Alþýðublaðið - 16.11.1921, Blaðsíða 1

Alþýðublaðið - 16.11.1921, Blaðsíða 1
r ublaðið Gbetfkp tú& saá u$Lk&ý&ia£k&lfftrwwnM. 1921 Miðvikudaginn 16. nóvember. 265, tölnbl. Gengið. Mikið hefir verið rætt um geagið, og dálítið ritað, nú upp á síðkastið. Er það sízt undarlegt, pvi málið er mikilsvarðandi. En iii þess að hægt sé að taka af- stöðu til, hverjar aðferðir munu Ifklegar til þess að bæta úr verð faili ísleazku krónunnar, er nauð- synlegt að skilja vel hversvegna fiún hefir failið. En að skýra það, er í raun og veru hið sama og að skýra hyers vegna yfirleitt, að gengismunur á sér stað. Svo að segja öll lönd grund- völluðu fyrir stríðið raynt sfna á dýruai málmum, eða gulli. Ekki þó Island, meðan ekki var annað hér i umferð en óinnleysanlegir seðíar (Landsbankans). í einu steiliagspuadí var sem næst 18 krónur og 16 aurar, í einum íranka (frönskum, svissneskum, itölskum, belgiskum o. s. frv.) voru 72 aurar. Nú er þessu öðruvísi varið. Myatis er ekki lengur miðuð við gulí. Það stendur reyndar ennþá á peningaseðlum flestra landa að |>eir séu innleystir með gulli. Það var sannleikur einu siaai, en er nú lýgi. Éf gull fengist fyrir seðia, myndi það undir eins vera tekið út f öllum löndum nema einu; og flutt alt til þess lands, en það væri það land sem gengið «r hæzt. Mynt eins land fellur í. verði þegar um iengritima" er flutt meira inn í landið en út úr þvf, Jiema landsmenn fái á sama tfma lán með í Iöngum gjaldfresti er nemi jafn mikiu og því, hve mikið meira var flutt inn en út. k sama tiátt stfgur mynt eias lands, f hlutfalli við annara landa myct, ef urri lengri íímá er flútt œeira út úr landiau en ina í það, tseraa þetta land á samá tíma veiti erlendum þjóðum láa, serh þessum mismun nemur, Fyrir strfð hafði svo að segjá hvert einasta land lánstraust. Og þau löndin sem fluttu meira inn en úí, áttu stöðugt kost á þvf að fá lán til iengri tfma í hinum Iönd- unum. Þess vegna var nokkura- veginn jafavægi á gengi laadaana, enda gat gengisverðfallið f þvf landí, þar sem gull var fáanlegt fyrir seðla, ga't aldrei orðið mikið. Ekki meðáa guil var fáanlegt, því uádír eias ög genglð íell svo að þáð várð undir flutaiagskostnaði gullsins milli landa stöðvaðist fallið. Órsökin til verðfalls fslenzku krónunnar er því: Við köíuœ .flutt meira inn í landið en út, á und- anförnum tfmum. En við getum auðvitað ekki flutt meira Ínn en út, nema við á sama tfma setjum okkur f skuldir við erlendar þjóðir. Ea nokkuð af þessum skuldum, eru tilorðnár sem lán til skamms tíma, þær eiga að greiðast nú. Væru þær aftur á móti lás, sem tekin væri með löngum börgunar. tfma, hefðu þær sama og engin áhrif f þá átt, að iækka gengið. Eitt hið fyrsta verk okkar til þess að hækka gengið ættiþyí að vera að reyna að fá breytt eins miklu og hægt er af lán- nm þeim, sem útlenðingar iiafa Teiít iandsmonnnm, og fallin ern f gjalddaga, ílánmeðgðð- nm norgnnarskilmálum. Það er áreiðanlegt, að það er hægt að fá miklu, ef til vill ölium togara skuldunum breytt, f þannig ián, og sennilega nokkuð af verzlunar- skulduhiím Ifka. II. En hvað er. nn íslenek króna í þessu gesgismili? Guljkróna er hún ekki. Ef hún væri það, þá væri hún sama verði og dönsk, norsk og sænsk króna, og þá væri dplíarinn ekki nema sem næst 3 kr. 73 aura virði. — íslenzka krónan er heldur ekki tslands- baakakrónarj, heldnr er hún sú npphæð, í erlendri mynt, sem Bru natrygg i n gar á liuibúl og vörum hiMírtri Odýrapf «n hté.' A. V. TuHnIus vátiyflVÍnSMlcrlfMQMN Ei m s Ittpff éia»h úclnu, »1«*| ¦HbwU* menn yilja greiða fyrir hrerja krónn í Tissri sknld á íslanði sem fallin er í gjaldðaga. — Standist útflutningur og innflutn- ingur á, eða innflutningur og út- flutningur áð viðbættum fengnum lánum til langs tíma, þá mun það verð er menn vilja greiða í ér- iendri mynt fyrir krónu í vísri skuld á íslandi, vera fram undir það gullkróna (1 shilling i*($ penny í gullvirði). Flytji nú eitt- hvert land eða einhver lönd mikið meira út en inn, þá gerir það verðmuninn meiri á fslenzku krón- unni og gullkrónunni, þ. e. fslenzka krónah hrapar f verði gagnvart gullkrónunni, þó kanske á sama tfma sé í sama verði og dönsk króna, og hiutfalislega f sama verði eins og t. d. franskur fránki. Frh. Býrmœtasta eignin. Flestir vilja verða rfkir, en hitt viil einatt gleymast, að meta hvað sé verðmætast og mest til fram- búðar. Þó er erfitt að hugsa sér, að nokkrum skynbærum manni geti blandast hugur' um það, að heils- an sé hverjum manni dýrmætasta eignin, sem hann á, pg þó skeð- ur þ&ð furðulegasta, aðhvaðsára- fáir, af fjöldanum hafa hlrðu. 'á, að tryggja hana.

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.