Dagblaðið Vísir - DV - 04.04.1997, Blaðsíða 11

Dagblaðið Vísir - DV - 04.04.1997, Blaðsíða 11
FÖSTUDAGUR 4. APRÍL 1997 Samtök bókagerðarmanna hundrað ára í dag: Hverju skilaði baráttan? menning 11 Ingi Rúnar Eðvarðsson hefur skrifað bókina Samtök bókagerð- armanna í hundrað ár, doðrant upp á 700 síður sem fjallar um sögu allra stéttarfélaga hér á landi í prentiðnaði, Hins íslenska prentarafélags, sem er elsta starf- andi stéttarfélag landsins, Bók- bindarafélagsins, Prentmynda- smiðafélags íslands, Offsetprent- arafélags islands, Grafíska sveinafélagsins og svo Félags bókagerðarmanna. Hvert félag fær sinn hluta því öll voru þau sjálfstætt starfandi þó að sam- vinna hafi verið á milli þeirra. „Fyrst og síðast er áhersla lögð á kjarabaráttu í þessari sögu og hverju hún hefur skilað," segir Ingi Rúnar. „En einnig athugaði ég velferðarmálin, að hve miklu leyti bókagerðarmenn eiga þátt í betri lífskjórum á íslandi. Þar reyndust þeir koma oft við sógu, sérstaklega prentarar. Til dæmis stofnuðu þeir fyrsta sjúkrasjóð- inn á íslandi 1897, létu hluta launa sinn renna í hann og greiddu úr honum bætur vegna veikinda og dánarbætur. Ég legg líka áherslu á erlend tengsl hjá prenturum og bóka- gerðarmönnum. Þeir reynast hafa fengið hugmyndir sínar meira og minna frá Danmörku þar sem forvígismennirnir höfðu starfað. Fyrstu launataxtarnir eru til dæmis nánast þýddir úr dönsku. Ingi Rúnar Eövarðsson: Framsýni forvfgismannanna kom á óvart .DV-mynd EÓL Forustusveit Prentarar urðu fyrstir til að stofna stéttar- félag á íslandi, Prentarafélagið í Reykjavík 1887, sem var forveri Hins íslenska prentara- félags. Hvers vegna voru prentarar svona stéttvísir? „Það voru þeir nánast alls staðar í grann- löndum okkar og til þess eru margar ástæð- ur en einkum hvað þeir voru vel lærðir, vel skrifandi og læsir á erlend tungumál," segir Ingi Rúnar. „Þeir fylgdust vel með erlendis, keyptu tímarit og fylgdust með kjörum stétt- arbræðra sinna. Þeir höfðu mikinn faglegan metnað og vissu að þeir voru sér á parti. Vel gefnir menn sem höfðu ekki tök á að fara í langskólanám fóru margir í prentnám. Til dæmis má nefna rithöfundinn Jón Trausta. Sérstaðan orsakast af því að í starfi sínu umgengust þeir srjórnmálamenn, rithöfunda, skáld og aðra listamenn og voru alltaf að taka til sín nýja strauma. Ég get nefnt sem dæmi að í kjarabaráttu prentara 1917 unnu for- sprakkarnir í Gutemberg og þar var verið að prenta skýrslu sem embættismenn höfðu tek- ið saman um kjör sín og þróun þeirra. Prent- ararnir tóku þessa greinargerð, færðu sín laun inn í hana og notuðu hana sem rök í sinni kjarabaráttu! Prentarar urðu fyrstir til að semja um átta stunda vinnudag, 1921, tuttugu árum áður en það varð almennt hér, og líka um launað or- lof. Og bókagerðarmenn urðu fyrstir til að semja um fimm daga vinnuviku 1967 í áföng- um. Þeir hafa alltaf haft auga fyrir því sem gat bætt lífskjör fólks og það var snemma unnið samkvæmt lýðræðislegum reglum í fé- lögunum. Fram undir 1960 gat hver atvinnugrein samið fyrir sig en þá upphófust samflotin og eftir það var erfitt fyrir bókagerðarmenn og aðra að vera með sérkröfur. Þeir hafa því misst sérstóðu sína en haldið inni öllum um- sömdum ákvæðum." Aðaluppspretta heimilda að verki Inga Rúnars er skjalasafn Félags bókagerðar- manna. Það eru til nánast allir pappírar, stórir og smáir, frá 1887, fundargerðarbækur, tímarit félaganna og erlend tímarit. Að auki hefur Ingi Rúnar tekið viðtöl við nokkra fé- laga. „Það sem kom mest á óvart var framsýni forvígismanna prentiðnaðarins," segir Ingi Rúnar, „hvað þeir eru stórhuga og hugsa langt fram í tímann, hvað þeir hugsa vel um félaga sína, hlusta á álit þeirra, byggja upp lífeyrissjóði, sjúkrasjóði og margt fleira. Meginniðurstaða mín er sú að kjarabarátta þessara stétta hafi einkum verið varnarbar- átta til að verjast rýrnun kaupmáttarins. En það sem stendur upp úr eftir öll verkföllin og baráttuna eru félagslegu réttindin, þar verðar/ raunverulegar framfarir." Bókaútgáfan Þjóðsaga gefur ritið út. Fágæt fegurð Sinfóníuhljómsveit íslands hélt sína fimmtu tónleika i gulri áskriftarröð í gærkvöldi. Á efnisskránni voru þrjú verk. Fyrst Leiðsla eftir Jón Nordal, þá Kindertotenlieder eftir Gustav Mahler og loks fjórða sinfónía eins þekktasta ljóðatónskálds síðustu aldar, Roberts Schumann. Einsöngvari með hljómsveit- inni í verki Mahlers var Alina Dubik. Stjórnandi var Pólverjinn Antoni Wit. Tónleikagestir fengu í Leiðslu Jóns Nordals að kynnast tökum tónskáldsins á allt annarri gerð tónlistar en boðið var upp á fyrir nokkrum vikum þegar Bjarkamál voru leikin. Leiðsla geymir Tónlist íður Bjömsdóttir margar ólíkar stemningar, fjölmörg lit- brigði og sterkar andstæður. í stað rök- rænnar framvindu er eins og verkið hafi marga samtengda fleti og hver flötur er hugsanlega ein hlið af mörgum á ein- hverju sem ekki verður með orðum lýst. Ekki er ólíklegt að kvikmyndaframleið- endur fengju kláða í fingurna við að hlusta á þetta verk, litríku augnablikin eru svo mörg. Það segir sig sjálft að samfélagi sem tekst að laða til sín hæfileikafólk er ekki alls varn- að. Á íslandi hafa gegnum árin starfað marg- ir framúrskarandi tónlistarmenn og konur, Alina Dubik: Töfrandi túlkun. sem hafa að uppruna verið erlendis frá. Við njótum menntunar þeirra, hæfileika og reynslu og verður seint hægt að meta hver áhrif þeirra hafa verið á menningu landsins. Alina Dubik altsöngkona er dæmi um slíkan listamann. I raun er furðulegt hversu fá tækifæri hafa gefist til að heyra hana syngja, svona rödd finnst manni að ætti aldrei að þagna. Alina býr yfir fágætri raddfegurð. Túlkun hennar á hinum krefjandi laga- flokki Mahlers, Kindertotenlieder, var hófsöm en þó tilfinningarík. Röddin var notuð líkt og hljóðfæri, litur hennar og hljómur fékk að bera uppi textann og fljóta um í vel leiknum hljómsveitarvefn- aðinum. Þetta var töfrandi túlkun í heild, en fyrir þá sem vilja endilega ein- hverjar athugasemdir þá var helst að finna hnökra í öðru ljóðinu. Alina Dubik hefur náðargáfu sem við þökkum fyrir að fá að njóta með henni. Síðust á dagskrá kvöldsins var fjórða sinfónía Schumanns. Engum dettur í hug að þræta fyrir að þar fari fullboðlegt hljómsveitarverk, en ekki er það sérstak- lega frumlegt þó margt sé faglega gert. Miðað við framsækið og frumlegt tónmál margra ljóða tónskáldsins þá virðist þessi miðill ekki kalla á það besta hjá honum. Hljómsveitin gerði margt vel undir stjórn Antoni Wit, en ekki virtust þó allir alltaf sammála um nákvæmlega hvenær taktslögin voru slegin. Bestur var þriðji kaflinn í þessum flutaingi, líf- legur, ákveðinn og fullur af krafti og ör- yggi. Sjálfsagt getur enginn blásið lífi í klisjurnar í lok síðasta kaflans, dálítið sorg- leg lok á verki sem annars býr yfir nokkrum góöum sprettum. Tónleikarnir í heild hins vegar fjölbreyttir og skemmtilegir. Undur veraldar Næsti fyrirlestur í röðinni um Undur veraldar er í sal 3 í Háskólabíói á morgun, laugardag, kl. 14. Þá flytur Kristján Leós- son eðlisfræðingur erindið Frá rafeindum til rökrása, en þróun rökrása í tölvum hef- ur verið örari en nokkurn óraði fyrir. Fyrirlesturinn er ætlaður áhugasömum almenningi og allir eru velkomnir meðan húsrum leyfir. Rússíbanar - aftur og ný- búnir Hinir ðviðjafnanlegu Rússíbanar slógu aðsóknarmet á fyrstu tónleikum sínum í Listaklúbbi Leikhúskjallarans í marsbyrj- un. Á mánudagskvöldið koma þeir þangað aftur: Guðni Franzson, Daníel Þorsteins- son, Einar Kr. Einarsson, Jón Skuggi og Kjartan Guðnason. Auk þeirra dansar tangóparið Hany Hadaya og Bryndís Hall- dórsdóttir sem mesta lukku gerðu á Lista- hátíð í fyrrasumar. Húsið verður opnað kl. 20.30 og ráð að koma snemma. Rússíbanarnir Hilmar Þór slógu ( gegn. DV-mynd m\ Nútímaarkitektúr Á mánudagskvöldið heldur arkitektinn Janne Ahlin fýrirlestur í Norræna húsinu um Sigurd Lewerentz, einn merkasta arki- tekt nútimastefnunnar í Svíþjóð. Einkenn- andi fyrir hann er sérstæð efhisnofkun sem vekur sterk, ljóðræn hughrif. Fyrirlesturinn hefst kl. 20. Vor í Múmíndal Barnamyndm i Norræna húsinu á sunnudaginn er Vor í Múmmdal, þrjár fmnskar teiknimyndir með sænsku tali um þessar ástsælu fígúrur Tove Jansson. Sýningin hefst kl. 14. Málþing Magnúsar Á sunnudaginn verður síðasta Sjónþing vetrarins í Gerðubergi. Það er helgað Magnúsi Tómassyni myndlistarmanni og hefst kl. 14. í tengslum við Sjónþingið verða opnaðar tvær sýningar á verk- um Magnúsar, önnur í Gerðu- bergi á völdum verkum frá ferli hans, hin á Sjónarhóli, Hverfisgötu 12, á nýjum ~verkum. Auk þess má minna á verk Magnúsar með trúarlegu ívafi sem nú eru ril sýnis í anddyri Hallgrímskirkju. Masterclass Elly Ameling Hin heimsfræga holíenska sópransöng- kona Elly Ameling heldur námskeið (masterclass) fyrir unga söngvara í Gerðu- bergi í dag kl. 16-19, á morgun laugardag kl. 10-13 og 14.30-17.30 og á sunnudaginn kl. 10-12.30. Þegar er uppbókað fyrir söngv- ara á námskeiðin og komust færri að en vildu, en þau eru einnig opin áheyrendum sem geta notið kennslunnar utan úr sal. Það kostar 1000 kr. inn í hvert skipti, en miði sem gildir í alla tímana kostar 3000 kr. Elly Ameling er hér á vegum Schubert- hátíðarinnar i Garðabæ og Menningarmið- stöðvarinnar Gerðubergs. Elly Ameling Umsjón Silja Aðalsteinsdóttir

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.