Þjóðviljinn - 23.02.1982, Blaðsíða 8

Þjóðviljinn - 23.02.1982, Blaðsíða 8
8 StÐA — ÞJÓÐVILJINN þriðjudagur 23. febrúar 1982 Tryggvi Felixson ræðir við Erik Alfsen forystumann í samtökum NEI TIL ATOMVÁPEN í Noregi Tryggvi Felixson. Hreyfingin „Nei til Atom- vapen" (Gegn Kjarnorkuvopn- um) var sett á laggirnar i Noregi haustið 1979 þegar umræöur um nýjar meðaldrægar kjarnorku- eldflaugar i Evrópu, Pershing og Cruise flaugarnar, voru hvað heitastar. Upphaflega var barátt- an helguð þvi takmarki að koma i veg fyrir aö þessi nýju kjarna- vopn yrðu staðsett i Evrópu. En eftir að NATO hafði komið sér saman um staðsetningu vopn- anna og séð var að baráttan yrði langvinn, tok Hreyfingin á sig Þaö eru margir sem ekki skilja þetta og segja að kjarnavopn verði notuð í striði hvaða varnar- áætlun sem fyrir liggi. Þetta er ekki rétt. t striði mun brugðist viö eins og undirbúið hefur veriö á friðartimum. Og það er undirbún- ingurinn undir kjarnastrið sem við viljum stoppa. Það er hér sem við meinum að NATO verði að breyta sinni hernaðaráætlun um notkun kjarnavopna. Við tökum ekki afstöðu til aðildar Noregs að NATO, viö erum hvorki með eða á móti NATO. t hernaðaráætlun NATO er gert ráð fyrir að við get- um verið fyrstir til að nota kjarnavopn. Ef það reynist nauðsynlegt mun NATO nota kjarnorkuvopn til að mæta árás Friðarsinnar og friðar- hreyfing.orð sem mikið hafa verið f fréttum á s.l. mánuðum. Nú er það svo að flestir telja sig friðarsinna. En menn deila um þá leið er fara skal til að ná settu marki um öryggi og friö. Friðarhreyfingar þær sem safnað hafa miljónum Evrópubúa út á götur og torg undir kröfunni „Gegn Kjarn- orkuvopnum" gagnrýna stefnu Austurs og Vesturs i varnarmálum og benda á nýjar leiðir til að auka öryggi og varnir Evrópu. séu að mestu leyti virtir. Við höf- um ekki neitt sem komið getur i staðinnfyrir slika samninga. En samt megum við ekki gera okkur neinar tálvonir. Við getum ekki treyst stórveldunum fullkomlega. Hvað viltu þá segja um ferðir sovéskra kafbáta i sænska skerjagarðinum? Það sem gerðist fyrir utan Karlskrona sýnir að minu mati hversu mikilvægt það er að koma einhverjum böndum á kjarnorku- vopnin. Eftirlitið er mikilvægt. Við getum hugsað okkur hvað hefði gerst i Sviþjóö ef til hefði verið alþjóölegur samningur og einhver alþjóðleg eftirlitsnefnd sem sjá skyldi til þess aö samningum væri fylgt eftir. At- ekki tsland nefnt i þessu sam- bandi? Það er augljóst að Island til- heyrir Norðurlöndunum sögu- lega, menningarlega og á margan annan hátt. En landfræöileg lega tslands og varnarsamningur landsins við Bandarikin hafa i för með sér vandamál. Þess vegna höfum við sagt að Island geti ekki veriö með á fyrsta stigi málsins. Engu að siður tel ég það mikil- vægt að Island sé með i þeim um- ræðum sem þurfa að eiga sér stað á milli rikisstjórna Noröurland- anna um þetta mál. Þar verða ts- lendingar að vera með frá upp- hafi. Við þurfum að komast að þvi hve mikið við getum oröið sam- mála um og hvaða marki er hægt Kjarnorkuvopnalaus svæði og stöðvun vopnakapphlaups fyrstu skrefin í rétta átt Erik AMsen: Þaðeru pólitiskar á- kvarðanir sem hafa valið þvi að svo mikil áhersla er lögð á kjarn- orkuvopn. fastara form. I dag er Hreyfingin samsett af u.þ.b. 300 hópum og félagsdeildum og nær starfið yfir allan Noreg. Með útbreiðslu- starfsemi, undirskriftasöfnun og mótmælaaðgerðum hefur „Nei til Atomvapen" sett svip á varnar- og öryggismálaumræðu i Noregi á siðustu misserum. Erik Alfsen er prðfessor i stærðfræði við Háskólann i Osló. Hann er i stjórn „Nei til Atom- vápen". Viö hittum Erik Alfsen i Osló. Hér á eftir fylgir hluti af þvi sem okkur fór á milli: Kj arnorkuvopna- laus Norðurlönd Viö spyrjum Alfsen fyrst að þvi hvert sé markmiö „Nei til Atom- vapén". Viðhöfum þrjú megin markmið eða kröfur. Sú fyrsta er mjög almenns eölis: „Fjarlægjum kjarnorkuvopn f Austri og Vestri". Við gerum engan greinarmun á Austri og Vestri, við berjumst gegn kjarnorku- vopnum beggja aðila. I nánari skilgreiningu á þessari kröfu kemur fram að viö teljum að kjarnorkuafvopnun verði að byrja á þvi aö allir aðilar hætti að auka vopnabirgöir sinar. Það sem er mikilvægast I dag i þessu sambandi eru hinar nýju meðal- drægu eldflaugar i Evrópu: Pershing, Cruise og hinar sovésku SS-20. Viö æskjum þess að báðir aðilar, þegar i stað og án skilyrða, hætti frekari uppsetn- ingu á þessum vopnum og dragi úr þvi magni sem fyrir er. „Engin kjarnorkuvopn i Noregi, hvorki i friði né striði" hljóðar krafa okkar númer tvö. Viö höfum i Noregi sjálf ákveðið að hér skuli ekki kjarnavopn geymd á friðartimum. Til viðbót- ar viljum við að kjarnavopn skulu ekki notuð i striði. Þetta þýðir að varnaráætlun Noregs má ekki byggjast á notkun kjarnavopna. með venjulegum vopnum. Þetta teljum við rangt og erum á móti hinni s.k. „fyrstunotkunar - áætlun" (forskotsárás). t þriðja lagi höldum við á lofti kröfunni „Norðurlönd sem kjarn- orkuvopnalaust svæöi'Wið litum á þetta sem viðbót við kröfu núm- er tvö. Þetta er ein leiö til aö fá bindandi samkomulag um að kjarnavopn veröi ekki með i hernaðarlegum undirbúningi i Noregi og á hinum Norðurlöndun- um. Eru ekki Norðurlönd með slfku kjarnorkuvopnalausu svæði að kaupa sér öryggi án þess að öryggiannarra Evrópubúa aukist nokkuð? Aðal inntak hugmyndarinnar um kjarnorkuvopnalaust svæöi er að minnka spennu á timum þegar vopnakapphlaupið bara eykst og eykst. Astandið i dag er ólikt i hinum ýmsu hlutum Evrópu. Annars vegar Mið Evrópa, þá sérstaklega þýsku rikin tvö, sem hefur að geyma geysilega mikið magn kjarnavopna sem ekki verða fjarlægö á einni nóttu. Hins vegar eru aörir hlutar Evrópu kjarnorkuvopnalausir, s.s. Norðurlönd og Balkanlönd. Það er mikilvægt aö þessi svæði hald- ist kjarnorkuvopnalaus og þetta viljum við fá staðfest meö al- „Við munum halda áf ram að vinna meðal fjöldans" þjóðasamningi. En þessi samningur verður að vera þannig úr garði gerður að möguleiki sé á aö stækka svæðið þannig, að að lokum verði Evrópa eitt kjarn- orkuvopnalaust svæði. Getur þú skilgreint hvað er átt við með kjarnorkuvopnalausu svæði? Skilgreiningin verður fyrst ljós viö pólitiskar samningaviðræður milli viðkomandi aðila. Ég get þó bent á ýmis grundvallaratriði. Við hugsum okkur að svæðið skuli ábyrgst af alþjóðasamningi. Ráöstefna Sameinuðu þjóöanna um afvopnunarmál árið 1978 gerði uppkast af sliku samkomu- lagi um hvað ber að skilja sem kjafnorkuvopnalaust svæði. Þá höfum við eitt dæmi þar sem Suður Ameriku-þjóðirnar undir- rituðu slikt samkomulag fyrir nokkrum árum. Grunnatriðin eru tvö. Það fyrsta er lögfræðilegs eðlis. t fyrsta lagiábyrgjastlöndin á hinu kjarnorkuvopnalausa svæði að ekki komi til geymsla eða notkun á kjarnavopnum á þeirra um- ráðasvæði. I öðru lagi ábyrgjast kjarnorkuvopnaveldin að þau muni ekki nota kjarnavopn gegn löndunum á svæðinu. Hitt atriðið er hvernig nauðsyn- legu eftirliti á þvi hvort allir aðil- ar standa við samninginn skuli háttað i friði sem og striði. Eftir- litið á friðartimum er mikilvægt; þaö er jú undirbúningurinn að kjarnorkustriði sem við viljum hindra. Þegar sagt er að ekki sé hægt að treysta á slikan samning i striði, þá er það annað mál. Markmiðið með svæðaáætluninni er jú aö koma i veg fyrir að strið brjótist út. Duga alþjóða- samningar? En við höfum ótal dæmi um það að stórveldin fara sinar leiðir hvað sem alþjóðasamningum Ifð- ur? Allt alþjóðlegt samstarf byggist á þvi að samningar milli landa buröirnir eins og þeir áttu sér stað voru mikill álitshnekkir fyrir Sovétrikin. En ef kafbáturinn hefði þurft að liggja tvo til þrjá mánuði i sænskri höfn á meðan alþjóðleg nefnd kannaði málin þá hefði allt málið orðið Sovétrikjun- um erfiðara. Til að gera langa sögu stutta. Við þurfum að gera samning sem er þannig að I grundvallar- atriðum sjái allir aðilar sér hag i að halda hann. Eg segi i grundvallaratriðum þvi auðvitað geta verið einstök tilfelli þar sem einn aðili sér sér hag i þvi að brjóta samkomulagið. En í heild hafa allir aðilar það mikinn hag af aö halda samkomulagið, að það mun stuðla að framgangi þess á friöartimum. Hvað með ísland? Hafin er undirskriftasöfnun á Norðurlöndunum fjórum þar sem þess er krafist að rfkisstjórnir Finnlands.Danmerkur, Noregs og Sviþjóðar vinni að þvi að fá þessi lönd yfirlýst kjarnorkuvopnalaus. Fleiri hundruð þúsund Norður- landabúa hafa skrifað nafnið sitt undir þessa kröfu. Hvers vegna er að ná — hvað sé best að gera til þess að fsland og Færeyjar að þvi leyti sem framkvæmanlegt er verði aðilar að sliku svæði. Mikilvægast er að hafa raun- hæfar áætlanir sem hafa mögu- leika á að komast i framkvæmd. Greinilegt er að hugmyndir „Nei til Atomvápen" njóta mikils stuðnings i Noregi. Skoðanakann- anir sýna að yfir 70% þjóðarinnar er hlynntur hugmyndinni um kjarnorkuvopnalaust svæöi. Verkamannaflokkurinn hefur gert samþykktir þessu máli til framdráttar. Hægriflokkurinn sem nú skipar ríkisstjórn lands- ins hefur ekki gert neitt málinu til stuðnings en skoðanakannanir sýna að yfir 50% kjósenda flokks- ins eru hliðhollir tillögunni. Rikisstjórnir Sviþjóðar og Finnlands virðast reiðubúnar til að hefja umræður um þessi mál. öðru máli gegnir um Danmörku og Noreg. Þær rikisstjórnir sem þar fara með völd eru hikandi og vilja ekki setja i gang neinar um- ræður nema NATO sé haft með i ráðum. Ef Danmörk og Noregur hefja umræður um kjarnorkuvopna- laust svæði án þess að ráðfæra sig við NATO, ber þá ekki að skilja það svo að þessi lönd dragi sig út úr NATO-samstarfinu? „Það er undir búningurinn undir ^% kjarnorkuvopna- 'jfe^áoi stríðið p|É|p sem við viljum stöðva"

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.