriðStalin út frá framleiðslunni og stéttarbaráttunni. „Ég get þess vegna ekki viður- kennt þá skoðun ákærandans, að Stalin þurfti á persónudýrkun að halda", segir Stalin. „Ég er tor- trygginn og eigingjarn. Ég er fyrst og fremst barn kerfisins, og ég sá til þess að það var styrkt. Það eruð þið sem bjugguð til Stalindýrkunina, ekki ég. Þið munuð aldrei geta drepið þessa dýrkun, hún er enn að byltast i brjóstum ykkar. Þið eruð allir samsekir, þið viljið dæma mig til að losna sjálfir við dóm. Þið eruð nógu heimskir til aö halda, að stalinisminn deyi, þótt ég deyi!" Útlegð til Finnlands 1 siðasta þætti er Stalin orðinn gjörbreyttur, hann er niðurbrot- inn og viðurkennir allar syndir sinar. Áhorfendur vita ekki hvað gerst hefur, en óljóst læðist sá grunur að leikhúsgestum að þarna sé fortiðin lifandi komin: Fordæming Stalins á eigin verk- um minnir óþægilega mikið á játningu Bucharins i réttarhöld- unum 1938. Stalin er að lokum dæmdur i út- legð til litils lands þar sem hann á að eyða ævikvöidinu: Finnlands. ( im tók saman)

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.