Þjóðviljinn - 04.01.1991, Blaðsíða 6

ERLENDAR FRETTIR
Persaflóadeila
Síðustu forvöð að hindra stríð
Bandaríkin og EB bjóða írak viðrœður og endurtaka úrslitakosti. Afstaða arabaríkja til
Saddams virðist harðna
íran og Pakistan, í gær fram með
eindregna áskorun um að ís-
lamska ráðstefnustofnunin, sem
flest íslömsk ríki eru aðilar að,
efni til ráðstefnu næstu daga til að
reyna að hindra stríð. En af hálfu
ríkja þessara þriggja er skýrt tekið
ífam að þau telji óhjákvæmilegt
að írak sleppi Kúvæt. Hússein
Jórdaníukonungur, sem flestum
stórhöfðingjum á meira undir því
að deilan leysist sem fyrst og firið-
samlega, er og kominn á stúfana í
því sambandi eina ferðina enn, í
þetta sinn til Bretlands að ræða
við John Major, nýjan forsætis-
ráðherra þar.
Merkin frá Bagdað eru tví-
ræð. Opinberlega eru ráðamenn
þar aldrei harðari á því en nú að
þeir muni aldrei sleppa Kúvæt og
taki ekki viðræður með ofan-
greindum skilyrðum í mál, en
fréttamenn ýmsir og stjómarer-
indrekar segja þá hafa gefið í
skyn í einkaviðræðum að sú harð-
línuafstaða yrði ekki til lang-
frama. Meðal þeirra sem þetta er
haft eftir er hálfbróðir Saddams,
sem er ambassador hans í Genf og
hefur rætt við bandaríska stjóm-
arerindreka þar, svo lítið hefiir
borið á.
Reuter/-dþ.
Bush Bandaríkjaforseti lýsti
því yfir í gær að stjórn hans
væri reiðubúin að senda James
Baker, utanríkisráðherra sinn,
til viðræðna við Tareq Aziz, ut-
anríkisráðherra íraks, ef sá síð-
astnefndi kæmi til fundar við
Baker í Sviss í síðasta lagi 9.
þ.m.
Fréttaskýrendur lýsa þessu til-
boði Bush sem síðustu úrslita-
kostum Bandaríkjastjómar írak
til handa áður en ffesturinn sem
Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna
gaf því rennur út þann fimmt-
ánda. Sé Bandaríkjastjóm með
þessu að tilkynna Irökum að þeim
sé hollast að gera sér ljóst, að þeir
eigi aðeins um tvennt að velja í
Persaflóadeilu: að kveðja her sinn
Vígbúnaði Bandaríkjanna á Persaflóasvæði mótmælt í New York
ist æ frábitnari stríði.
ffá Kúvæt skilyrðislaust fyrir
miðjan mánuðinn eða fá yfir sig
hemaðarárás.
En talið er að Bush sé með
þessu einnig að reyna að fullvissa
þjóð sína um að hann sé allur af
vilja gerður til að leysa Persaflóa-
deilu ffiðsamlega, í því skyni að
fyrirbyggja að stjóm hans verði
borið á brýn að hún hafi ekki lagt
sig alla fram
til að koma í
veg fyrir
stríð. Allt
bendir sem
sé til þess að
bandarískur
almenningur
sé því mjög
ffábitinn að
lenda í striði
á Persaflóa-
svæði og
hafa áhyggj-
ur fólks þar í
landi út af
því farið
jafnt og þétt
vaxandi með
minnkandi
ffiðarlíkum.
Fregnir
afhræringum
í stjómmál-
um á al-
þjóðavett-
- almenningur þarlendis ger-
vangi bera það með sér að al-
mennt sé nú litið svo á víða um
heim að nú sé hver síðastur til að
koma í veg fyrir að umrædd deila
verði að stríði, sem margir spá að
miklar ógnir og vandræði muni
fylgja. Evrópubandalagið hefiir
nú þannig mælst til viðræðna við
íraksstjóm undir forustu Lúxem-
búrgar, sem verður í forsæti
bandalagsins fyrrihluta árs. En
EB tekur fram engu síður skýrt en
Bandaríkin að Irak verði að
sleppa Kúvæt skilyrðislaust og
samþykkja að emírsdæmið end-
urheimti sjálfstæði sitt.
Arabaríki þau, sem verið hafa
meira eða minna ákveðið á bandi
íraks í deilunni, virðast heldur
vera að digna í þeirri afstöðu, eða
til þess benda a.m.k. ummæli
valdhafa Libýu og Súdans undan-
farið, þeirra Muammars Gaddafi
og Omars Hassan al-Bashir. Þeir
vom í gær á fundi í Líbýu með
þeim Assad og Mubarak, forset-
um Egyptalands og Sýrlands, sem
em meðal eindregnustu fjenda
Saddams Iraksforseta. Virðist
sem svo að fyrirþeim höfðingjum
vaki að reyna að knýja Saddam til
undanláts með kröfum sem öll ar-
abaríki standi að.
Þá komu þijú íslömsk ríki
sem ekki em arabísk, Tyrkland,
Ættbálkastríö í Sómalflandi
Barre einræðisherra virðist að falli kominn, en andstæðingar hans, sem allir segjast berjast fyrir þjóðareiningu, skiptast
eigi að síður í stjórnmálaflokka eftir ættbálkum
Af Afríkustríðum þeim
mörgum, sem leyst hafa
hvert annað af hólmi eða staðið
yfir samfleytt frá því að flest
lönd álfunnar breyttust úr ný-
lendum í sjálfstæð ríki fyrir um
þremur áratugum, er það borg-
arastríðið í Sómalílandi sem
hvað mesta athygli vekur þessa
stundina og kemst jafnvel efst á
blað í heimsfréttunum í sam-
keppni við yfirvofandi stríð á
Persaflóasvæði.
Þessi athygli er ný fyrir Sóm-
ala, því að frá því að yfirstandandi
borgarastríð þeirra hófst 1988
hefur það lengst af verið eitt af
gleymdustu striðum jarðar. Land-
ið er eitt þeirra fátækustu í heimi
og skiptir litlu í efnahagsmálum
hans. Og úr hemaðarlegu mikil-
vægi þess svokölluðu hefur stór-
um dregið vegna þess að kalda
stríðið er ekki lengur.
Barist um bithaga
og vatnsból
Sómalíland er heilmikið
flæmi, 638.000 ferkílómetrar og
mestanpart hálfeyðimörk, þar
sem aðalatvinnuvegurinn hefur
frá ómunatíð verið hjarðbúskapur.
íbúar eru hátt á sjöttu miljón.
Langflestir þeirra eru Sómalar,
sem tala kúsjitískt mál og eru
súnnamúslímar. Útreiknuð vænt-
anleg meðalævilengd þar er 46 ár,
ungbamadauði er yfir 15 af
hundraði, ólæsi samkvæmt hag-
skýrslum 40 af hundraði.
Þótt Sómalíland sé eitt af ör-
fáum afrískum ríkjum, sem geta
kallast þjóðríki í evrópskum
skilningi þess orðs, og þótt íbúar
þess tali flestir sama mál, hafi
flestir sömu trú og sömu atvinnu-
vegi og siði, er einingarhugur
ekki meiri með landsmönnum en
annarsstaðar í Afríku. Þeir hafa
ffá örófi alda skipst í marga ætt-
bálka, sem barist hafa um hag-
lendi og vatnsból og í framhaldi
af því um aðra hagsmuni, og við
það situr enn.
Ófarir innfluttra
hugsjóna
Mohamed Siad Barre, herfor-
ingi sem þar hefur verið einræðis-
herra frá því að hann rændi völd-
um 1969, reyndi eins og aðrir
Afríkuleiðtogar að eyða ágrein-
ingi milli ættbálka og lýsti „vis-
indalegan sósíalisma" sameinandi
ríkishugsjón eflir fyrirmyndum
frá ríkjum undir stjóm kommún-
ista. En ekki gekk það vel. S.l. ár
breytti Barre því um og sagðist nú
ætla að gera Sómala að lýðræðis-
þjóð eftir fyrirmyndum frá Vest-
urlöndum. Landsmenn skyldu
mega stofha stjómmálaflokka að
vild og kosningum var lofað í
febrúar. En það snart hugarfar
Sómala álíka Iítið og austantjalds-
sósíalisminn áður.
Rótgróið er með þessari þjóð
að treysta engum utan eigin ætt-
bálks eða jafnvel utan eigin fjöl-
skyldu. „Ættbálkur minn gegn
óvininum, fjölskylda mín gegn
ættbálkinum,“ þannig hljóðar
sómalskur orðskviður. Og þegar
til kastanna kom, þóttist Barre
engum geta treyst nema mönnum
af ættbálki sínum, Marehan. Hann
skipaði því Marehana í flestar
æðstu stöður í stjómkerfi og her.
Þetta ráð hafa fleiri þriðjaheims-
leiðtogar tekið.
Afleiðingar Ogaden-
stríðs
Annað ráð Barre til að sam-
eina þjóðina, einnig gamalþekkt,
var að reyna að vekja með henni
sameinandi þjóðemishyggju með
því að spana hana gegn erlendum
aðilum. Hann háði stríð við Eþí-
Fjölmargir Sómalar llða hungur af
völdum átakanna við Eþlópíu og
eigin borgarastrlðs. Eins og I fleiri
fátækum þriðjaheimslöndum er
herinn látinn sitja fyrir um Qárveit-
ingar.
ópíu 1977-78 til að vinna af henni
fylkið Ogaden, sem að mestu er
byggt sómölsku fólki. Því stríði
lauk með herfilegum hrakfomm
Sómala, og átti Eþíópíustjóm þau
úrslit mest að þakka ffamgöngu
kúbansks hjálparliðs.
Þetta varð gífurlegur álits-
hnekkir fyrir Barre og síðan hefur
hann mátt beijast í bökkum
heimafyrir. Hann gerði sitt besta
til að viðhalda valdajafhvægi með
því að etja ættbálkunum saman,
en til lengdar varð ekki hjá því
komist að illska þeirra gegn
Marehan, sem þeir öfunduðu
vegna sérréttindanna er sá ætt-
bálkur naut i skjóli leiðtogans,
yrði sameinandi afl - þó ekki
nema að takmörkuðu leyti - gegn
Barre og Marehönum. Stofhaðar
vom þó nokkrar uppreisnarhreyf-
ingar, hverra nöfn gefa flest til
kynna að hreyfingamar telji sig
vinna að þjóðareiningu, en það
breytir ekki því að hér er um að
ræða í raun felunöfn á hinum og
þessum ættbálkum. Þeir hafa
bandalag með sér, en ekki er það
talið trútt.
Engar ógnir
sparaðar
Sú af þessum hreyfmgum,
sem mest kveður að í svipinn og
virðist vera í þann veginn að
steypa Barre af stóli, nefnist Sam-
einaði sómalski þjóðþingsflokk-
urinn. Liðsmenn hennar em flest-
ir af ættbálki sem Hawiye er
nefndur og býr í miðhluta lands-
ins. Þá er Sómalska foðurlands-
hreyfingin, stjómmálaflokkur
Ogadenættbálksins, sem mikið til
býr innan landamæra Eþíópíu, og
Sómalska þjóðarhreyfingin, studd
af ættbálki sem Isaak heitir og býr
í norðanverðu landi.
Barre hefur engar ógnir spar-
að til að bæla niður uppreisnimar
og Sómalíland er meðal þeirra
landa heims sem verst orð hafa á
sér hjá samtökum sem beijast fyr-
ir mannréttindum. Eins og vænta
mátti hafa ættbálkar þeir, sem
uppreisnarhreyfingamar sækja lið
sitt til, fengið mest að kenna á
þeirri ógnarstjóm.
Dapurlegar horfur fyrir
Marehan
Marehan er einn fámennustu
ættbálkanna og er þar komin ein
skýringin á því hve illa er komið
fyrir Barre. Herflokkar þeir, sem
enn beijast fyrir hann í Mogadis-
hu, kváðu aðallega samanstanda
af Marehönum, sem munu telja að
þeir hafi ekki aðeins hagsmuni
sína að veija, heldur og líf. Menn
kunnugir þarlendis telja óliklegt
að Marehanar þurfi griða að biðja,
ef þeir verði að gefast upp fyrir
Hawiye og Isaak, eftir meðferð þá
sem þessir ættbálkar hafa orðið
fyrir af hálfu stjómar og hers
Barre.
Og allt er í óvissu um það sem
tekur við að Barre follnum, ef af
því verður. Nokkumveginn jafn-
miklar líkur em taldar á að óvina-
ættbálkar hans komi sér saman
um að mynda nýja stjóm eða snúi
uppreisninni upp í borgarastríð
sín á milli.
-dþ.
6.SÍÐA — ÞJÓÐVILJINN Fimmtudagur 3. janúar 1991