Þjóðviljinn - 25.08.1988, Blaðsíða 9

Þjóðviljinn - 25.08.1988, Blaðsíða 9
KVENNARÁÐSTEFNAN í ÓSLÓ Ungu konurnar f lýja burt Sameiginlegur vandi í norrœnum sjávarútvegi Vilborg Harðardóttir skrifar um norrænu kvennaráðstefn- una í Ósló - 1. grein. „Skorturinn á gjafvaxta ungum konum í sjávarþorpunum mun skipta meiru um framtíð sjávarút- vegsins en aflamagnið, fram- leiðni, veiðikvótar, markaðir o.s.frv. Það á eftir að koma í Ijós að það verður miklu erfiðara að fá nógu margar ungar konur til starfa á þessum stöðum en að byggja fiskistofnana upp að nýju". I ofanrituð orðrétt ummæli for- stjóra fiskrannsóknaráðsins, R. Waage, vitnaði Kari Riddervold útgerðarfræðingur frá Tromsö í erindi sínu á fundi um aðstæður kvenna við sjávarsíðuna eða kannski mætti allt eins kalla við- fangsefnið „sjávarútveginn frá sjónarhóli kvenna". Fundurinn var haldinn að frumkvæði nor- skra kvenna sem starfa á ýmsum sviðum útgerðar og fiskiðnaðar í þeim tilgangi að skiptast á upp- lýsingum og mynda tengsl milli kvenna sem vinna við fisk og búa við sjávarsíðuna á Norðurlönd- unum. Til gamans má geta þess að Kari fékk hugmyndina að þessu framtaki þegar hún frétti af fyrirhugaða Norræna kvenna- þinginu í heimsókn á íslandi sl. vetur en hafði þá aldrei heyrt þess getið í Noregi. Sognefjord, virk í samtökum verkafólks í matvælaframleiðslu. Lítil og miðlungsstór fyrirtæki eru dæmigerð fyrir norskan sjáv- arútveg og með þeim stendur og fellur byggðin úti um landið. Fiskvinnslan er eini atvinnu- möguleiki kvenna á þessum stöð- um og til að reyna að lyfta laununum freistast ungu konurn- ar til að fara í bónusinn og spara þá sannarlega ekki kraftana. Af- leiðingarnar eru allskyns at- vinnusjúkdómar og þótt nú sé farið að ræða lækkun eftirlauna- aldursins er sannleikurinn sá, að fjölmargar kvennanna neyðast til að hætta vinnu á miðjum starfs- aldri vegna þess að þær eru hrein- lega orðnar útslitnar. Fjárhagsleg afkoma í fiski- þorpunum er ótrygg og við þetta bætist erfitt álag á heimilunum, oft eru konurnar giftar sjó- mönnum og því einar ábyrgar fyrir börnum og búi langtímum saman, eins og fram kom hjá Bo- dil Skorstad, ritara Noregs Fisk- erkvinnelag. Það eru samtök kvenna í fiskibæjum upphaflega eigínkvenna sjómanna, stofnuð sem nokkurskonar styrktar- samtök hver við aðra með hjálparsjóði og þh. en vinna nú ötullega að því að reyna að breyta möguleikum og aðstæðum kvenna í sjávarþorpum. Ótrúlegur hryllingur Myndin Nær fimmtíu konur sóttu fund- inn og þótt frummælendur væru allir norskir lögðu konur frá Því sem fram kom við pall- borðið hjá íslensku konunum og þeim grænlensku bar í flestum at- riðum saman við norsku lýsing- una, nema vera enn verra ef nokkuð var. Þannig reyndust grænlensku konurnar td. ekki einu sinni vinna á sömu töxtum og karlmenn við sömu störfin og 10 - 12 tíma vinnudagurinn á ís- landi þótti ótrúlegur hryllingur, vægast sagt. Fyrir hönd íslenskra fiskvinnslukvenna sátu fyrir svörum þær Anna María Sveinsdóttir frá Stöðvarfirði og Dagbjört Sigurðardóttir frá Stok- kseyri, voru harðar og deildu bæði á ríkiskerfi og verkalýðsfé- lög. Ragna Bergmann formaður Verkakvennafélagsins Fram- sóknar í Reykjavík sagði í um- ræðunum frá fyrstu skrefum til r , JP^* |§||§f| Mynd úr „Fiskaren" af íslenskum konum í pallborðsumræðum um sjávarútveg og strandbyggðir: Dagbjört Sigurðardóttir, Jóhanna Jóns- dóttir og Þorbjörg Samúelsdóttir. ' Grænlandi og Islandi sitt af mörkum til að fylla upp í mynd- ina í pallborðsumræðum að fram- söguerindum loknum. Myndin sú skýrir kvennaskortinn eða stúlknaflóttann úr sjávarþorpun- um til staða sem bjóða upp á önnur störf en í fiski: Illa launað, einhæft og slítandi starf, sagði Torill Fíansen frá starfsmenntunar fiskvinnslufólks samkvæmt kjarasamningum, en þær Anna María og Dagbjört töldu þessa menntun ekki koma verkafólkinu að gagni almennt. Annars var það einmitt völ á starfsþjálfun og menntun og þar með margbreytilegri störfum innan sjávarútvegsins sem norsku fundarboðendurnir töldu helst til ráða fyrir konur í sjávar- þorpum, bæði til að bæta stöðu þeirra sjálfra og til að laða konur að þessum atvinnuvegi. Væntan- lega þá líka til að halda fyrrnefnd- um gjafvaxta hópum í heima- byggðunum, þótt reyndar kæmi greinilega fram að í því efni báru þær meira fyrir brjósti byggðasj- ónarmiðin en hagsmuni ein- hverra stjórnarherra í útgerðinni. Fjölbreytt námsframboð Sjávarútvegur er meðal þriggja stærstu útflutningsatvinnugreina Norðmanna, en það var ekki fyrr leiðslu. Hlutfall kvenna í námi í sjávarútvegsfræðum í norskum skólum nú er um 20% á fram- haldsskólaastigi og 9 til 36% eftir fögum á háskólastigi. Hlutfall kvenna í útgerðarfræðinámi hef- ur á tveim árum aukist úr 13 í 25% bæði vegna kynjakvóta í faginu, en líka vegna stóraukins áhuga kvenna .á þessu námi. Sama gildir um fiskeldisnámið, þar sækja konur greinilega fram. Farnir að sjá samhengið Athyglisverð var lýsing Kari Riddervold á verkefnum, sem nú Kari Riddervold talar á Óslóarráðstefnunni. en á áttunda áratugnum sem þeir fóru að gera sér ljóst mikilvægi menntunar í þessari undirstöðu- grein. Fyrsti útgerðarháskólinn var stofnaður 1972 og nú er í Nor- egi völ á menntun á sviði fisk- veiða, fiskiðnaðar og fiskeldis á mismunandi framhaldsskólastig- um og á háskólastigi auk starfs- menntunarnámskeiða af ýmsu tagi fyrir ófaglært verkafólk í fisk- vinnslu. Yfirlit yfir námsframboð sem Marit Larsen útgerðarfræð- ingur og verkefnisstjóri við Norg- es Fiskerihögskole sýndi á fund- inum var býsna fróðlegt fyrir áheyrendur af íslandi, þar sem allt er talið byggjast á fiski, en fjárfesting í menntun á þessu sviði er þó í algeru lágmarki og af ýmsum talin jafnvel út í hött. Þrátt fyrir fjölbreytta mögu- leika á menntun í sjávarútvegs- greinum í Noregi hafa konur ver- ið í minnihluta þeirra sem hafa nýtt sér þá. Athuganir á náms- og starfsvali ungs fólks við sjávarsíð- una sýna að mun fleiri stúlkur en áður afla sér nú einhverrar menntunar, en ekki á útgerðar- eða fiskiðnaðarsviðinu. Ef þær menntast virðast þær vilja kom- ast burt úr fiskvinnsluumhverf- inu. En einmitt aukin menntun kvenna á þessu sviði mundi leiða til breyttrar verkaskiptingar kynjanna, fjölbreytilegri starfa fyrir konurnar innan sjávar- útvgegsins og meiri áhrifa kvenna á stjórnun veiða og fiskfram- eru í gangi eða eru að f ara af stað í Noregi og beinlínis miða að því að auka og bæta hlut kvenna innan sjávarútvegsins sjálfs. Vegna þess að yfirvöld eru nú loks að koma auga á samhengið milli óánægju ungra kvenna með fábreytta starfs- og framtíðar- möguleika og fólksflóttans úr sjávarþorpunum hefur tekist að fá byggðasjóði og aðra ámóta að- ila til að styrkja verkefni af þessu tagi. Verkefnin beinast ýmist að því að hvetja stúlkur til menntunar á sjávarútvegssviðinu, gefa konum kost á eftirmenntun sem veitir aðgang að stöðuhækkunum og stjórnunarstörfum eða aðstoða þær við að stofna fyrirtæki í út- gerð, fiskiðnaði og fiskeldi með námskeiðum og stuðningi. Sem dæmi um smærri verkefni má nefna að verið er að kenna hópi kvennemenda við einn fiskiðnar- skólann að selja þorsk á Evróp- umarkaði. „Andöy - draumasveitarfélag- ið fyrir konur" nefnist eitt verk- efnanna sem reyndar einskorðast ekki við sjávarútveginn, en er ætlað að taka til allra þátta, sem hafa áhrif á kjör kvenna á staðn- um. Einskonar átaksverkefni svipað því sem verið er að vinna á Seyðisfirði og Egilsstöðum, nema þarna er gengið útfrá lífs- og starfskjörum kvenna sem lyk- ilatriði í að viðhalda blómlegri byggð. Sömu vandamál Umræðurnar í lokin leiddu í ljós að konur við sjávarsíðuna á Norðurlöndunum öllum eiga við mörg sömu vandamál að stríða. Fjölbreyttara atvinnuframboð fyrir konur væri bráðnauðsyn ef snúa ætti fólksflóttaþróuninni við og komst fundurinn í því efni að svipaðri niðurstöðu og byggðam- álafundur Alþýðubandaíagsins á Dalvík í sumar. Var bent á norsk fyrírtækjanámskeið fyrir konur (Etablererskolen) og átak við að byggja upp atvinnu við tölvu- tækni í fiskibæjum í Trönder sem dæmi um góða fjárfestingu fyrir framtíð kvenna á landsbyggð- inni. Aukin menntun kvenna í útgerðar- og fiskveiðigreinum og þar með fleiri stjórnunarstöður í hendur kvenna var aðlaðandi til- hugsun, en málsvarar fisk- vinnslukvenna bentu þó réttilega á að alltaf yrðu einhverjir að vinna á gólfinu. Byrjað væri á vit- lausum enda ef ekki yrði jafn- framt unnið saman að því að bæta kjör fiskvinnslufólksins og mætti þá gjarna byrja á að draga úr álaginu og ómanneskjulega vinn- uhraðanum sem bónusinn veld- Konur á sjóinn? Rætt var um áhrif frystitogara eða verksmiðjutogara til ills og góðs á afkomu kvenna. Víða hef- ur tilkoma þeirra orðið til að draga úr atvinnunni í Iandi, eins- og við þekkjum hér, jafnvel vald- ið atvinnuleysi. Um leið er að hefjast önnur breyting: Konur ráðast í síauknum mæli til vinnu um borð í togurunum, gerast sjó- arar. Launin eru betri en í fisk- vinnslunni í landi, en bakhliðin er löng útivist frá heimili og e.t.v. börnum. í jafnréttisnafni mætti þá segja að sjókonunu mætti ekki að vera vandara um en karl- mönnum, feðrunum. I nafni barnavelferðar stenst það hins- vegar sjaldnast. Aftur á móti er þetta spennandi tilraun og nýtt tækifæri fyrir þær sem ekki eru bundnar af ungum börnum. Ætti líka að brjóta upp verkaskiptingu í gömlu karlmannavígi, en við nánari fyrirspurnir kom reyndar í ljós, að enn eru þetta fyrst og fremst íshúskvennastörfin gömlu, snyrting og pökkun við borðið, sem hafa flust á nýjan stað. Ýmis fleiri sameiginleg mál voru viðruð og einkenndi umræð- urnar hve þátttakendur þekktu vel til af eigin raun, en voru ekki að tala fræðilega ofanað einsog stundum vill gæta í norrænu sam- hengi. Framhald þessa fundar verður vonandi meiri tengsl, um- ræður og samstarf fiskvinnslu- kvenna og annarra starfskvenna við sjávarútveg á Norðurlöndum. Niðurstaðan í lokin var að vinna að undirbúningi ráðstefnu með framlagi frá öllum löndunum og halda hana helst miðja vegu, þ.e. annaðhvort á íslandi eða í Fær- eyjum. Vandamálin eru þau sömu og því skyldi þá ekki vera hægt að skiptast á reynslu og hup myndum og hjálpast að við að finna lausnir? Fimmtudagur 25. ágúst 1988 ÞJÓÐVILJi: N - SÍÐA 9

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.