Þjóðviljinn - 26.01.1980, Blaðsíða 5

Þjóðviljinn - 26.01.1980, Blaðsíða 5
Laugardagur 26. janúar 1980 ÞJÓÐVILJINN — SÍÐA 5 Greinaflokkur efftir Björn Arnórsson hagfræðing BSfÍB Hvað er vísitala? Bjöm Arnórsson Vísitölugrundvöllurinn Siðast fjallaöi ég um neyslurannsóknir og að núverandi framfærsluvisitölugrundvöllur hefði verið notaður síðan 1968, en hann byggir á bú- vörureikningum 100 fjölskyldna á árunum 1964 - 1965. Mjög mikil breyting varð með þessum grund- velli frá þeim, sem áður hafði verið notaður allt frá árinu 1959. Þannig voru um 240 liðir i 1959- grundvellinum, en i 1968-grundvellinum eru um 500 liðir. Auk þess eru margir liðirnir samsettir úr mörgum vörutegundum þannig að verðupp- lýsingarnar, sem safnað er að hverju sinni skipta þúsundum. Að s jálfsögðu er ekki svigriim hér til að rekja alla þessa liði, en ef við skiptum þeim upp i helstu ftokka, þá voru hlutföllin, sem hér segir í grundvellinum 1968. Matvörur...............................26.71% Drykkjarvörur (kaffi,gosofl.) ...........3.45% Tóbak...................................2.62% Föt og skófatnaður......................11.59% Hiti og raf magn..........................3.84% Heimilisbiinaður,hreinlætisv. o.fl.........7.95% Snyrtivörurog snyrting..................1.71% Heilsuvernd .............................1.97% Eigin bifreið.............................8.67% Fargjöld og þess háttar..................1.59% Sima- og póshitgjöld .....................1.28% Lestrarefni, útvarp, sjónvarp, skemmtaniro.fi.......................10.82% Annað ..................................¦ 2.26% Samtals (visitala vöru og þjón.) .........83.46% Húsnæði................................16.08% Gjöld til opinberra aðila (alm. tryggl. sjúkrasaml.o.fl.)......................^3.42% Samtals...............................102.96% -í- fjölskyldubætur .....................-,2.96% Alls (framfærsluvisitala) ..............100.00% NU getur hver sem er skemmt sér við að Hta I eigin barm. Ef tekjur mínar eftir skatta eru t.d. 200 þUsund kr., eyði ég þá 26,71% eða 53.420 krónum i mat eða 16.08% eða 312.160 krónur I húsnæði? Litill munur En ég efast stórlega um að nokkur fái niður- 4. GREIN stöðu, sem stemmir viö eigin bUreikning og kem ur þar fyrst ogfremst tvennt til. I fyrsta lagi er þessi grundvöllur meðaltal af neyslu 100 íjöl- skyldna eins og fjallað'var um I siðasta pistli, og iöðrulagi hefur neyslaokkarbreysttöluvert frá þvi að ofannefnd rannsókn var gerð, eins og áður hefur verið getið. Enþá vaknar spurningin.sem viðheyrum svo oft: „Neyslan hefur breyst mjög mikið frá árun- um 1964-1965. Þýðir það ekki að framræsluvisi- talan mæli kolvitlaust?" Þvi verður vissulega ekki svarað fyrr en nýi grundvöllurinn er kom- inn i gagnið og við getum látið þá mæla samtlm- is. en grun hef ég um að mismunurinn sé ekki svoýkjamikill.Tilfellið er nefnilega að þegar til lengdar lætur hafa hinar ýmsu vörutegundir til- hneigingu til að hafa sömu „verðbólgu", þ.e.a.s. að hækka álika mikið I verði. Ef nUgildandi grundvöllur er borinn saman við 1959 grunövöil inn, þá er munurinn ótrUlega litill — og var þó um meiri breytingu að ræða þá en væntanlega mun verða með næsta grundvelli. Hlutfallslegar breytingar Þá komum við að hinni spurningunni, þ.e.: ,,Er nokkurt vit i visitölugrundvelli, sem aðeins byggist á verðlagi og neysluvenjum Reykvik- inga?" Orugglega yrði um einhverjar breyting- ar að ræða, en ég er sannfærður um að frávikið yrði ekki svo mikið. Við megum ekki gleyma því að framfærsluvisitalan mælir hlutfallslegar breytingar þ.e.a.s. breytingar miðaðar viö ein- hvern ákveðinn grunn. Segjum t.d. að það kosti 200 þUsund fyrir f jölskyldu að búa i Reykjavik, en 250 þUsund fyrir sömu fjölskyldu að bUa á Raufarhöfn. Segjum svo að ári siðar kosti 300 þUsundað bUa I Reykjavík og 375 þusund að búa á Raufarhöfn, þá myndi vlsitalan segja okkur, að verðbolgan hefði verið 50% á báðum stöðun- um þvi það er 50% dýrara að lifa þar eftir sem áður. Vísitalan mælir ekki upphæðina heldur breytinguna. Veigamesta undantekningin frá þessuer vafalaustolia til hUahitunar, sem hefur hækkað gífurlega i verði að undanförnu en þar sem Reykvikingar búa við hitaveitu. þá kemur olia til húsahitunar ekki inn i framfærsluvisitöl- una. Næst: Kaupgjaldsvisitala Aður birt I Þjóðviljanum: 1. grein 15. jan., 2. grein. 17. jan., 3. gr. 23. jan., '80. Klippið Ut og haldið til haga. Tollgæslan: Minna gert upptækt árið 1979 BÆKUR BÆKUR heldur en áriö áöur var taisven mmni að vöxtum heldur en árið 1978. Ólöglegur innflutningur sem 1228 flöskur af áfengi voru Tollgæslan lagði hald á árið 1979 teknar en 2318 áriö 1978. 38.800 Framtabfrestur framlengdur Rikisskattstjóri ákvað I gær að framlengja skilafrest skattfram- tala, þannig að einstaklingar eiga nU að skila framtölum slnum fyrir 25. febrUar i stað 10. febrUar og einstaklingar sem hafa atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi hafa nú frest til 31. mars I stað 15. mars. Astæðan fyrir þessu er sU, að alþingi hefur enn ekki afgreitt ýmsar breytingatillögur viö nýju skattalögin sem lagðar voru fram fyrir jólin. Fjárhags- og viðskiptanefndir beggja deilda fjalla nU um tillögurnar, sem m.a. snerta fyrningu I atvinnu- rekstri og þak á vaxtafradrátt einstaklinga og er búist við þvi að niðurstaða fáist I næstu viku. Fyrr er ekki hægt að bera Ut framtalseyðublöðin nýju, þvi leiðbeiningar Rikisskattstjóra fara eftir niðurstöðu þingsins.-AI. Gunnar M. Magnús skrifar um bókmenntir Þverskuröur af þjódfélaginu Oddný Guðmundsdóttir Siðasta baðstofan Bókaforlag Odds Björnssonar 1979 sigarettur voru teknar en 262.230 áriðáður, 12.475 bjórflöskur eða dósir voru teknar en 12.505 árið áður. 1256 kg. af hráu kjötmeti var tekið en 1961 kg. árið 1978. Keflavikurflugvöllur er ekki meðtalinn I þessu yfirliti. Auk þess lagði Tollgæslan hald á ýmsan varning sem fluttur var ólöglega til landsins svo sem lit- sjónvarpstæki, heimilistæki, hljómflutningstæki, talstöðvar, bildekk o.fl. A árinu 1979 leiddi rannsókn tollgæslunnar á röngum aðflutningsskjölum innflytjenda' til hækkunar innflutningsgjalda um tæpar 78 milj. kr. en sam- svarandi tölur frá árinu áður voru 64 milj. kr. Tollgæslan sektaöi og gerði upptækan ólöglegan innflutning á 151 máli á árinu 1979 á móti 210 árið áður. Sektarupphæðin nam samtals 5.6 milj. kr. en var árið 1978 4.2 milj. kr. Þess skal getið að Tollgæslan hefur einungis heimild til þess að beita sektum og upptöku eignar i minni háttar málum. GFr. Þess skal fyrst getið, að eftir lestur þessarar skáldsögu finnst mér liggja á borðinu fyrir framan mig langþráð verk Ur þjóðflífi okkar nitjándu aldar manna. Margir hafa skrifað um takmörkuð svið, sem tengd eru einstökum atburðum úr Hfi fólks, en enginn rithöfundur mun fyrr hafa skrifað um fimm kynslóöir, fra morgni aldarinnar til þessa dags. Fyrrihlutaþessa verks skrifaði höfundurinn I byrjun heims- styrjaldarinnar sfðari og kom bókin Ut undir heitinu: Svo skal böl bæta. Þrjátíu árum siðar, eða 1972, var seinni hlutinn saminn og kom út á siðastliðnu hausti undir heitinu: Siðasta baðstofan. 1 fyrri hluta skáldsögunnar segir frá börnum, sem siðan vaxa og verðaaðalsöguhetjur. Það eru Eyvindur og Disa. Greint er frá uppeldi þeirra og unglingsárum, samdrætti þeirra og ástum og loks er þau setjast að I Hvamms- koti, örreytisjörð. Þau bUa viö fátækt, eignast börn og buru og verða þar með tengiliður kynslóð- anna I landinu. Seinni hlutinn hefst svo þrjátiu árum siðar. Börn þeirra eru uppkominn og farin úr sveitinni, sum til Reykjavfkur og verða bjargálna, jafnvel efnuð og lifa I dýrlegum fagnaii, eignast gljáandi tisku-IbUðir, fara I sólar- landaferðir árlega og lifa i peningaflóði.Fráþvisegir, að ein dóttirin hefurlifað i vellystingum og átt börn, en hamingja hefur ekki vaxiö I hUsi þeirra. Dóttir þeirra um fermingu er send til gömlu hjónanna i Hvammskoti, þar sem þau bUa ennþá baðstofu- lifi. og 1 flestu utan við tækni tlmans og framfarir. Dóttirin Eyja erbarns sins tlma Hún hefur ánetjast slarki og pillum, hatar fræðslu og skólann, og kemur eins og munaðarleysingi I Hvamms- kot til afa og ömmu. HUn er brennimerkt samtiö sinni, kæru- laus, fáfróð og viljalaus til allra verka og allrar dáðar, fer einfórum og ætlar að strjUka. I sögulok hefur hUn komist Ur þessum viðjum og allt bendir til þess að henni hafi verið bjargað ur vesöld timans og hUn eigi f yrir sér að vakna til hugsunar um tilveruslna og þar meö um lif sitt til frambUðar i starfi. HUn er þvi-nær ólæs og afi og amma skilja ekki mál hennar. HUn svarar með axlahreyfingum og höfuöhnykkjum og þekkir ekki einföldustu hluti i verksviði fólks- ins. Þessari vegferð gegum öldina lýsir Oddný á svo hóglegan og Oddný Guðmundsdóttir trUlegan hátt, að samtlðarmenn finna að svona var það og svona er það. Oddný hefur sérstakan stil, hógværan og látlausan. Frásögn hennar minnir tiöum á kvik- myndastil i myndum. Allt i einu nemur persóna staðar og fer að hugsa um aðdraganda atburðar og sér fyrir sér, hvernig tildrögin voru til þess aö hun stendurhér, siðan heldur söguþráðurinn áfram. HUn er klmin og ádeilin. i senn,I fáum orðum bregður hUn upp minnisverðum myndum: „Hann haföi dvaliö I Reykjavik og þar eru engar baðstofur, nema ef telja skyldi Baöstofu iðnaðar- manna, sem eiginlega er þó engin baðstofa, þvi að hun lekur ekki...." „Meðal bændanna, sem voru rækilega klæddir gegn kulda og ataðir rUgmjöli og hrosshári, var honum samræmis vegna ofaukið, eins og gljáandi stofuborði i hlóðaeldhúsi..'.' „Þeir feðgar voru hæglátir menn og heldur minna baktalaðir en gerist um sveitastjórnir." Oddný Guðmundsdóttir er enginn viðvaningur á ritvellinum og hefur skrifað góðar bækur. En ég tel hiklaust aö skáldsagan: Sfðasta baðstofan, sé hennar merkast verk. Ég vil benda þeim fulltrúum þjóðarinnar, sem velja verk til kynningar i Norðurlandaráði, að lesaþessaskáldsögumeð Ihugun, — skáldsögu sem er i raun og veru þverskurður af lifi Islensku þjóðarinnar á þessari öld. Gunnar M. Magnúss Texti með þessari mynd af fundi trúnaðarmanna I járnblendiverk- smiðjunni féll niður I blaðinu í gær. Frá vinstri: Baldur Magnússon, trúnaöarmaður fyrir skrifstofu, lager og rannsóknastofu, Benedikt Jónsson, trúnaðarmaöur rafvirkja, Þor- valdur Þorvaldsson trúnaðarmaður starfsmanna I mötuneyti, Kjartan Guðmundsson formaður ráðsins, Jón Sæmundsson, trúnaðarmaöur ofndeildar, Ingvar Sigurðsson, trúnaðarmaður flutningadeildar og Einar Guðleifsson trúnaðarmaður járniðnaðarmanna.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.