Dagblaðið Vísir - DV - 18.03.1999, Blaðsíða 17

Dagblaðið Vísir - DV - 18.03.1999, Blaðsíða 17
FIMMTUDAGUR 18. MARS 1999 17 J2J^^/JJJ Fyrirhyggja auðveldar uppgjör erfðamála - segir Gunnar Jóhann Birgisson hæstaréttarlögmaður „Fólk er yfirleitt illa undir það búið að takast á við erfðamál við fráfall maka. Það getur síðan haft í fór með sér átök og leiðindi í fjöl- skyldum, leiðindi sem auövelt hefði verið að komast hjá með örlítilli fyr- irhyggjusemi. Reyndar hefur þetta aðeins skánað í seinni tið, samfara auknum áhuga fólks á fjármálum almennt. En reglan er að fólk er frekar illa undirbúið," segir Gunnar Jóhann Birgisson hæstaréttarlög- maður. Dauðinn er ekki mikið til um- ræðu á heimilum landsmanna. En dauðinn er það eina sem öruggt er í lífmu og sjálfsagt að ræða hann, eins og aðra hluti. Við fráfall maka geta komið upp ótal vandamál, stór og smá, sem þarf að leysa. Og þá er betra að hafa þegar gert ráðstafanir, hvort sem þær felast í gerð efða- skrár, lista yfir skuldir og eignir eða öðru. „Það er mjög mikilævægt og létt- ir tilveru eftirlifenda ef ljóst er hver á að fá hvað og ef hægt er að ganga frá hlutunum í bróðerni. Þannig getur verið mikilvægt að fólk geri gagnkvæma efðaskrá eða kaupmála til að fækka eins og hægt er lausum endum við fráfall maka," segir Gunnar Jóhanh. Gagnkvæm erfðaskrá Gunnar Jóhann segir að þegar um stjúpniðja hjðna eða sambýlis- fólks er að ræða sé mikilvægt að gera sameiginlega eða gagnkvæma erfðaskrá. Hún tryggir eftirlifandi maka setu í óskiptu búi. Að öðrum kosti þarf að leita samþykkis stjúpniðja. Þeir geta hafnað slíkri bón. Gunnar Jóhann Birgisson hæstaréttarlögmaður segir fólk yfirleitt vera illa undir það búið að takast á við erfðamál við fráfall maka. Það getur síðan haft íför með sér átök og leiðindi ífjölskyldum - ieiöindi sem auðvelt hefð! verið að komast hjá með örlítilli fyrirhyggjusemi. „Ef slík erfðaskrá er ekki fyrir hendi geta stjúpniðjar krafist þess að búinu verði skipt strax. Þannig eru dæmi um að kaupa hefur þurft stjúpniðja út úr búi til að skapa eftir- lifandi maka öryggi. Þetta getur verið bagalegt og skapað leiðindi, ekki síst ef litlum eignum er til að dreifa. Gagnkvæm erfðaskrá tryggir hins vegar að eftirlifandi maki geti setið áfram í óskiptu búi. Stjúpniðjar verða þá, eins og niðjar, að bíða þar til hann fellur frá. Ef eingöngu er um sameig- inlega niðja að ræða þarf ekki að gera slíka erfðaskrá eða leita samþykkis." Gunnar Jóhann segir að gagn- kvæm erfðaskrá sé einfaldur gjörn- ingur og kosti ekki mikið. Verðið sé engin afsökun fyrir að gera hana ekki. Erfðafjárskattur Gunanr segir erfðafjárskatt á börn og maka tiltölulega lágan, 5-10%. „Séu eignirnar ekki þeim mun meiri, er ekki ástæða til sér- stakra ráðstafana til að lækka skatt- inn. En ef um miklar eignir er að ræða og fjarskyldir ættingjar erfa, getur erfða- fjárskatturinn orðið allt að 45% og um leið vex vænt- anlega áhug- inn á að sem minnst komi til skipta og skatturinn lækki." Líka ungt fólk Gunnar Jó- hann bendir á að erfðaskrár séu jafnmikil- vægar ungu fólki og hinu eldra. Vanda- málin sem upp koma geti verið jafn al- varleg falli maki frá við fertugsald- ur. Unga fólkið hafi hins vegar ríka tilhneigingu til að líta á slíka gjörn- inga sem mál gamla fólksins. „Ef maki sem verið hefur ráðandi í tekjuöflun og fjármálum heimilis- ins fellur frá, getur eftirlifandi maki þurft að kljást við ótal vandamál. Það þarf að huga að lífeyrisréttind- um, eignum og jafnvel leita að hlutabréfaeign. Þess vegna er gott að „ráðandi" maki geri lista yfir þessa hluti. Enginn veit jú sina æv- ina fyrr en öll er." -hlh DV-mynd Teitur Skattakrumlan getur rifið duglega til við uppjör dánarbúa: Afleiðingar Oft gera lántakendur og þeir sem ábyrgjast lán fyrir aðra sér ekki grein fyrir stöðu sinni ef lán lendir í vanskilum. Oft er hægt að komast hjá óþægindum og aukakostnaði með því að semja við kröfuhafa áður en í óefni er komið. Það er dýrt að vera í van- skilum. 7 V Wi Ábyrgðarmenn Þeir sem taka lán og þeir sem ábyrgjast lántökur annarra þurfa að gera sér grein fyrir þeim skyldum sem þeir taka á sig með undirritun sinni á skuldaskjal. Aðalskuldarinn tekur á sig þá skyldu að greiða lánið ásamt vöxtum og kostnaði. Ábyrgðar- menn taka á sig þá skyldu aö greiða lánið ásamt vöxtum og kostaaöi ef aðalskuldari stendur ekki í skilum. Ef aðalskuldari stendur ekki í skilum getur kröfuhafinn gengið beint að ábyrgðarmönnum. Þegar svo háttar er talað um sjálfskuldará- byrgð ábyrgðarmanna. Viðbrögð við vanskilum Lánveitendur þurfa að bregð- ast hart við vanskilum svo þeir tapi ekki kröfum sínum. Til eru ákveðnar réttarreglur um við- brögð við vanskilum. Ef um er að ræða kröfu sem er til innheimtu hjá lánastofhun er krafan þar áfram í innheimtu nokkurn tíma eftir að hún lendir i vanskilum. Eftir það, oft tvær vikur til þrjá mánuði, er krafan oftast send til innheimtu hjá lögfræðingi. Lækkun erfðafjárskatts Erfðamál eru oft á tíðum afar við- kvæm mál, þar sem þau eru hlaðin til- finningum. Margrét Sveinsdóttir, for- stöðumaður einstaklingsþjónustu Verðbréfamarkaðar íslandsbanka, rit- aði nýlega grein um erfðamál og skatt- lagningu arfs. Þar segir hún mikilvægt að huga að þvi hvernig koma megi því þannig fyrir að eignir rýrni sem minnst við tilfærslu milli kynslóða, t.d. með þvi að lækka erfðafjárskatt. Bendir hún á að með þvi að ganga vel frá erfðamálum innan fjölskyldna megi komast hjá erfiðleikum og deil- um. Greiða verður erfðafjárskatt af öll- um arfi, þar með tahð fyrirframgreidd- um arfi, dánargjöfum, gjafaaríi og gjöf- um sem sá er erfir hefur afnot af til æviloka. Maki og sambýlisfólk greiðir ekki erfðafjárskatt af sínum hluta arfs- ins. í meðfylgjandi töfiu er yfirht um erfingja og efða- fjárskatt. í lögum eru eng- ar heimildir um lækkun erfðafjár- skatts, en ganga má þannig frá málum að erfða- skatturinn lækki í heild. Framsal Skv. erfðalögum getur erfingi afsalað sér aifi og framselt hann. Af' þessum arfi er greiddur allt að 10% erfðafjár- skattur. Viðkomandi getur einnig tekið arfmn til sín og reynt að deila honum „undir borðið" til barna og barnabarna. Þannig má losna við tvísköttun arfsins, sem yrði ef börnin erfðu síðar fjármunina frá þeim sem erfði. Fyrirframgreitt Greiða skal 10% skatt af fyrirfram- greiddum arfi. En ef arfi er ráðstafað fyrirfram má mögulega lækka eignar- skattsstofuinn og auka verðmæti þeirra eigna sem færast milh kyn- slóða. Ef greiðandi arfs er í hærra eignarskattsþrepi greiðir hann 1,45% eignarskatt á ári. Losni greiðandi arfs- ins við eignarskattinn vinnst erfðafjár- skatturinn (allt að 10%) upp á rúmum sex árum - þremur árum ef tekið er til- ht til a.m.k. 5% erfðafjárskatts við frá- fall. Kosturinn við fyrirframgreiddan arf er að verið er að flyrja eignir þegar Erfðafjárskattur Fyrstu* 690.6131 / f~ Erfln^ar Afkomendur(bprn, ibamaböm o.sjfrv.), Ikjörbörn, stjúpbörn, íósturböm ogjhiöjar tpetrra B. Foreidraf hins látna^ og afKomendur beijfa (aörir en í A-Iiö) C. Afi, amma, börn þeirra, aörirfjarskyldirog óskyldír aðilar. 30% Naastu* | Næstu * \ Næstu* ii 690.613 \ 690.613) 690.613 I 1 / 33% 36% 39% 'Fjárhæöþessi breytist 1. des árhvert Elaríuterlægrí en 49.707 kröt erfinginn þarf mest á þeim að halda. Umbreyt- ing eigna í erfðafjár- skýrslu, sem myndar stofn til erfðafjár- skatts, eru eignir ekki all- ar metnar á markaðsverði. Það getur til- efni til að huga að um- breytingu eigna. Þannig eru hlutabréf talin sem eign Næstu* 1 Þar yfir og 690.6131 fyrirframgreiddur arfur f------' Hvert renna eignír mínar ef ég geri ekki erf ðaskrá? 1. Ef þú átt maka og börn Maki 1/3* Börn (þ.m.t. kjörbörn) eða afkomendur þeirra 2/3 2. Ef þú átt engln börn Maki allt 3. Ef þú átt böm en ekki maka Börn eða afkomendur þeirra allt 4. Ef þú átt hvorki maka eöa börn 1. Foreldrar þínir 2. Foreldri og systkini ef annað foreldri er látið 3. Systkini þín eða afkomendur þeirra ef báðir foreldrar eru látnir 5. Ef þú átt hvorki maka, börn eða lögerflngja skv. liö 4 1. Afi og amma 2. Ef annað eða bæði eru látin erfa börn þeirra en ekki aðrir fjarskyldir ættingjar 6. Ef þú átt enga lögerfingja Allt til ríkisins *Maki fær fyrri helming í öllum hjúskapareignum og síðan 1/3 af eignarhelmingi og séreign hins látna. 5% 1 6% 7% 8% 1 / 15% r 17% \ 19% / 21% : / 9% 10% / / 23% 25% 42% T 45% j -f------' byggingarvísitölu, næst 1.12.1999. "ist enginn erföafjárskattur á nafnvirði. Því getur komið til greina að losa fé í skuldabréf- um og af bankabókum og festa í hluta- bréfum. Sala/afsal eigna Einnig getur fólk far- ið þá leið að seija eða afsala sér eign- um á annan hátt í þeim tilgangi að njóta óskertra bóta. ur skerða nú bætur frá almannatrygg- ingakerfinu. Því kemur til grema fyrir eignalítið fólk, sem samt á einhverjar eignir, að færa þær til afkomenda til að njóta óskertra bóta. En þá þarf að meta hve mikil skerðing bótanna er á móti kostnaði og jafhvel hærri skatt- greiðslum. Gjafir Loks ber að geta þess að fólki er heimilt að gefa eignir sínar í lifanda lífi. Gjafir eru hins vegar tekjuskattskyldar hjá þeim sem fær gjafirnar, nema þær verði taldar „hæfúegar tækifærisgjafir". Hvað hæfilegt telst í þessu sambandi er hins vegar á reiki. En fari gjöfin út fyr- ir mörkin kæmi tæplega 40% tekjuskatt- afar eða ömmur gefa barnabörnum sín- um yfir 16 ára aldri gjafir, gætu ungling- arnir í flestum tilfellum notað persónu- aflsáttinn til að lækka eða fella niður skattgreiðsluna. Góðráð í lok greinar sinnar segir Margrét að mikilvægt sé að i fjölskyldum sé ræddur flutningur eigna milli kyn- slóða. Kannað sé hverjir erfi eignirnar og gerð sé erfðaskrá eða aðrar ráðstaf- anir ef nauðsyn þykir. Nauðsynlegt sé að tryggja afkomu og réttindi eftirlif- andi maka. Loks sé ástæða til að kanna möguleika til lækkunar á erfða- fjárskatti. -hlh Eignir og eignatekj- ur í stað allt að 10% erfðafjárskatts. Ef

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.