Dagblaðið Vísir - DV - 02.02.1999, Blaðsíða 11

Dagblaðið Vísir - DV - 02.02.1999, Blaðsíða 11
ÞRIÐJUDAGUR 2. FEBRÚAR 1999 —* íslensku bólonenntaverðlaunin til öndvegismanna: Birtingsmenn blíva ;> * wnning 11 Þeir stóðu ekki saman í fyrsta skipti á Bessastöðum í gær, Thor Vilhjálmsson og Hörður Ágústsson, þegar þeir tóku á móti íslensku bókmenntaverðlaununum. í hartnær hálfa öld hafa þeir verið samherj- ar í íslensku menningarlífi, skapað lista- verk hvor á sínu sviði og uppfrætt þjóð sína, jafnvel atyrt hana og hirt. Þeir sátu saman í stjórn Birtings, tímaritsins sem braut blað í íslenskri menningarsögu á sjötta áratugnum, ásamt stofnanda hans, Einari Braga, risu upp gegn lágkúrunni og gáfu fóM nýj- ar viðmiðanir. Til dæmis ritar Thor eina af sínum frægu Syrpum í 3. hefti Birtings 1955 og er loka- þátturinn af nýjum minnis- merkjum um skáld og menn- ingarfrömuði. Þegar hann hefur hæðst grimmilega að minnismerkjum um Stephan G. og Bólu-Hjálmar segir hann: „Þá kemur í hugann nýjasta afrekið. í Ólafsdal hefur verið reist intím nær- fatagínumynd af karli og konu sem hafa verið flett klæðutn af sérkennilegri smekkvísi og sett ofan á af- káralega hleðslu hlóðum lík- asta. Þetta er í orði kveðnu til að minnast mikilhæfs manns Torfa Bjarnasonar og konu hans og gildir þar eins og víðar hér á landi að kot- ungsskapurinn hreykir sér þar'sem sízt skyldi." 1 sama Birtingshefti skrif- ar Hörður sína fyrstu grein um nútímabyggingarlist og byrjar á að benda á hnigmm byggingarlistar á 19. óld. Þá „hófst hin mikla stílstælingaralda sem flætt hefur yfir heiminn síðan," segir hann og bætir við innan sviga: „Við þurf- um reyndar ekki að fara til stærri né eldri borga en Reykjavíkur til að sjá dæmi um þetta, sbr. Fossvogskapellu (rómanskur stlll), Landakotskirkju (gotneskur) og Landsbankann (renesans)." íslensku bókmenntaverðlaunin hlutu þeir fyrir nýjustu stórvirki sín. Thor Vil- hjálmsson gaf út síðastliðið haust hjá Máli og menningu sína Sturlu sögu Sig- hvatssonar sem hann nefnir Morgunþulu í stráum og fékk fádæma góðar viðtökur gagnrýnenda og almennra lesenda. Um hana skrifaði Jón Yngvi Jóhannsson hér í DV: „Það felst ávallt áhætta í því fyrir ís- lenskan höfund að ganga á hólm við forn- sögurnar, örfáar slíkar skáldsögur hafa hlotið viðurkenningu til lengdar - og var gefin út af Húsafriðunarnefnd, ein- stakt fræðirit bæði i íslensku og alþjóð- legu samhengi og fágætlega fallega hönn- uð, eins og allar bækur sem Hörður kem- ur nálægt. Löngum hefur verið viðtekið á íslandi að þjóðin eigi engan menningararf sem nái máli nema í bókmenntum en Hörður sýnir í byggingasögu sinni að þjóðin hefur ekki bara hrófað upp kofum gegnum aldirnar heldur velt vandlega fyr- ir sér útliti og fagurfræði húsa. Torfbæ- Þessi mynd er úr safni DV og sýnir Hörð Agústsson óska Thor Vilhjálmssyni til hamingju með Bók- menntaverðlaun Norðurlandaráðs snémma árs 1988. ífangi afa síns er Margrét Edda Örnólfsdóttir, sonardóttir Thors. í gær óskuðu þeir hvor öðrum til hamingju. kannski bara ein. Morgunþula í stráum er alvarleg og vel heppnuð glíma af þessu tagi. Hún er frjó samræða við fornsögu og bætir nýrri vídd í höfundarverk Thors, réttir okkur ný gleraugu á ýmislegt í eldri verkum hans og kastar nýju ljósi á eina af fornsögum okkar og einhverja nafntoguð- ustu hetju þeirra." Verðlaunabók Harðar Ágústssonar heitir íslensk byggingararfleifð 1750-1940 irnir eru einstæðir í byggingarlistarsögu heimsins, menningararfleifð sem við get- um verið stolt af. Hörður hefur stundað rannsóknir á byggingararfleifðinni allt frá sjötta ára- tugnum. Hann hlaut íslensku bókmennta- verðlaunin 1991 fyrir bókina Skálholt II. Kirkjur. DV óskar Thor og Herði innilega til hamingju með verðskuldaðan heiður. Bannað að klappa Af og til eru haldnir trúar- legir tónleikar i Hallgríms- kirkju. Þeir eru einhvers kon- ar blanda af helgiathöfn og tónleikum; áheyrendur eru beðnir um að klappa ekki á milli verka og helst halda kyrru fyrir í hléinu. Oft hefur skapast magnþrungin stemn- ing á slíkum stundum, en tón- listin verður auðvitað að vera hrífandi ef fólk á ekki að. spretta upp úr sætinu í hléinu tU þess að viðra sig. Því miður var hléið kær- komið á tónleikum Schola cantorum á sunnudaginn. Ekki þó vegna þess að söngur- inn væri slæmur, öðru nær - Schola cantorum hefur vakið verðskuldaða athygli bæði hér á landi og erlendis, raddirnar eru tærar og prýðilega sam- stilltar. En öll verkin fyrir hlé voru svo keimlík að það var eins og maður væri að heyra sama fimm mínútna lagið end- urtekið í sífellu í næstum því klukkutíma. Viðkomandi tón- skáld, Tallis, Sheppard og' Palestrina voru allir uppi á sextándu öld, tónverk þeirra voru samin eftir ströngum for- múlum trúartónlistar og þó þau séu fögur í hófi eru þau óneitanlega leiðigjörn til lengdar ef þau eru ekki hluti af einhvers konar helgisið - eða bara í bakgrunni á fónin- um heima í stofu. Eftir hlé var snúið við blað- inu og flutt verk eftir tvö nú- Schola cantorum á æfingu i prýðilega samstilltar. Hallgrfmskirkju: Raddirnar tærar og DV-mynd Teitur tímatónskáld. Hið fyrra var eftir Þorkel Sigurbjörnsson, Clarcitas frá árinu 1992, texti úr 1. Kórintubréfi Biblíunnar, aðeins lagfærður af tónskáld- Tónlist Jónas Sen inu. Verkið hófst á einföldu stefbroti frá orgelinu og var síðan spunnin út frá því hin voldugasta tónlist sem stig- magnaðist í kyngimögnuðu samtali orgels og kórs. Útkom- an var áhrifarík, enda fram- vindan rökrétt og form verks- ins einfalt en hnitmiðað. Trú- artónlist Þorkels er jafnan ein- læg og falleg, laus við óþarfa pælingar; tónskáldið talar tungumál hjartans í tónum og er ekkert að orðlengja neitt. Síðara verkið var Sam's Mass eftir John A. Speight frá árinu 1997. Textinn er úr lat- nesku sálumessunni en einnig úr Ijóðasafninu Songs of Inn- ocence and Experience eftir William Blake. Þetta er dapur- leg tónlist og ekki aðgengileg, til þess er form hennar of margbreytilegt, einnig eru lag- línurnar erfiðar og hljómarnir ómstríðir - nema í endann. En manni er haldið vakandi með ísmeygilegum hljómaklösum úr litlum tvíundum, örglissandóum óbósins, einnig muldri og sundurlausu tali á meðan óbó og einsöngvari halda laginu gangandi, og öðr- um álíka effektum. Sam's Mass er á margan hátt áheyri- legt tónverk, en maður þarf að heyra það oftar til að meðtaka það almennilega. í heild voru þetta áhuga- verðir tónleikar, kannski hefði farið betur ef efnisskráin hefði ekki verið svona krónólógísk og gömlu tónverkunum dreift á milli hinna nýju í stað þess að hafa þau öll saman fyrir hlé. Hljóðfæraleikur og söngur voru frábær, og óneitanlega er stjórnandi kórsins, Hörður Ás- kelsson með músíkalskari mönnum hérlendis, hann hef- ur líka betri tilfinningu en nokkur annar fyrir akústík- inni í Hallgrímskirkju. Tónleikar í Hailgrímskirkju sunnudaginn 31. janúar. Schola cantorum, kam- merkór við Hallgrímskirkju. Á efnisskrá, Tallis: Þrjár 4 radda mótettur, Sheppard: The Lord s Prayer, Palestr- ina: Missa dies sanctificatus, Þorkell Sigurbjörnsson: Ciac- itas, Jolin A. Speight: Sam's Mass. Einsöngvari: Marta G. Halldórsdóttir, sópran, ein- leikari: Daði Kolbeinsson óbóleikari, orgelleikur: Dou- glas Brotchie, stjórnandi: Höröur Áskelsson Shakespeare og Evrípídes í desember síðastliðnum hófst leiklestrarsyrpa Leik- félags Reykjavíkur á lestri tveggja leikrita, Lífið er draumur eftir Calderón de la Barca og Ofjarlinum eftir Pierre Corneille. Var þetta í fyrsta sinn sem leikrit þessi voru flutt opinberlega á íslandi. Nú á að halda lestrinum áfram, og annað kvöld kl. 20 verður harmleikur Evrípídesar Hippólítos fiuttur á Lilta sviði Borgarleikhússins. Viku seinna, miðvikudaginn 17. febrúar á sama tíma, verður Kðríólanus eftir William Shakespeare leiklesinn. Öll eru þessi leikrit þýdd af Helga Hálfdanarsyni. Kóríólanus er ekki meðal þekktustu verka Shakespe- ares en fjallar þð um mikla hetju, og eru aðeins um fimm ár síðan konunglegi Shakespeareleik- flokkurinn í Englandi setti upp mjög umtalaða sýningu á því verki. Hippólítos er hins vegar meðal þekktustu verka Evrípídesar, frá því um 428 f. Kr. Geta má þess að j leikritið Fedra eftir Jean Racine, sem Þjóðleikhúsið hef- ¦ ur 1 hyggju að sefja á svið, er byggt á þessu leikriti Evrípídesar. Himnaríki erlendis Leikritið Himnaríki eftir Árna Ibsen heldur áfram sigurför sinni um veröldina. Nú síðast var það sýnt í Sænska leikhúsinu í Ábo í Finhlandi undir stjórn Hilm- ars Jónssonar sem stjðrnaði líka hinni rómuöu upp- runalegu sýningu í Hafnarfirði og í Borgarleikhusinu í Uppsölum í Svíþjóð undir stjórn Peters Engkvists sem menn minnast frá dásamlegri uppsetningu hans á fjöl- bragðasýningunni Ormstungu í Skemmtihúsinu. Um i báðar sýningar er skrifað í stórblöð og héraðsblöö og jj eftirtektarvert hve ítarleg og vel unnin umfjöllunin er. AUir leggja gagnrýnendur áherslu á hvað leikritið | sjálft sé frumleg og vel heppnuð tilraun með leikhús- Í formið, Sven Hansell í Dagens nyheter segir að verkið f fjalli um ytra borð og innri menn, yfirborðslega fram- 1 komu og ekta tilfinningar og kallar form þess snilldar- j bragð. Nokkrir nefna að það hafi runnið upp fyrir þeim | smám saman að ieikararnir fá aldrei að ganga út af sviðinu; sérhver útganga sé einnig innkoma - hinum megin. „Þetta flytur verkiö á tilvistarheimspekilegt plan," segir einn rýnandinn. Ekki eru gagnrýnendur sammála um hvað beri að leggja mikla táknræna merkingu í leikritið. „Ég held aö maður eigi ekki að oftulka Himnaríki," segir einn sænskur gagnrýnandi, og annar flnnskur segir: „Meist- araleg sýning sem býður ef til vill upp á fieiri flugelda en raunverulega dýpt en sem er svo fyndin og heillandi að það truflar mann aldrei." Gagnrýnandi Hufvudstads- bladets í Helsinki kemst að þeirri nið- urstöðu aö undir drepfyndnu yfir- borði sé alvarleg undiralda. „Himna- ríki er dálítið sorg- legur gamanleik- ur," segir hann, og Bror Rönnholm hjá Ábo und- errettelser finnst ekki nóg áhersla lögð á hinn tragíska undirtón verksins í sýning- unni. „Sýningin einn gjörningur frá upphafi til enda, viðburða- rík og rosalega skemmtileg," segir sænskur gagnrýnandi. „Þetta er sýning sem ekki er hægt að hlæja burt þó að maður hlæi stanslaust allan tímann," segir annar finnskur. Margir leggja áherslu á að þetta sé leikrit fyrir ungt fólk, unglinga, þó að vissulega hafi fullorðnir llka gaman af því. „Ást, af- brýði, kynlíf, vinátta og siðareglur eru miðlæg í óreiðu- fullu lífi ungmenna," segir einn gagnrýnandinn, allt þetta tekur verk Árna fyrir að hans mati og leysir til- finningar og hvatir úr læðingi með áfenginu sem persón- urnar innbyrða í sumarbústaðnum. Þær eru að leita fyr- irmynda - í kvikmyndum, poppheiminum og tískuheim- inum - um leið og þær leita að sjálfum sér. „Veggurinn milli sviðanna tveggja skilur á milli heims kvenna og karla, milli þess að vera „inni" og „úti" og getur þar að auki verið takn um skort á sjalfsvitund og þroska," seg- ir í einni greininni. Leikstjórarnir fá mikið hrós fyrir sitt framlag. Einn finnski gagnrýnandinn nefnir sérstaklega leikgleðina sem hafi ríkt á sviðinu og ber þessa sýningu saman við aðra stærri og viðameiri á Carmen í sama leikhúsi fyrr í vetur, Himnaríki í hag - „mann langaði mest til að æða upp á svið og fá að vera með!" Umsjón Silja Aðalsteinsdóttir

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.