Þjóðviljinn - 16.12.1984, Blaðsíða 12

Þjóðviljinn - 16.12.1984, Blaðsíða 12
Nyrst á Borgundarhólmi rísa miklar kastalarústir og setja dramatískan svip á um- hverfið. Hérsátu landstjórar og heimtu skatt af fólkinu og höföu sér til f ulltingis setu- liö : fékk hver byssuskytta átta potta öls á dag til aö deyja ekki úr leiðindum. Yfir kastal- anum, sem Hamarshús heitir, Leonóra Kristín, dóttir Krist- jánsfjórða, en pau höfðu komið sér í landráðamakk við Svía. Nokkru áður en það gerðist, hafði pessi kastali orðið vitni að sérstæðum at- burðum: Uppreisn Borgund- arhólmaragegn Svíum. Það var 1658. Við kastalabrúna gömlu rís bautasteinn sem Folket bröd sit Fremmed- aag Her hvor Klippen bryder Sö... segir par. Hér par sem klettur- inn klýfur sjóinn braust fólkið undan framandi oki. Frjáls- borin ætt varðveitti tungu feðranna og enn er Borgund- arhólmur dönsk eyja. höfðu Danir farið halloka fyrir Svíum í mörgum orustum. Vetur- inn 1658 var harður og Karl Gúst- af Svíakonungur gat farið á ís yfir sundin, sest um Kaupmannahöfn og þvingað Dani til að láta af hendi Skán og Borgundarhólm. í lok apríl steig hinn nýi sænski landstjóri, Johan Printzenskjöld, á land með 120 byssuskyttur. Eyjarskeggjar tóku hernáminu Landstjórinn myrtur Printzenskjöld leitaði gistingar hjá borgarstjóranum í Rönne, Peder Laursen. Jens Kofoed safnaði liði og umkringdi hús borgarstjórans. Síðan ber mönnum ekki saman um það sem gerðist. Jens Kofoed segir að Þegar Jens Kyrfotur hrakti Svía á brott gnæfði mikill turn. í honum sátustundumfrægirfangar eins og Corfitz Ulfeldt og setturvarárið 1912tilminn- Qanjr \ vdndCI ingarumpessitiðindi Um það leyti að þetta gerðist ¦v-'*'**". ¦'•' HH 'tlHJ -íJ^^HpI:: ; HbP- iM 'HK' B IIIÉ I 1 /Ci H Ha m'^ ^mmmmmm '¦¦ ¦':.'.¦ ?.;-Bte ?*^Hr-'';¦¦•' - SíslÍSraáEÍ/'¦'¦"" ¦':--'''¦¦ ' ' H ¦ -yte^^l S • w ¦' ^ ^B' '::. u:-'^'feÆa»-íx':,r1 sJHÍHjFí. HJ' '''::jjfí? ;'ÆP5,C" ^HÍ •¦'*''• .H 1 ^^H''HfHL- '¦ 9 *Jm ' Í-H«l''; '"'"¦' 1 Tfcfc . Á'.'-A^^^^^d^^^^^HHHH hH^^^tJh 'v jSnWS hhhhhhbj ' 3s$w jeSHI \i t'^wíá^i, wkhhI hheb2S. '¦ -iHl hH faHfcg)! Wu''^*l '.:-,•.".; '-HjfÉBj' ^f V"'" "'^ HM? <•¦ HHHHH' ~ WWvB H«g'Æ..'- ' . .: -HB> iHi HW^HH HHF ¦ ™ 'vHHBH - HHiflviHK'W #¦ >f' ¦¦ ¦¦\^B Hpr^ wH 11 > -•'¦'HF ¦¦• -/wH .-'¦' :" KH)É~4$• 38H ijH Hf'*- ¦ ^BJfl '^ •ilSskí'- lik, ' Vn ¦£-¦*. -«IH - BiÉi ' Hál '¦'¦-« ^ f^ SÍ ¦':.:¦•¦¦¦:¦. 1 Kk'- '?'" ' ^!H ¦ -: ->?V.'";:'.'-'."':-. H UHHinSl Í HV •' JH wTt ^BJ ¦ wl ?Hf ^H •""'¦''"'""¦'¦'•''''¦hS :-^\ ^¦h hhhhhhhhh^hhhHh^Iw ^ ^ ' :¦--¦ - v ¦ ^mA^ jdl' SB . hhhW/ >lá HM i /tjlp 1HJ HKpSJ ¦ ¦ HJ ekki vel - þeim mun fremur sem Svíar, sem áttu víða í stríði um þetta leyti, vildu pressa út úr landsfólkinu þrisvar sinnum meiri álögur en nokkrum dönsk- um kóngi hefði dottið í hug - þar að auki vildu þeir smala ungum Bornhólmurum í sænska herinn. Þegar Karl Gústaf svo rauf ný- saminn frið í ágúst 1658, landaði í Korsör og ætlaði að afmá Dan- mörku af kortinu, tók Printzenskjöld að ugga um sinn hag. Að vísu var Danmörk öll í mikilli hættu - að minnsta kosti þar til Friðrik þriðji fengi aðstoð frá Hollendingum, sem höfðu tekið að sér að gæta „valda- jafnvægis" á Eystrasalti. En landstjórinn sænski var um stund einangraður meðal fjandsam- legra eyjarskeggja. Þann áttunda desember reið Printzenskjöld frá Hamarshúskastala til Rönne og ætlaði að senda þaðan skútu til Svíþjóðar með beiðni um liðs- styrk. Þetta átti eftir að verða síð- asta reisa hins sænska foringja, því á leiðinni beið hans samsæri. Höfuðpaurarnir í því voru þeir Jens Kofoed, höfðingasonur frá Rönne, Poul Anker, sóknar- prestur í Hasle og Peder Olsen borgarstjóriíHasle,semermiðja vegu milli Hamarshúss og Rönne. landstjórinn sænski hafi verið skotinn þegar hann reyndi að flýja frá Dönum, sem ætluðu að setja hann í varðhald í ráðhúsinu í Rönne. Förunautar Svíans segja hinsvegar að um morð af ásettu ráði hafi verið að ræða. Hitt er víst, að það var mágur Jens Kofo- ed sem hleypti af skotinu, en á eftir skutu Jens og einn félaga hans úr sínum pístólum á lík Sví- ans - að líkindum átti þetta að merkja að héðan af yrði ekki aft- ur snúið, bræðralag samsæris- mannanna væri órjúfanlegt. Með list og vél Strax um nóttina reið Jens Kof- oed norður eyna og safnaði liði. Hélt það að Hamarshúsi og krafðist þess af Per Lagman liðs- foringja að hann gæfi upp kastal- ann. Lagman hikaði við, en þá gripu Danir til bragða - þeir færðu einn sinna manna í föt Printzenskjölds og sýndu hann úti fyrir kastalamúrum og höfðu í hótunum um að senda höfuð hans afhöggvið inn til kastalafrú- arinnar ef setuliðið ekki gæfist upp. Gengu Svíar þá út og voru handteknir, en Jens Kofoed setti Sænski landstjórinn Printzenskjöld var skotinn til bana í Rönne Skjaldamerki Kýrfótunga: var ekki Agnar Koefoed einn af þeim? 12 SÍDA - ÞJÓÐVILJINN - JÓLABLAÐ

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.