Dagblaðið Vísir - DV - 08.04.1999, Blaðsíða 11

Dagblaðið Vísir - DV - 08.04.1999, Blaðsíða 11
r- FIMMTUDAGUR 8. APRIL 1999 •fc wnning 11 i Er svolítill Þór- bergur í honum? Mér var sagt, aö ég hefði fæðzt í þennan heim 12. marz 1889," segir Þórbergur Þórðar- son rithöfundur í bók sinni / Suðursveit og ef það er rétt er skáldið 110 ára um þessar mund- ir. Ef það er rétt, segi ég, því það er ekki aðeins meistari nákvæmninnar sem fer varfærnisleg- um orðum um eigið fæðingarár, heldur hafa löngum verið deildar meiningar um það hvort Þórbergur sé fæddur árið 1888 eða 1889. En þótt fæðingarárið sé ekki á hreinu greinir menn tæpast á um það lengur að Þórbergur Þórðar- son sé eitt af stórmennum islensks skáldskap- ar. Menn höfðu að vísu ýmislegt út á rit hans að setja í upphafi, tóku þeim jafhvel með ólund og fordómum enda er Þórbergur skáld sem ekki lá á skoðunum sínum sem hann kryddaði með skemmtilegri „vitleysu", skringilegheitum og afkára- skap. Persónan sjálf var þekkt fyrir alls kyns sérvisku og smásmuguhátt og eru mæling- arkúnstirnar eitt af sérkenn- um Þórbergs en hann lét t.d. aldrei þann dag líða að hann ekki mældi veður og veður- horfur með miklum tilburð- um. Nákvæmnisárátta Þór- bergs er einmitt eitt af hans helstu höfundareinkennum en þá áráttu má kannski flokka undir sannleiksást, þörflna fyrir að segja frá mönnum og málefnum og umhverfl ná- kvæmlega eins og það kom honum fyrir sjónir hverju sinni. kannski allt og sumt? Hefur nútímamaðurinn almennt áhuga á að kynna sér fortíð- ina i gegnum hinn sérstæða stíl og frásagnarmáta Þór- bergs Þórðarsonar eða er hann bara rykfallinn sérvitr- ingur sem fáir eða engir lesa eða muna eftir nema á tylli- dögum? Höfðar speki hans og húmor til ungra lesenda og kannski upprennandi rithöf- unda? Sem framhaldsskóla- kennari sem kynnt hefur Þór- berg fyrir ungum lesendum segi ég bæði já og nei. Þeir V&- Rykfallinn sérvitringur? Þórbergur Þóröarson. Grátbrosleg, hlý og afhjúpandi Huldar Breiðfjörð Sú nákvæmnisárátta getur haft heilmikið heimildargildi fyrir þær kynslóðir sem nú eru að alast upp. Fyrir vikið vitum við hvernig bærinn var upp- byggður í upphafi þeirrar aldar sem nú er að renna sitt skeið á enda og hvernig var háttað listalífinu sem blómstraði með tilheyrandi hungurverkjum ungskáldanna. Nákvæmar mannlýsingar Þórbergs eru ógleymanlegar hverjum sem þær lesa og hvert stórmennið á fætur öðru verður ljóslifandi í huga lesandans sem kynnist öllum þeirra dyntum, sérkennum og sjarma. En hver skyldi staða þessa merka rithöfund- ar vera í bókmenntalífi íslendinga í dag? Víst er að á meðal bókmenntaáhugamanna er hann viðurkenndur sem einn mesti stUsnillingur ís- lenskra bókmennta og eru meira að segja sér- stök stílverðlaun kennd við hann. En er það amast við smáatriðunum en „fíla" húmorinn og þá sér í lagi þann einstaka hæfileika höfund- ar að gera grín að sjálfum sér, vandræðagang- inn I tengslum við ástina, framtíðina og lífið svona almennt og yfirleitt. Sem áhrifavaldur á unga, upprenndi rithöfunda er eitt skýrasta dæmið Huldar Breiðfjörð sem fyrir síðustu jól gaf út bókina Góöa íslendinga sem tilnefnd var til tvennra bókmenntaverðlauna. Bókmenntir Sigríöur Albertsdóttir Eflaust reka margir upp stór augu við þenn- an samanburð en þegar grannt er skoðað má sjá að það er svolítill Þórbergur í Huldari. Það að hann skrifi í fyrstu persónu eins og Þórberg- ur gerir gjarnan er í sjálfu sér ekkert saman- burðareinkenni en hvernig hann gerir það minnir óneitanlega á meistarann. Sögumaður Góóra íslendinga er ósáttur við líf sitt, langar að finna kjarnann í sjálfum sér og leggur upp í langferð. Ekki fótgangandi eins og Þórbergur þegar hann fór að hitta „elskuna" sína í Hrútafirðinum heldur á Lapplander- jeppa inn i kaldan og nöturlegan, íslenskan vet- ur. Allar aðstæður og umhverfi er gjörólíkt en frumhvötin er sú sama; óeirðin rekur kappann af stað, hræðslan við að staðna og að missa af vinningnum sem lífið býður upp á bara ef mað- ur ber sig eftir því. Erfiðleikar sögumanns eru ómældir líkt og erfiðleikar Þórbergs á sínum tíma og óraunhæfar væntingar sögumanns, fum, fát og efasemdir ríma glettilega vel við Þórberg. Og það er ekki síst sýn sögumanns á sjálfan sig sem minnir á Þórberg, grátbrosleg, hlý og afhjúpandi. Líkt og Þórbergur er Huldar óhræddur við að afhjúpa hinar karlmannlegu hliðar sem falla eins og strá í vindi við minnsta mótlæti. En þær falla með reisn og húmor og sýna um leið trúverðuga mynd af því hve manneskjan er í raun lítil og veik í erfiðum að- stæðum hvort sem hún er karl eða kona. Viðbrögð íslenskra nemenda við bókum hans og skrif hins unga og upprennandi rithöfundar sýna og sanna að staða Þórbergs er trygg. Hann mun ýta við, þroska, kæta og vekja ókomnum kynslóðum innblástur. Og er það ekki mergur- inn málsins? Tónskalar frá miðbaug Út er komin hjá Knitting Factory Records í New York platan Unn, sem er önnur plata hljómsveitarinnar Pachora. Pachora er sprottin upp úr umhverfi staðarins Knitting Factory og spilar- arnir eiga rætur í óbeisl- aðri spila- mennsku framúr- stefnudjass- ins. Tónlist Pachora er samt engu öðru lík og svo mikið er víst að enginn óbrjálað- ur flokkar hana sem frjálsan djass eða eitthvað í þá 'veruna. Það sem fyrst fangar eyru hlustandans eru tónskalar sem heyrast mest í löndum nálægt miðbaug, og því myndu flestir skynja þetta sem balkanska tónlist af einhverjum toga. Samsettar taktteg- undir eru mikið notaðar, eins og reyndar er algengt á þeim slóðum. En það sem sterkleg- ast greinir þá frá hefðbundinni þjóðlagatón- list frá Búlgaríu eða Grikklandi er að spuni er vissulega mun meira áberandi, auk þess er Hljómsveitin Pachora. formið yfirleitt flóknara - tónsmíðar þeirra eru ekki bara eitt lítið A-B- A lag, heldur er skeytt saman köflum af ýmsu tagi og útsetningar eru flóknar. Meðlim- ir Pachora eru klar- inettuleikarinn Chris Speed, Brad Shepik leikur á níu strengja portúgalskan gít- ar og fleiri skyld strengjahljóð- færi, Skúli Sverrisson leikur á rafbassa og ------------------ hjá. Jim Black á trommur og slagverk. Þessir snillingar sóttu okkur heim í október síðastliðnum og léku þá í Loftkastalanum við dúndr- andi undirtektir. Breidd í styrk Hljómsveitin er orðin þekkt víða, lék t. d. í Þýskalandi nú í febrúar og fær alls staðar frá- bæra dóma. Þeim tekst líka að gera tónlist sína allt í senn tónlistarlega áhugaverða, glettna og tregafulla, aðgengilega öllum og jafnvel dansvæna, eins og balkönsk tónlist vissulega er. Það er að bera í bakkafullan lækinn að hrósa þessum frábæru tónlistar- mönnum fyrir leik sinn, því þeir hafa heillað undirritaðan í hvert skipti sem þeir hafa komið hingað. En þótt trommuleikarar eigi sjaldn- ar en aðrir greiðan aðgang að eftir- tekt minni, þá er Jim Black einn af þeim sem ekki er hægt að horfa fram Léttleikinn er einstakur, og önnur eins breidd í styrk heyrist sjaldan nema þá hjá Pétri Östlund. Það er einnig ómetanlegt fyrir okkur íslendinga að eiga okkar fulltrúa í annarri eins hljómsveit og þessari. Skúli Sverrisson er löngu búinn að sanna að hann er i fremstu röð rafbassaleikara og er eft- irsóttur í tónleikaferðir og upptökur með hinum og þessum tónlistarmönn- um. Fyrir vikið þá fylgj- umst við hér heima betur með þeirri gerjun sem á sér stað í spunageiranum - vonandi að minnsta kosti. Pachora - Unn Knitting Factory Records Umboð á íslandi: 12 tónar Geislaplötur Ársæll Másson Er heföbundna skáldsagan daud? Hollvinafélag heim- spekideildar er samtök röskra manna og kvenna sem ætla að fá því svarað hvað sé eiginlega að ger- ast í íslenskum nútíma- bókmenntum. í því augna- miði efna þau til málþings á Kaffi Reykjavík við Vesturgötu kl. 17-19 í dag, fimmtudag. Þar verða frummælendur Dagný Kristjánsdóttir dósent og Guðmundur Andri Thorsson rithöfundur (á mynd), en Pétur Már Ólafsson, útgáfustjóri hjá Vöku-Helga- felli, stjórnar umræðum. Kvisast hefur að Guðmundur Andri muni leggja út af hinni frægu setningu Steins Steinarr um að hið hefðbundna ljóðform sé nú loksins dautt. Enn fremur mun hann huga að stöðu íslensku skáldsög- unnar með hliðsjón af þeim mikla fjölda sögulegra skáldsagna sem komið hefur út á siðustu árum. ðll- um er að sjálfsögðu heimill ókeypis aðgangur og þátttaka i umræðunum. Forsetafrú mælir fyrir víkingasýiiingu í dag verður efnt til kynningar í Washington á mikilli sýningu Smithsonian-safnsins Vikings-The North-Atíantic Saga sem opnuð verður þann 29. apr- fi árið 2000. Verð- ur hún buröarás- inn í hátíðarhöld- um safnsins vegna aldarloka. Efnis- þættir sýningar- innar verða að miklu leyti byggð- ir á íslendingasög- um og vikingatím- anum á Norður- löndum, siglingum vestur um haf og upphafi byggðar norrænna manna á íslandi, landa- fundunum, samskiptum norrænna manna við ín- úíta og loks verður fjallað um norræna byggð og hnignun hennar á miðöldum. Forræði sýningarinn- ar er alfarið í höndum Smithsonian-safnsins, en sér- fræðingar á Norðurlöndum, þ.á m. hér uppi á ís- landi, aðstoða við val á sýningargripum. Hér er um að ræða samstarfsverkefni Aldarloka- nefndar (Millennium Council) Hvíta hússins í Was- hington, en þar er Hillary Rodham Clinton forseta- frú í forsvari, Smithsonian-samsins og aðskiljan- legra safna á Norðurlöndum. Forsetafrúin flytur einmitt ávarp á kynningunni í dag. Norræna ráðherranefndin og Volvo styrkja síðan verkefnið. Sýningunni í Washington lýkur í september árið 2000 en hún verður á ferðalagi um álfuna næstu tvö árin, í New York, Ottawa, Los Angeles, Houston og Chicago. Shakespeare og Michelangeló Og fyrst aldarlokin eru til umræðu má geta þess aö fyrir stuttu efndi breska stórblaðið The Sunday Times til skoðanakönnunnar um markverðustu sköpunarverk mannsandans á þeim 2000 árum sem liðin eru af tímatali Krists og mátti hver lesandi blaðsins tilgreina 10 verk: skáldverk, myndverk, tónverk, byggingar og kvikmyndir. Nú er búið að telja atkvæði og féllu þau þannig: 1. Leikritið Hamlet eft- ir Shakespeare, 2, Styttan af Ðavíð eftir Michelang- eló, 3. Höggmyndin Pietá eftir Michelangeló, 4) Leikritið Lér konungur eftir Shakespeare, 5) Hvelfingin í Sixtínsku kapellunni eftir Michelangeló, 6) Uppruni tegundanna eftir Charles Darwin, 7) Biblían, 8) Hringurinn eftir Richard Wagner, 9) Níunda sin- fónían eftir Beethoven, 10) Taj Mahal byggingin á Indlandi, 11) Óperan Brúðkaup Fígarós eftir Mozart, 12) Messías eftir Hándel, 13) Leikri t ið Makbeð eftír Shakespeare, 14) Feneyjaborg, 15) Dómkirkjan í Chartres, 16) BQjómplatan Sgt. Pepper með Bitlunum, 17) Skáldsagan Stríð og friður eftir Tolstoj, 18) Verk Shakespeares í heild sinni, 19) Tónlistin við Svanavatnið eftir Tsjajkovskí, 20) Styttan Kossinn eftir Rodin. Það fer ekki á milli mála hverjir bera hér höfuð og herðar yfir aðra, nefhilega Shakespeare og Michelangelð. Umsjón Aðalsteinn Ingólfsson

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.