Þjóðviljinn - 01.07.1981, Blaðsíða 8

Þjóðviljinn - 01.07.1981, Blaðsíða 8
8 StÐA — ÞJÓÐVILJINN Miðvikudagur 1. júli 1981. Miðvikudagur 1. jdli 1981. ÞJÓÐVILJINN — StÐAð' —- mhg ræðir viö Pál bónda Lýösson í Litlu-Sandvík Við Gunnar Ijósmyndari rekumstá Pál í Litlu-Sand- vík þar sem hann er að dytta að girðingu. — Komið þið með mér heim í kaffi/ sagði hann. Og þó að ekkisé langt síðan við gæddum okkur á kaffi- sopa úr hitabrúsa; henn- ar Dagbjartar minnar á Stokkseyri þá þekkjumst við boð Páls. ,,Það er svona með blöðin" — Já, þaö er nú svona méö blöö- in, segir Páll, — aö i þeim er helst Páll Lýðsson. Ljósm.: gel. . „Vonin er lífseig >* ekki fjallaöum annað en þaö, sem miður fer. Það var t.d. aldrei skrifað um Votmúlann nema þeg- ar eitthvað þurfti illt um hann að segja, en hin góðu tíðindi af þvi, sem þar gerðist, voru hinsvegar látin liggja i þagnargildi. An þess að viö ætlum að fara að rifja upp Votmúlamálið þá má geta þess, að þegar stóð til að selja jörðina á sinum tima, þá vildi hreppsnefnd Selfoss gjarna kaupa hana fyrir 30 milj., sem greiðast áttu á 30 árum og með hámarksvöxtum. Sandvikur- hreppur afsalaði sér forkaups- rétti. 1 ljós kom að meiri hluti ibúa á Selfossi var andvigur kaupunum. Við það sat um sinn. Svo yfirtók Búnaðarbankinn jörð- ina. Ungur maður vildi þá gjarn- an fá jörðina en réði ekki við verðið. Seinna fékk svo bankinn tilboö frá fjórum Reykvikingum um kaup á mestum hluta Votmúl- ans. Inn i það tilboð gekk Sand- vikurhreppur og fékk jörðina i hendur ungum og ágætum manni. Þá þagnaði pressan. Ekki orð um það i pressunni þegar nýr ábú- andi réðist i það að byggja á jörö- inni nýtt ibúðarhús, ekki orð um þaö afrek, sem ung hjón unnu við að koma sér þarna fyrir. Ég ætla ekki að fara að rifja upp Votmúlamálið þvi ég vil að það sé gleymd saga. En með fullri virðingu fyrir þeitn, sem ætluðu sér aö eignast Votmúlann, — ágætis fólk, — þá var þarna háð varnarbarátta fyrir sveitarfélag- ið. Spurningin var einfaldlega þessi: Atti jörðin, við eigenda- skipti, að ganga endanlega úr ábúð eða fékk að setjast þar að nýtt fjölskyldufólk i stað þess, sem fór? Svona einfalt er þetta mál. Meira kaffi? Sest niður og samið Það er best aö vera ekkert að reyna að leiða þetta samtal með neinum spurningum. Og Páll heldur áfram máli sinu: — Þeim sveitum er hættast, sem liggja næst þéttbýli. En þó að svo sé ástatt með okkur hér i Sandvikurhreppnum þá höfum við sloppið mjög vel. Um 1970 hóf hér búskap margt ungt fólk, sem var uppalið hér i sveitinni, tók hér viö jörðum og byggði upp. Hvern- ig til tekst i þessum efnum veltur mjög á eignaskiptum milli kyn- slóða. Hér i sveit ganga menn ekki meö þær hugmyndir, að færa fé á milli kynslóða með jarða- kaupum. Þvi hefur ungt fólk get- að tekið hér við jörðum og hafið búskap án þess að reisa sér hurð- arás um öxl, binda sér þá bagga, sem það losnar ekki við og stynur undan ævina út. Jafnframt reynum við svo að skapa aðstöðu til félagslegrar þjónustu, sem er sambærileg við það, sem gerist i þéttbýlinu. Við semjum um ýmislegt samstarf við þéttbýlið þannig, að hver aðili um sig haldi sinu sjálfstæði. Þetta hefur gefið góða raun, er orðið viðurkennt sjónarmið hér i Fló- Ekki orð um það afrek, sem ung hjón unnu við að koma sér þarna fyrir | hans i andanum), sjást ekki fyrir og og vill þá eftir þvi fara árangurinn af „umbótaviðleitn- inni". Páll er bjartsýnn, þrátt fyrir kaliö. — Jú, kal er mjög mikið hér á Suðurlandi. Maður verður að endurrækta stóra fláka. En það kemur gras. Langar í hitaveitu anum og tvimælalaust báðum að- ilum til hagsbóta. Þegar gengið hefur verið frá málum með þess- um hætti þurrkast út öll tor- tryggni og komi það fyrir, sem naumast hendir, að upp skjóti kollinum ágreiningsefni, þá er bara staldrað við og þau leyst. Sagan af yrðlingnum — Og búskapurinn gengur vel i Sandvikurhreppnum ? — Hér er énginn að berja sér. Ef framleiðslan dregst saman nú vegna kalsins þá er það ekki okk- ar mál, bændanna. Það fer aldrei svo að við höfum ekki nóga mjólk að drekka og nóg kjöt að eta. Sama gegnir með þessa svoköll- uðu offramleiðslu. Hún er ekkert einkamál okkar bænda. t fyrra kvað það sifellt við að við fram- leiddum alltof mikið og af þeim sökum værum við þjóðfélagslegir amlóðar. Nú er komið jafnvægi I mjólkurframleiðslunni, fram- leiðslan svarar til neyslunnar, sem er þetta 105-108 milj. ltr. á ári. En svo heldur mjólkurfram- leiðslan bara afratn að minnka. Þessir aumingja menn, er halda að þeir sitji uppi meö alla búvisku veraldarinnar vita, þegar allt kemur til alls, ekkert um hvað þeir eru að tala og skrifa. Þeir halda, að stjórn á búvörufram- leiðslu sé álika auðvelt verk og að skrúfa frá og fyrir krana. Þeir gera sér enga grein fyrir þvi hve margir þættir, sem menn hafa ekki vald á, gripa þarna inn i. Of- framleiðsla er nokkuð, sem menn hafa ekki tölfræðilegt vald á. Að imynda sér það er að einfalda málið um of. En þetta er mál þjóðfélagsins alls, ekki bara bænda. Ef menn vilja endilega fara að kreista landbúnaðinn þá dugar ekki að fara að eins og einn merk- isbóndi fyrir austan, sem sendur var á refaveiðar. Hann var latinn halda á yrðl- ingi út fyrir greninu og átti að kreista hann hæfilega mikið til þess að hann færi að hljóða, ef ^ Jú, nú langar okkur svo sannarlega í hitaveitu | ™ Þá stígur fram úr hinum þögla hópi.... verða mætti til þess að ginna lág- fótu að. En þetta var heljar- ménni, sem kreisti lifið úr yrö- lingnum við fyrsta átak, án þess að hann kæmi nokkru hljóði upp. Þannig hendir það, að likamlegir og andlegir kraftajötnar, (og á ég þá i siðara tilfellinu við Jónas minn á Dagblaðinu og bræður — Nú er verið að leggja hita- veitu til þorpanna hér niðri á ströndinni og hún fer hér i gegn- um sveitina. Hafið þið ekki auga- stað á henni? — Jú, nú langar okkur svo sannarlega ihitaveitu. Við höfum i höndunum áætlun frá Fjarhitun i Reykjavik og samkvæmt henni er þessi framkvæmd talin hag- kvæm. Eins og þú segir liggur leiðslan til þorpanna hér i gegn- um hreppinn. En þetta er risa- vaxið átak fyrir litið sveitarfélag og við þurfum að komast inn á lánsfjárætlun. Hitaveita um hreppinn verður lika auðveldari i framkvæmd og ódýrari fyrir það, að sveitin er mynduð af sex hverf um. Ég held, aö til lengdar verði ekki endurtekið ævintýriö úr Grafningnum. Þar lá raflinan ár- um saman i gegnum hreppinn, aðrir nutu birtu rafljósanna en hreppsbúar sátu eftir i myrkrinu. Kannski talin sérviska — Jæja Páll, er þetta ekki bara aö verða fjandi gott hjá okkur? En einu sinni sagði góðvinur minn, Haraldur heitinn Hjálmarsson fra Kambi i Skaga- firði um sjálfan sig: „Haraldur er á þvi enn þótt enginn geti séð það. Það eru fremur fáir menn, sem fara betur með það." Viö erum nú báðir alltaf dálitið pólitiskir þó aö við förum fremur vel með það, eins og Haraldur minn með Heiðrúnardropann. Þú ert flokksbundinn Framsóknar- maður eins og ég var áratugum saman, en samt ert þú algerlega andvigur hersetunni hér, sem flokkurinn „okkar" afsakar alltaf meö ófriðartimunum sinum. — Já, ég er flokksbundinn Framsóknarmaöur en algerlega andvigur hersetunni. Samt er ég ekkert illa liðinn innan flokksins, held ég, hvort sem hann tekur nú nokkurt mark á mér eða ekki. Kannski er þetta bara talin sér- viska, sem mér er þá virt tii vork- unnar. Endurminningar Magnús Bl. Jónsson: Endur- minningar I-II. Reykja- vík — Ljóðhús 1980. Séra Magnús Bl. Jónsson prestur i Vallanesi hóf ritun endurminninga sinna á 79. aldursári. Astæðurnar rekur hann i formála, höfuðástæðan var sú að heimilishagir voru þeir, að hann átti ekki heimangengt og kunni illa iðjuleysi og tók þá til að rita þessar endurminningar. Ýmsir höfðu einnig hvatt hann til þessa fyrirtækis og eftir að hann hóf verkið jókst áhugi hans á þvi eftir þvi sem á leiö. Höfundurinn tekur það skýrt fram I formála að „aðaláhuga- mál og markmið" sitt hafi verið að tryggja konu sinni og börnum sæmilega afkomu, þegar hann væri allur, en hann áleit að hann yrði ekki langlifur. Aðstæður séra Magnúsar i uppvexti urðu honum brýning i þessa átt, hann lýsir mjög opinskátt þvi öryggisleysi sem hann og fjölskylda hans átti við að búa i æsku hans og þvi beindist starfsemi hans aö þvi að verða efnahagslega sjálfstæður og það varð hann vissulega. Höfundurinn lýsir nákvæmlega fyrstu árum sinum og sambúð foreldra sinna, sem var ekki eins og best varð á kosið sökum ýmissa galla i „karakter" föður hans. Sr. Magnús lýsir þessu nokkuð nákvæmlega og gerir sér far um aö skilja ástæðurnar, sem ollu óhamingjunni. Hann lýsir búnaðarháttum og daglegu lifi fólks við Breiðafjöröinn, en þar og viðar var faöir hans prestur. Kaflinn um búskaparhætti á A og fólkið þar eru skrifaðir af ræktar- semi og virðingu, þar kynntist hann grónu en fátæku heimili, þar sem hver dagur var öðrum likur og alltgekk eftir fornum venjum. Þarna kynntist séra MagnUs gömlum sagnaþul, Gisla Hjalta- syni, om hann kunni fornar sögur og var munnmælasjóður. Býliö A er skammt frá höfuðbólinu Skarði á Skarðströnd. Höfundur kynntist einnig þvi heimili, þegar hann dvaldi þar um tima, haustið 1875. I öðru bindinu segir höfundur nokkrar sögur tengdar kammer- ráðinu og hans tið. Magnús lýsir skólagöngu sinni all nákvæmlega, hann kostaði sig sjálfur i skóla og á þeirri tið var það afrek. Cftsjónarsemi hans i fjármálum kom sér vel og spar- semi ög nýtni ekki siður. Þótt hann nyti aðstoðar góðra manna, þá var hans hlutur mestur hvaö snerti kostnaöinn. Það er skemmtileg mynd sem hann dregur upp af Geir ZoSga, en hann bauöst til aö aðstoða hann fjárhagslega ef á lægi. Siöan berst séra Magnús út i Akureyjar og kynnist þar konu- efni sinu, Ingibjörgu dóttur Péturs Eggerz. Þar kynntist Magnús séra Friðrik Eggerz, sem þá var orðinn aldraður maður en hann flutti skömmu siðar úr Akureyjum og gerðist einsetu- Séra Magnús Blöndal Jónsson maður i húsi þvi er hann lét byggja sér i Hvalgröfum á Skarðaströnd. Lýsingin á séra Friðrik er eftirminnileg og höfundurinn lýsir honum af skiln- ingi og velvilja. Persdnulýsing- amar i minningum séra Magniís- ar eru margar mjög hnyttnar, og einnig kennir þár oft mikillar hlýju i garð þeirra sem hann lýs- ir, hann virðist forðast að íysa ná- ið þeim einstaklingum sem hann átti i brösum við, nema hvað lýs- ingin á tengdamóður hans af sið- ara hjónabandi er gerð af góöri kimnigáf u enda hafði hann ráö á þvi, þar sem hann gekk með sigur af hólmi i þeirra viðskiptum og naði konunni. Magnús fer siðan i Prestaskdl- ann og gerist prestur austur á landi og siðan i Vallanesi, en þar var hann prestur og fyrst og fremst bóndi i 33 ár. Þaö fer litið fyrir frásögnum af prestskap séra Magnúsar i þessum minning- um en þvi meir fyrir lýsingum hans á búskaparháttum og bú- skaparhagfræöi. Hann var ágætur búmaður og þar kom sér vel ráðdeild hans og útsjónar- semi. A skömmum tima kom hann upp stórbúi I Vallanesi, e. t.v. með stærstu búum lands- ins i þann tið. Hann átti i stappi við einstaklinga þar eystra m.a. út af frikirkjubrölti þeirra, en Siglaugur Brynleifsson komst frá þvi öllu með hreinan skjöld. Einnig kom hann vitinu fyrir þá kauphéðna sem ætluðu sér aö beita prest hálfgerðum kaupþvingunum; þeim varð ekki | kápan Ur þvi klæðinu. Minning- arnar bera þess glöggt vitni hversu mein-praktiskur séra Magnús var i öllum sinum við- skiptum, hann var mikill raun- sæismaður og öll háspeki var honum fjarri. Ahuginn á fjár- málum varð honum áskapaður af ytri ástæðum þegar i æsku og þvi fer talsvert fyrir umræðum og frásögnum af þeim málum i minningunum. Minningarnar eru fjörlega skrifaðar lengst af, höfundurinn hefur bætt inn i þær og aukiö þær með nokkrum þátt- um ma. ágætum þætti um hunda og búhagfræði. Hann skrifar einnig þætti um föður sinn og siðari konu sina. útgefandinn segir i eftirmála að nú séu birtir um tveir þriðju hlutar þessa minningaverks séra Magnúsar og þriðjungurinn sem eftir sé fjalfi einkum um biiskaparhætti, sjáv- . arUtveg og aldarhátt, en minna um personuleg efni. Vonandi verður ekki langt i að sá hlutinn komi Ut. Gildi þess sem Ut er komið liggur að nokkru I aldar- farsfróðleik og það er aldrei of mikil af slikum frásögnum eftir skilrika menn. Höfundurinn var orðinn aldr- aður maöur, þegar hann hóf samantekt þessa, en honum hefur tekist að skifa mjög læsilega og skemmtilega bók, sem lýsir honum sjálfum vel, samferða - mönnum hans og aldarhætti. Hann kemur fram á þessum siö- um sem mikill bUmaður, snjall rithöfundur og hreinskiptinn maður til orðs og æðis. Sem ald- arfarslýsing er ritséra MagnUsar dýrmæt heimild. Lýsingar hans frá Breiðafiröi og af fólki þar eru einstakar, en þar um slóðir reis menningarviðleitnihæstá siðustu öld. Minningar séra MagnUsar eru meðal bestu endurminninga- rita og ágætt heimildarrit um ald- arhátt og aldarfar. erlendar bækur Viking Voyagers. Then and Now. Alan Binns. Heinemann 1980. Höfundurinn er kunnur fyrir áhuga sinn á skipum og búnaði þeirra og rannsóknir sinar á ferð- um vikinga. Hann segist sjálfur hafa þrætt flestar leiðir á hafi, sem vikingar eru taldir hafa far- ið. 1379 var þúsund ára afmæli þingsins á Mön og i þvi tilefni stóð kaupsýslumaður þar fyrir þvi að smiðað skyldi nákvæm eftirmynd norræns vikingaskips og þvi skyldi siðan siglt yfir höf frá Noregi til Orkneyja og siðan til Manar. Höfundurinn segir sögu þessa skips og ferðarinnar, hann lýsir nákvæmlega smiði skipsins og búnaði og siðan siglingunni). Skipið var skirt Hrafn Óðins og áhöfnin voru tólf manverjar og sex norðmenn. Höfundurinn rek- ur einnig sögu vikinga, einkum ferða þeirra um höfin og hvernig þeim tókst aö aölagast umhverf- inu, hann telur að tækni þeirra i siglingum sé merkasta arfleifð vfkinganna og að menning þeirra hafi fyrst og fremst verið tækni- menning. Fjöldi mynda er prent- aður á sérstakar myndsfður, bæði i litum og svart/hvitu. A Portrait of Jane Austin. Ðavid Cecil. Penguin Books 1980. Heimur Jane Austins birtist greinilegast I bókum hennar og I þessari bók leitast David Cecil við að skýra þennan heim og dýpka með rannsóknum á skáldsögum hennar, bréfum og minningum samtiðarmanna. Höfundurinn dregur upp sviösmyndir úr dag- legu lifi skáldkonunnar og fjöl- skyldu hennar. Eins og kunnugt er mátti telja hana til þeirra stétta á Englandi, sem voru tengdastar lágaðli landsbyggð- arinnar og að nokkru hluti hans, náin skyldmenni skáldkonunnar tilheyrðu prestastéttinni og sumir þeirra voru skipsstjórnarmenn og aðmirálar. Cecil dregur upp skemmtilega mynd af lifi landað- alsins og fjöldi mynda er birtur til aukins skilnings á efninu. Þetta er fallega gerð bók.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.