Dagblaðið Vísir - DV - 03.08.2001, Blaðsíða 11

Dagblaðið Vísir - DV - 03.08.2001, Blaðsíða 11
-4- FÖSTUDAGUR 3. ÁGÚST 2001 11 Skoðun En það er í raun ósköp lítið sem við getum gert í málinu. Á sama hátt stóðu foreldrar okkar ráðalausir og kvíðafullir þegar við æddum á úti- hátíðir á sínum tíma, óttalaus og hamslaus í stuðið, stútinn, strákana og stelpurnar. Umvand- anir og fortölur forpok- aðra foreldra dugðu skammt í denn og duga síst lengra á unglingana um þessa hélgi. fínnst þær út í hött. Þau segja bara það sama og við sögðum við okkar foreldra við sömu aðstæður: „Hvað er þetta, maður, við ætlum bara að fara að skemmta okkur með hinum krökkunum úti í náttúrunni, detta aðeins í og hafa það gott og hvaða andskotans tuð er þetta alltaf!" Þetta skemmta sér og það gerðum við líka á þeirra aldri (og gerum sum enn, því miður, kannski). Og það er auð- vitað ekki hægt að ætlast til þess að blessuð börnin skilji okkur. Þau hafa aldrei staðið í okkar sporum áður. (En eiga auðvitað sjálf eftir að upplifa foreldraáhyggjur um versl- unarmannahelgi, en engin ástæða fyrir þau að hafa fyrirfram áhyggj- ur af því á þessum aldri). Hins veg- ar eigum við að sjálfsögðu að skOja þá einstöku tilfinningu sem er því samfara að vera unglingur á leið á útihátíð með öllu sem það felur í sér. Af því að við höfum flest verið í sporum barnanna okkar. Alveg geggjað Og það er ekki eins og þetta hafi allt verið ömurlegt og ómögulegt. Þvert á móti, langflest eigum við góðar minningar frá verslunar- mannahelgum og þess vegna fórum við aftur og aftur þar tU yflr lauk með einum eða öðrum hætti. Þegar við lítum til baka þá var þetta yfir- leitt æðislegt og meiri háttar. Við erum kannski ekki alveg með það á hreinu hvað var svona æðislegt og munum ef til vill ekki svo gjörla hvað gerðist sem var svona meiri háttar. En tilfinningin um að þetta hafi verið geggjað er til staðar. Og ekki ljúga tilfinningarnar, hvað svo sem staðreyndum um minnisleysi viðkemur, samkvæmt nýjustu kenn- ingum um tilfinningagreind. Við verðum bara að vona að allir eða sem allrar flestir sleppi í þetta sinn óspjallaðir á sál og líkama frá glóruleysi verslunarmannahelgar- innar, eins og raunin hefur auðvit- að yfirleitt verið. En hætturnar leynast náttúrlega alls staðar, um aUar helgar, á öllum tímum og eng- inn er nokkurn tímann nokkurs staðar með öllu óhultur. Það er hættulegt að lifa. Ekki síst meðan maður er unglingur. En þá hefur maður auðvitað engar áhyggjur af margvíslegum ógnum tilverunnar. Sem betur fer. Gleðilega og farsæla verslunar- mannahelgi. Thors vill ekki virkjun við Kárahnjúka. En gamli Thor, langafi hans og sannur frumkvöðull, hefði ekki beðið um álit skipulags ríkisins. Hann hefði skellt upp álveri án þess að spyrja kóng eða prest, og rokgrœtt á því. Svona breytast tímarnir. Slímugt sjávarfang, sóðaleg stóriðja íslendingar, sem fyrir ekki langalöngu nánast grófu sig inn í moldarbörð þar sem þeir hírðust með búsmalann og allt sitt hyski við klénan kost, eru orðnir nú- tímavæddir, forríkir og vandfýsn- ir menn. Við unum okkur vel á fallega búnum skrifstofum við tölvur og tól. Við höfum samið okkur að háttum siðaðra þjóða á ýmsum vettvangi og jafnvel farið fram úr rótgrónum menningar- löndum. Slímugu sjávarfangi sem hefur borið uppi vaxandi velmeg- un áratugum saman hafna ís- lenskir menningarmenn og láta útlendinga vinna fiskinn. Stór- iðjuverin sem erlendar menning- arþjóðir virðast skirrast við að hýsa þykja mörgum okkar ekki heldur góður kostur enda víst heldur sóðaleg iðja. Ég hef að undanförnu rennt vítt og breitt um landið okkar og þá notið þeirrar fallegu náttúru sem landið býður upp á. Fallegust fannst mér gönguleið innan bú- jarðar bændanna á Kolbeinsá, Strandamegin við Hrútafjörð. Ég mundi ekki vilja að álver risi við hina fögru Selvik né heldur í Búð- arvogi þar sem var talsvert útræði fram á síðustu öld. En hvað kem- ur mér það við, möppudýri og blekbónda að sunnan? Ef Kol- beinsvíkurbóndi vildi reisa höfn á þessum slóðum - eða leita að oliu 1 landi sínu, hvern fjandann kæmi mér það við? Austfirðingar sjá rjúkandi ál- bræðslur á suðvesturhorninu, þeir sjá að þar er gullið malað. í stóriðjunni er verið að borga fólki prýðislaun og henni helst vel á starfsfólki. Sjálfur vil ég helst ekki stíga fæti inn í álver, þessa stál- eða álkumbalda sem óprýða fal- lega staði í Straumsvík og við Hvalfjörðinn, óhugguleg mann- virki sem skapa okkur þó vissu- lega mikið öryggi og hlaða undir velmegun okkar. En ég skil Austfirðinga. Ég skil lfka skipulagssrjórann. Þarna stangast á tvö ólík sjónarmið. Okkar von er hin galvaska Sif Friðleifsdóttir umhverfisráðherra sem nú er vestur í Kanada að skoða náttúruperlur. Sif, við reið- um okkur á þinn salómonsdóm! Kárahnjúkar Birgir Guömundsson fréttastjóri Úrskurður Skipulagsstofnunar um umhverfismat á Kárahnjúkavirkjun markar áhugaverð spor í umræðu um umhverfisvernd og stóriðju á ís- landi og kallar fram nokkrar grund- vallarspurningar sem e.t.v. hafa týnst í umræðunni um tæknileg at- riði. Grunnforsendan sem gengur í gegnum allan úrskurðinn er þessi: Ef vafi eða óvissa er um eitthvert atriði í framkvæmdinni þá ber fram- kvæmdaraðila að sanna aö áhrifin séu ekki skaðleg eða neikvæð fyrir umhverfið. í raun er sönnunarbyrð- inni velt yfir á framkvæmdaraðilann - hann á að sýna fram á að fram- kvæmdin sé í lagi, frekar en að krafa sé gerð um að sýnt sé fram á að hún sé ekki i lagi. 1 fljótu bragði kann þetta ekki að virðast mikill munur en hann skiptir þó sköpum. Á máli umhveríissinna heitir þetta að nátt- úran sé látin njóta vafans eða að fylgt sé varúðarreglu í málinu. Þetta er breyting frá því sem verið hefur þar sem þessum sjónarmiðum hefur til þessa ekki verið fylgt eins bókstaf- lega og nú. í úrskurðinum sjálfum kemur þetta víða fram berum orðum og á einum stað er þessu lýst svona: „Skipulagsstofnun minnir á að við mat á umhverfisáhrifum skal hafa hliðsjón af varúðarsjónarmiðum varðandi nýtingu náttúruauðlinda og aðgerðir á sviði umhverfismála. Skipulagsstofnun telur þvi að þegar veruleg óvissa er um umfang um- hverfisáhrifa á þann umhverfisþátt sem fyrir áhrifunum verður og þegar jafnframt er óvissa um virkni mót- vægisaðgerða beri að gera grein fyrir og taka mið af verstu spá (worst case prediction)." Hlaut að fara svona Þegar byggt er á þessum horn- steini má nánast segja að niðurstað- an hafi hlotið að verða eins og hún varð - eða í það minnsta voru líkurn- ar á því yfirgnæfandi eins og í pott- inn var búið. Fljótlega varð ljóst að yfirgnæfandi meirihluti sérfræðinga og náttúruvisindamanna sem komu að málinu hafði miklar efasemdir um þessa framkvæmd í sjálfu sér - hrein- lega út frá þeirri grunnforsendu hversu mikO röskun hún er á náttúr- unni. Þegar fréttir fóru að berast af umsögnum stofnana eins og Náttúru- verndar, Landverndar og Land- græöslunnar mátti sjá hvert stefhdi. Áberandi samnefhari í þessu öUu var að rannsaka þyrfti hluti meira og betur því menn vissu lítið um raun- veruleg áhrif af framkvæmdunum og þeim mótvægisaðgerðum sem fyrir- hugaðar voru. í raun var ekki hægt að búast við öðru frá aðUum sem starfa undir formerkjum fag- mennsku. í þessu samhengi felst fag- mennskan í því að byggja umsagn- irnar á sem mestum og víðtækustum rannsóknum og eyða sem mestri óvissu um hugsanlegar afleiðingar. Það felst með öðrum orð- um í eðli þessarar fag- mennsku að krefjast meiri rannsókna og benda á óvissu og hugs- anlega hættu vegna framkvæmda, auk þess auðvitað að tína tO það sem menn telja sig vita með nokkurri vissu. Og þegar uppleggið hjá Skipulagsstofnun er það sem þaö er þá öðlast þessi tegund fag- mennsku margfalt vægi - vafaatriðin magnast upp og þess nýtur svo umhverfið. Landsvirkjun var því í raun ekki vandanum vaxin - hún gat ekki gert matsskýrslu sína þannig úr garði að hún eyddi sem mestri óvissu. Ef tO vOl kristaUast þetta mikU- vægi varúðarreglunnar best í því að hin almenna niðurstaða Skipulags- stofnunar er að ávinningur virkjun- arinnar vegi ekki upp óafturkræf skaðleg áhrif á náttúruna. Þetta geta menn einmitt sagt í krafti varúðar- innar þrátt fyrir að hvorki liggi fyrir nein hlutlæg mælistika á efhahags- legu áhrifin (að dómi Skipulagsstofh- unar) né á hin óafturkræfu áhrif á náttúruna! Það felst einfaldlega meiri varúð í því að hrökkva en stökkva þegar lítið er vitað. Pólitík og fagmennska Sumir hafa talað um að úrskurður Skipulagsstofnunar sé ósigur pólitík- urinnar og sigur fyrir fagleg vinnu- brögð. Vissulega má það tU sanns vegar færa hvað varðar hin faglegu vinnubrögð. í sjálfu sér er ekkert út á vinnubrögð Skipulagsstofnunar að setja. Hins vegar er fráleitt að tala um einhvern ósigur pólitíkurinnar. Það er hápólitísk ákvörð- un að láta þessa reglu gilda, að láta sönnunar- byrðina liggja í svo rík- um mæli hjá fram- kvæmdaraðilanum. Hér hafa þvert á móti gerst stórpóli- tísk tlðindi - pólitiskir sigrar unnist - sem felast fyrst og fremst í því grundvaUarsjónarmiði sem lagt var upp með, varúðarreglunni. Það er hápólitísk ákvörðun að láta þessa reglu gilda, að láta sönnunarbyrðina liggja í svo ríkum mæli hjá fram- kvæmdaraðUanum. Davíð Oddsson hefur látið að því liggja að Skipulags- stofhun hafi tekið sér þetta pólitíska vald sem er ekki rétt. Það var Al- þingi sem með lögunum um um- hverfismat tók þessa pólitisku ákvörðun. Lögin eru sett vegna þess að menn vUdu að ákvarðanir yrðu upplýstar og „faglegar" þegar um væri að ræða stórframkvæmdir. Lögin og Ríó Menn þóttust vera að samræma ís- lenskar reglur því sem gerist í ná- grannalöndum okkar, sérstaklega reglum EES og þess sem menn ákváðu á Ríóráðstefnunni. Ekki er hægt að skUja lögin öðruvísi en að varúðarreglan skuli höfð í hávegum og það þurfti enga „valdtöku" hjá Skipulagsstofnun tU. Stofnunin var einfaldlega að vinna eftir laganna hljóðan. Það þarf ekki annað en aö lesa athugasemdirnar með frumvarp- inu sem Alþingi íslendinga sam- þykkti í fyrra tO að sjá hver andi lag- anna er: „Á Ríóráðstefnunni .... var mörkuð stefha í alþjóðlegum um- hverfisrétti næstu áratuga. Gerð var sérstök yfirlýsing, Ríóyfirlýsingin, sem hefur að geyma 27 meginreglur en í 17. reglu er fjaUað um mat á um- hverfisáhrifum. Þar segir: „Ríki skulu láta fara fram mat á umhverfis- áhrifum þegar um er að ræða fyrir- hugaða starfsemi sem líkleg er tU að hafa veruleg skaðleg áhrif á umhverf- ið og háð er úrskurði viðkomandi stjórnvalds." Sú meginregla sem oUi hvað mestum heilabrotum að koma saman í Ríóyfirlýsingunni var varúð- arreglan en segja má að með tilkomu hennar hafi verið mótuð sú megin- stefna sem er grundvöUur löggjafar um umhverfismál um heim aUan, að umhverfið og náttúran skuli njóta vafans en ekki, eins og áður tíðkaðist, að framkvæmdir skyldu njóta hans." Hver er hlnn pölltíski vilji? Það fer því varla mUli mála að við úrvinnslu á þeirri pólitísku grunn- forsendu sem Alþingi ítrekaði og setti í lög árið 2000 (við endurskoðun laganna) hefur Skipulagsstofhun ein- faldlega haldið sig við bókstaf lag- anna. Spurningin er hins vegar hvort það hafi, þrátt fyrir aUt, ekki verið pólitískur vUji tU að ganga þessa leið alveg til enda. Hvort pólitískur vUji Alþingis hafi verið að ganga skemur í að útfæra varúðarregluna og gera það ekki með svona bókstaflegum hætti? Það er sú spurning sem í dag þarf að svara. Viðbrögð stjórnarliða, og raunar margra annarra, virðast benda tU að þeir telji að ekki hafi verið pólitískur vOji fyrir því að fá þá niðurstöðu sem nú er uppi - þ.e. að varúðarreglunni hafi verið fylgt út í ystu æsar. Þetta má bæði ráða af orðum forsætisráð- herra og eins af orðum HaUdórs Ás- grímssonar, fomanns Framsóknar- flokksins. Tvær leiðir eru þá eftir tU að ákvarða hvort fyrir hálfgerða slysni eða misskilning sé komin upp staða sem ekki er pólitískur meiri- hluti fyrir: Annars vegar að umhverf- isráðherra taki af skarið og hins veg- ar að Alþingi geri það. Stjórnsýsluúrskurður Umhverfisráðherra á samkvæmt lögum að úrskurða í málinu, verði það kært tU hans, en fuUyrða má að það verður gert. Sá úrskurður þarf að liggja fyrir 1. nóvember og getur ráð- herrann vitaskuld snúið við úrskurði Skipulagsstofnunar að einhverju eða öUu leyti. Túlkun ráðherrans á lögun- um og nýjum gögnum sem Lands- virkjun tekst að koma með næsta mánuðinn mun skipta miklu. Hendur ráðherrans eru þó að hluta tU bundn- ar þvi samkvæmt orðanna hljóðan er úrskurður hans stjórnsýslulegs eðlis frekar en pólitískur."Úrskurður ráð- herra er fuUnaðarúrskurður á stjórn- sýslustigi," segi í 13. gr. laganna. Til að höggva á hinn pólitíska hnút væri því heppOegra að fá fram sjónarmið og túlkun Alþingis sjálfs. Túlkun Alþíngis Svo viO til að á Islandi, einu landa innan Evrópska efnahagssvæðisins, fer ekki saman útgáfa virkjanaleyfis og ákvörðun um það hvort viðkom- andi framkvæmd kemst i gegnum umhverfismat. í nýju lögunum um umhverfismat er bráðabirgðaákvæði um að nefhd skuli kanna hvort ástæða sé tO að sameina og sam- ræma ákvörðunarferli umhverfis- mats við leyfisveitingar fyrir einstak- ar framkvæmdir. Þessari nefnd voru gefin tvö ár tU starfa og eðlUega er engin niðurstaða komin i það enn. Umhverfismatið fyrir Kárahnjúka- virkjun og virkjanaleyfið fyrir þessa sömu virkjun eru því tveir aðskildir hlutir. Afstaða löggjafans tO þeirrar pólitísku spurningar hvort túlka eigi varúðarregluna bókstaflega eða ekki mun þá væntanlega birtast í því hvernig Alþingi afgreiðir frumvarp um virkjanaleyfi þegar og ef það verður lagt fram í haust. Hvort sú niðurstaða kemur á und- an eða eftir úrskurði um- hverfisráðherra á eftir að koma í ljós en tO að eyða óvissu væri trúlega best fyrir aUa að hún kæmi sem fyrst. Fyrirsjáanlegt er að þetta mal mun koma upp strax á haustþinginu og þá mun koma í ljós hvort löggjafinn fór fram úr sjálfum sér í lagasetn- ingu tO verndar náttúru og umhverfi eða hvort hann ætlaði aUtaf að spUa á þessar framsæknu um- hverfisnótur.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.