Þjóðviljinn - 21.10.1989, Blaðsíða 10

Þjóðviljinn - 21.10.1989, Blaðsíða 10
Guöjón Marteinsson yfirverkstjóri ogfyrrverandi skipstjórifrá Neskaupstað í dag, laugardaginn 21. októ- ber, verður Guðjón Marteinsson jarðsunginn frá Norðfjarðar- kirkju. Guðjón Marteinsson var fædd- ur á Sjónarhóli í Neskaupstað 21. ágúst 1922. Hann var sonur hjón- anna Maríu Steindórsdóttur er var fædd Austfirðingur en átti ættir að rekja til Árnessýslu og Marteins Magnússonar útvegs- bónda sem einnig fæddist á Aust- fjörðum en var ættaður úr V-Skaftafellssýslu. Þau hjónin eignuðust 13 börn alls, tvær dæt- ur dóu ungar en 11 börn þeirra komust til fullorðinsára. Sonur þeirra Stefán Skaftfells lést um þrítugt og lét þá eftir sig eigin- konu og dóttur. Af þeim systkinum sem kom- ust til efri ára er Guðjón sá fyrsti sem fellur í valinn af þessum stóra systkinahópi. Alla tíð hefur verið mjög kært með þeim systkinum oe ekki síst sterk bræðrabönd. Armann B jarnason, nú búsettur í Vestmannaeyjum, kom á heimili þeirra Marteins og Maríu sem barn að aldri og móðurlaus og eignaðist hann þar gott heimili og góðan systkinahóp. Sérstaklega voru tengsl á milli bræðranna Magnúsar og Guðjóns. Æsku- minningar þeirra og systranna eru þeim sem nú eftir lifa dýr- mætur fjársjóður. Guðjón ólst upp í föðurhúsum á Sjónarhóli allt fram til fullorðinsára. Harinstundaði sjó- mennsku frá 14 ára aldri og hafði þá þegar fengist við ýmiskonar ígripavinnu sem drengur, þá til- búinn til að leggja sitt af mörkum fyrir heimili sitt og samfélag. Um 16 ára aldur hóf hann störf á tog- aranum Brimi; var það sjálfsagt allmikið lagt á ungan mann, en hann stóðst þá raun með sóma. Þegar hann var 22 ára að aldri lagði hann leið sína til Reykja- víkur að nema við Stýrimanna- skólann í Reykjavík. Lauk hann þaðan hinu meira fiskimanna- prófi árið 1946 eftir 2ja ára skóla- vist. Hugur hans hafði þó ætíð stefnt að því að verða íþrótta- kennari, því íþróttir áttu hug hans allan þar til yfir lauk. En sjómennskan og þar með barátt- an fyrir þjóðfélagið var sú fþrótt sem hann taldi sína köllun og sem hann vildi takast á við. F. 21.08. 1922 - D. 12.10. 1989 Um þessar mundir hafði hann kynnst konuefni sínu, Guðrúnu Sigrfði Guðmundsdóttur, Þor- grímssonar fá Brimnesi í Fáskrúðsfirði og konu hans Sól- veigar Eiríksdóttur. Þau Guðrún og Guðjón gengu í hjónaband 30. desember 1945, fluttu svo austur til Neskaupstaðar vorið eftir og hófu að byggja sér hús í landi Sjónarhóls eða að Hlíðargötu 18. Hefur þar verið heimili þeirra síðan. Samvistir þeirra hjóna hafa verið byggðar á gagnkvæmu trausti og virðingu, ásamt mikilli hlýju og samheldni í einu og öllu. Þau skiptust oft á skoðunum um hin ýmsu og ólíku málefni. Var stundum meiningamunur á milli þeirra, en þau fylgdust ætíð að og því varð þessi gagnkvæma sam- staða og vírðing þeim báðum til heilla, hvar sem þau bar að garði. Minningin um hið sérstæða sam- spil þeirra hjóna verður dætrum, tengdasonunum og barna- börnum, afar minnisstætt vegar- nesti um ókomin ár og fordæmi um fyrirmyndarhjónaband. Fyrstu ár þeirra á Neskaupstað voru þeim gleðistundir og sífelld hvatning til góðra verka og já- kvæðra hugsana. Afkomendur þeirra eru: Gígja Sólveig, gift Harald S. Holsvik, börn þeirra eru Guðjón Dagbjörn og Guðrún Dagmar, heimili þeirra er í Mosfellsbæ. Guðný Steinunn, gift Jóni Má Jónssyni, þau eiga tvíburadætur Guðrúnu Sigríði og Sigurlaugu Maríu og eru búsett í Garðabæ. María, gift Karli Jóhanni Birgissyni, þau eiga þrjú börn, Guðrúnu Júlíu, Guðríði Elísu og Guðjón Birgi og eru þau búsett í Neskaupstað. Fjórða barn þeirra hjóna var drengur, skírður Guð- mundur en hann misstu þau sem kornabarn 1955. Yngst er Hólm- fríður Guðlaug, hennar maður er Jón Ásgeir Tryggvason, þau eiga eina dóttur Guðrúnu Stellu og eru búsett í Reykjavík. Guðjón sótti sjóinn af miklum dugnaði næstu árin eftir námið. Hann var m.a. á Sævari, Valþóri og síðar á Goðanesi sem háseti, stýrimaður og seinna sem skip- stjóri. Oft var hart sótt, og í þá daga ekki hugsað um það hvort sjómenn gætu haldið jólin heirna. Kristín Loftsdóttir Ijósmóðir í dag er kvödd hinstu kveðju frá Víkurkirkju Kristín Lofts- dóttir ljósmóðir. Nabba eins og við kölluðum hana var fædd á Bakka í Austur-Landeyjum 25. janúar 1917, hún var dóttir hjón- anna Lofts Þórðarsonar bónda og Kristínar Sigurðardóttur ljós- móður. Hún ólst upp á Bakka ásamt sjö systkinum sínum, þeim Þórði, Sigurði, Leifi, Önnu, Guðna, Birni og Katrínu tvíbura- systur sinni. Þrjú þeirra eru látin, þau Guðni, Anna og Þórður. í mörg ár hefur Nabba átt við mikil veikindi að stríða, en hún tók þeim ávallt með æðruleysi og stillingu. Það er ef til vill þeim einum fært sem búa yfir þeim ein- stöku eiginleikum sem Bakka- systkinin öll eru gædd. Það hefur oft vafist fyrir okkur systkinunum hvernig okkur bæri að útskýra skyldleika okkar við Bakka-systkinin, því í hugum okkar erum við náskyld þeim. Nabba og Daddý, báðar ljós- mæður, unnu á vöggustofu í Reykjavík þar sem móðir okkar var lítil stúlka. Þær tóku hana með sér heim að Bakka þar sem hún ólst upp og var hún strax ein af fjölskyldunni. Fólkið á Bakka sá til þess að móðir okkar missti aldrei samband við móður sína og ömmu sem báðar búa í Reykja- vík. Nabba giftist eftirlifandi eigin- manni sínum Sigurði Gunn- arssyni í Vík árið 1945 og hafa þau búið þar síðan. Nöbbu og Sigga varð ekki barna auðið, en þó var ávallt stór barnahópur í kringum þau. Því allir voru vel- komnir að Bjargi og höfðu Nabba og Siggi einstakt lag á að fá okkur börnin til að segja frá því sem við vorum að gera. Um leið og við vottum Sigga og öllum ástvinum þeirra samúð, þökkum við fyrir þau ár sem við áttum með Nöbbu. Lengi heilluðu hugann heiðríkir dagar, alstirnd kvöld, líf þeirra, Ijóð og sögur sem lifðu á horfinni öld. Kynslóðir koma og fara, köllun þeirra er mikil og glæst. Bak við móðuna miklu rís mannlegur andi hœst. (D.S.) Stína, Gunnar, Siggi og María Katrín En veturinn 1955 var hann 1. stýrimaður og lenti þá í miklu sjó- slysi er togarinn Egill Rauði fórst undir Grænuhlíð í slæmu janúar- veðri. Þótti Guðjón sýna þar af- burða harðfylgi, karlmennsku, trú og þrek. Með skipinu fórust 5 menn og er erfitt að setja sig í spor þeirra sjómanna sem sjá á eftir félögum sínum í hvítfyssandi helgreipar öldurótsins og finna vanmátt sínn til bjargar. En sjálf- sagt marka slík áföll mennina sem í þeim lenda á mismunandi vegu. Eftir slysið var Guðjón á ýmsum smærri bátum til ársins 1958. Um þessi tímamót má segja að nokkur þáttaskil hafi orðið á lífs- ferli Guðjóns Marteinssonar. Hann réð sig til vinnu við þá ný- stofnað fyrirtæki, Síldarvinnsl- una í Neskaupstað, er var almenningshlutafélag sem hann og flestir bæjarbúar bundu mikl- ar vonir við. Var hér um að ræða almenningshlutafélag er stofnað var til á félagslegum grunni, en með aðild bæjarfélagsins sem grundvöll. Fáum mun haa verið betur ljós þörfin fyrir sterkt og öflugt fyrirtæki með eignaraðild bæjarféíagsins en Guðjóni. Um fyrirtækið myndaðist mjög góð samstaða og samhugur, var það hverjum manni í bænum sérstakt kappsmál að framgangur þess yrði sem mestur, enda var fyrst og fremst um að ræða heill og atvinnumöguleika flestra bæjarbúa. Þessi uppbygging var Guðjóni mjög hugstæð. Hann byrjaði störf sín sem verkstjórí við uppbyggingu Síldarbræðslunnar og hélt því starfi fram til 1968, en um það leyti hófst hann handa við að setja á stofn Saltfiskverkun SVN. Hann starfaði þar sem yfir- verkstjóri og átti jafnframt sæti í stjórn Síldarvinnslunnar til ævi- loka. Hann hafði drukkið í sig með móðurmjólkinni sterka tilfinn- ingu fyrir samfélagslegu réttlæti og nauðsyn þess að hlúa að hverj- um og einum með því að tryggja honum atvinnu og möguleika til viðkomandi lífsafkomu. Þeir sem urðu svo heppnir að kynnast Guðjóni, minnast hans án ef a sem miils barátu- og dreng- skaparmanns. Hann var ungu fólki til fyrirmyndar og af honum gat það lært hvernig undirstaða okkar þjóðfélags var uppbyggð. Margir sem á sínum unglings- og námsárum leituðu eftir vinnu hjá Guðjóni, virtu hann sem mikil- hæfan stjórnanda á sínum vinnu- stað og báru til hans mikið traust. Guðjón hafði einnig gaman af að fá unglingana úr grunns- kólanum til starfskynningar og lýsa fyrir þeim hinum ýmsu þátt- um í saltfiskvinnslunni. Hann lagði einnig sitt af mörkum til að viðhalda námi fyrir ung og uppvaxandi stýrimannaefni á staðnum. Var hann alloft beðinn um að vera prófdómari þegar námskeið voru haldin. Hann var einnig oft tilkallaður sem með- dómari í sjóréttarmálum. Guðjón var af flestum virtur og vinsæll yfirmaður, kröfuharður um gott vinnuframlag, vandvir- kni og samviskusemi, en um leið trúr fulltrúi verkamannsins og stoð við hlið hans þegar leysa þurfti úr hinum ýmsu málefnum, hvort sem um var að ræða kjara- mál eða önnur atriði um aðbúnað á vinnustað. Jafnframt þessu leitaðist hann stöðugt við að finna leiðir til betri vinnubragða og til að skapa betri nýtingu á hráefni og að fá sem mest verð- mæti úr framleiðslunni til hags- bóta fyrir verkafólk og fyrirtæk- ið. Hann starfaði í sérstakri hag- ræðingarnefnd innan Sölu- samtaka fiskframleiðenda, SÍF, og lagði sig fram í hvívetna til að fylgjast með öllum nýjungum. Guðjóni fannst það ætíð mikil- vægt að finna öllum störf þar sem gáfur og verkþekking hvers og eins nýttist til fulls, því með því var hann viss um að fólki liði best og að fyrirtækið hefði sem mesta hagsæld af vinnu þess. Honum fannst brauðstritið hvorki vanda- mál né erfiði, heldur lífið sjálft. Honum var það jafnmikil ánægja að ganga til vinnu sinnar og taka til hendinni þar, eins og að bregða á leik með flugustöngina. En Guðjón hafði gaman af lax- og silungsveiði. Hann var einn af stofnendum veiðifélagsins Vopna og undi sér vel í þeim félagsskap. Guðjón hafði einnig gaman af að spila billjard og eru þær stund- ir mér ógleymanlegar s.l. sumar er við stunduðum þessa iðju sem um unglingspilta væri að ræða. íþróttir hverskonar og Þróttur í Neskaupstað, voru Guðjóni mikið hugðarefni. Mátti hann af engum fþróttafréttum missa. Hann var óþreytandi og ötull stuðningsmaður Þróttar og vildi veg þess og virðing sem mesta. Þróttur heiðraði hann sérstak- lega í tilefni nýliðinna tímamóta hjá félaginu. Guðjón var mikilvirkur félags- málamaður, hann var félagi í sósíalistaflokki Neskaupstaðar en síðár í Alþýðubandalaginu. Hann var einn af félags- mönnum Verkstjórafélags Aust- urlands og gegndi formennsku í stjórn þess til æviloka. Félagið var Guðjóni mikils virði enda gat hann oft á þeim vettvangi hjálpað þeim sem minna máttu sín. í störfum sínum sem formaður Verkstjórafélagsins átti hann sinn þátt i að byggja upp þrjú sumarhús í Breiðdal sem verið hafa vinsæll sumardvalarstaður félagsmanna. Á þessum stað átti fjölskylda hans oft yndislegar gleði- og samverustundir. Sjómannadagurinn á Nes- kaupstað var Guðjóni mikil hátíðarstund. Hann tók mjög virkan þátt í öllum undirbúningi þessa dags á hverju ári, enda í Sjómannadagsráði og vildi að öll viðhöfn yrði sem best. Hann stýrði oft kappróðrabátum og hafði unun af. Var til þess tekið af aðkomusjómönnum hve hátíða- höldin voru oft skemmtileg og um leið einlæg á Neskaupstað. En þar hafa menn haft fyrir sið að þakka Guði gjafir sínar úr djúpi hafsins og veita syrgjendum og þeim sem um sárt eiga að binda hluttekningu og virðingu. Komu menn víða að til að vera hjá fjöl- skyldum sínum oft í allt að þrjá daga sem hátíðahöld hafa stund- um staðið. Fjölskylda Guðjóns hafði einnig að markrniði ef þess var kostur að koma saman þessa daga. Ég veit að ég mæli hér fyrir munn okkar allra tengdasona hans að vandfundinn hefði verið betri félagi og skilningsríkari tengdafaðir. Erum við allir Guði þakklátir fyrir allar ógleyman- Íegu samverustundirnar sem við höfum átt með honum. Allur leikur var Guðjóni skemmtan og ekki sfst þegar börn eða barnabörn voru með honum. Hann var hvetjandi, æðrulaus og allir erfiðleikar voru til að sigrast á, en ekki til vorkunnar. Guðjón gekk ekki heill til skógar hin síðari ár. Hans mikli styrkur í þeirri baráttu var Guð- rún sem gætti velferðar hans eins og hún frekast gat og gleymdi þá gjarnan sínum eigin vanda- málum. Guðjón Marteinsson lést eftir skurðaðgerð í sjúkrahúsi í London hinn 12. október s.l. Hafði hann þá barist undrunar- verðri baráttu við erfið skilyrði í 4 vikur. Hann gekk til örlaga sinna eins og hinn sanni sjómaður sem veit vart hvað býr að baki næstu öldu sem skipið hans klýfur. Hann vissi það eitt, að hvert svo sem stefnan kynni að verða tekin, myndi hann fylgja ráðum Guðs og stýra skipi sínu þá stefnu sem hann einn hafði lagt fyrir. Ilarald Holsvik Samferðamönnum fækkar. Sumir falla frá um aldur fram. Einn þeirra er Guðjón Marteins- son, verkstjóri hjá Sfldar- vinnslunni í Neskaupstað, sem lést í London 12. okt. s.l. eftir hjartaaðgerð. Guðjón var fæddur á Norðfirði 21. ágúst 1922. Foreldrar hans voru María Steindórsdóttir og Marteinn Magnússon á Sjónar- hóli. Börnin voru 13 og komust 11 þeirra á legg. Auk þess tóku þau María og Marteinn einn fósturson. Sjónarhóll bar nafnið með rentu, því þár var útsýni um allan Norðfjörð. Má nærri geta hve erfitt það hefir verið að koma upp svoha stórum barnahópi. Mar- teinn var með útgerð og nokkurn búskap. Húsmóðirin var mjög dugleg. Börnin fóru snemma að taka til hendinni, enda hvert öðru myndarlegra og samhent. En það var fleira fólk á þessu glaðværa heimili. Minnist ég þess, þegar ég 7 eða 8 ára kom oft á Sjónarhól til þess að læra að lesa hjá Sigurjóni bróður Marteins. Voru þar eirm- ig Ármann og Sveinn bræður hús- bóndans og unnu við útgerð hans. Guðjón fór snemma á sjóinn, þótti liðtækur vel, þótt ungur væri. Var hann á togaranum Brimi 16 ára gamall og síðan á vertíðarbátum. Hann settist í Stýrimanna- skólann í Reykjavík og lauk það- an skipstiórnarprófi á tveimur vetrum. Þegar nýsköpunartogararnir komu til Norðfjarðar réðst hann á þá, var um skeið skipstjóri á Goðanesinu og fyrsti stýrimaður á Agli Rauða þegar hann strand- aði í janúar 1955 undir Grænu- hlíð. Framganga Guðjóns við björg- un skipverja sýndi þá hve mikill þrekmaður hann var. Hann hafði áður, þegar hann var á sfld- veiðum stungið sér til sunds til þess að bjarga félaga sínum, sem Íenti út með nótinni. Komst Guðjón aðframkominn upp í bát sinn aftur, en skipsfélaga hans varð ekki bjargað. Ævistarf Guðjóns var sam- tengt aðal atvinnurekstrinum í Neskaupstað um 30 ára skeið, þegar hann gegndi verkstjóra- starfi hjá Síldarvinnslunni svo að segja frá stofnun hennar til dauðadags. En það var ekki aðeins, að Guðjón gegndi þýðingarmiklu starfi sem verkstjóri, heldur var hann í stjórn fyrirtækisins, fyrst í varastjórn frá 1960 til 1970 og síð- an í aðalstjórn eða lengur en nokkur annar, í 29 ár. Þarna störfuðum við Guðjón lengi sam- an og er ég honum þakklátur fyrir þá vinsemd, sem hann sýndi mér alla tíð sem stjórnarformanni, þótt við værum ekki alltaf sam- mála. 10 SÍÐA - ÞJÓÐVIUINN Laugardagur 21. október 1989

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.