Dagblaðið Vísir - DV - 30.05.2002, Blaðsíða 15

Dagblaðið Vísir - DV - 30.05.2002, Blaðsíða 15
FIMMTUDAGUR 30. MAÍ 2002 15 r>v Menning Spunniö um arfinn - klámvísur, sálmasöngur, spuni og dónaskapur RÚV Þaö eru ef til vill liöin meira en þrjátíu ár síðan sænskir djassleikarar fóru að grufla í gömlum upptökum með sænsk- um dúllurum, sem sungu á skemmtunum í Dölunum sænsku og jafnvel fyrir dansi. Hér voru i forystu sænskir planistar, að- allega þó meistari Jan Johanson, sem notaði sænsk þjóðlög sem grunn fyrir fal- lega mótaðar djasslínur. Johanson vakti heimsathygli fyrir þjóðlagaæfmgar sínar og varð um leið fyrirmynd ungra djasspí- anista á Norðurlöndunum, Guðmund Ing- ólfsson á íslandi og Ole Koch Hansen í Danmörku, svo einhverjir séu nefndir á nafn. Tónlist Ekki má heldur gleyma píanóleikaran- um og útsetjaranum Bengt Hallberg, sem á skólaárum sínum í Konunglegu tónlist- arakademíunni í Stokkhólmi byrjaði að grufla í gömlum sálmalögum og æva- gömlum upptökum með sveitasöngvur- um. Kennari hans, Lars-Erik Larson, hvatti HáUberg til að kanna slíkt efni bet- ur. Þetta varð síðan kveikjan að ýmisleg- um dúllarakvæðum sem Bengt Hallberg spann sína tónlist með og við. Ég bjóst fastlega við að Pétur Grétars- son slagverksleikari og Sigurður Flosa- son saxófónleikari færu svipaðar slóðir og Hallberg og Johanson, enda ekki leið- um að líkjast. Það kom því skemmtilega á óvart þegar ég hlýddi á brot af leik þeirra við opnun Listahátíðar í sjón- varpi. Ég segi „brot" því að Sjónvarpið notaði tækifærið og var með viðtal við DVMYND E.ÓL. Siguröur Flosason og Pétur Grétarsson Eiga heiður skilinn fyrir spennandi framlag til Listahátíöar. menntamálaráðherra meðan á leik þeirra stóð. Ekki virtist þörf á því að vera með viðtöl meðan dagskrá ann- arra listamanna stóð yfir. Sennilega varð þessi „dónaskapur" RÚV til þess að ég dreif mig á tón- leika Péturs og Sigurðar fimmtudags- kvöldið eftir sem báru heitið Raddir þjóðar. Hér var blandað saman gömlum upptökum og spunatónlist. Gamlar hljóð- ritanir, fengnar að láni frá Stofnun Árna Magnússonar og Þjóðminjasafni íslands, klám- vísur, sálmasöngur, vögguvísur og drykkjuvís- ur og Guð má vita hvað, byggðu upp tónlistar- legt umhverfi sem þeir félagar nýttu til spuna. Útkoman var vægast sagt forvitnileg og oftast mjög spennandi. Það var augljóst að Pétur og Sigurður höfðu lagt mikla vinnu í undirbúning og skipulag Radda þjóðar. Spuni Sigurðar var einstaklega vel unninn og vandvirknislega framkvæmdur. Leikur hans var á tiðum framúrskarandi, sér- staklega sópranleikurinn. Og sjaldan hefur slagverksleikur Péturs Grétarssonar verið betri - hann var ótrúlega slyngur í leik sínum með sampla, dyn og danstakt. Pétur hefur óneitanlega fina tilfinningu fyrir tónum jafnt sem tóluðu máli. Sem sagt, afskaplega vel unnir og forvitni- legir tónleikar. Pétur Gétarsson og Sigurður Flosason eiga heiður skilinn fyrir spennandi framlag til Listahátíðar. Ólafur Stephensen Raddir þjóðar. Tónleikar Siguröar Flosasonar, sax., flauta, klar., og Péturs Grétarssonar, slagverk, harmoníka. Listasafni Reykjavíkur - Hafnarhúsi fim. 16.5. 2002. Særingar, varnargaldur og barnagælur - nýtt greinasafn Jóns Samsonarsonar um forna þjóðlífshætti eins og þeir koma fram í kveðskap Þvæ eg mér í dögg og í daglaug og í brunabirtu þinni, drottinn minn. Þvæ égfrá mér allra fjandmanna minna rán og reiði ríkra, ríkra manna og allra þeirra sem illan hug til min hafa ... Þetta gamla þvottavers ecmeðal ótal þjóðkvæða, særinga og forneskjubæna sem Jón Samsonarson rannsakar í nýju greinasafni sínu, Ljóðmál - Forn- ir þjóðlífsþættir sem Stofriún Árna Magnússonar gefur út í tilefni sjötugsafmælis hans. Jón starfaði við stofnunina um langt árabil en hefur nú látið af störfum fyrir aldurs sakir. í ritgerðunum er fjallað um margvíslegt hlutverk kveðskapar í þjóðlífi fyrri tíma, þegar fólk kimni ógrynni af ljóðum. Fremst fer grein um söfnun þjóð- fræða á nítjándu óld. Þá kemur grein um særingar og forneskjubænir, því næst grein um barnagælur og í fjórðu greininni er fjallað um alþýðukveðskap. Engin þessara ritgerða hefur birst áður og er þar dregið fram mikið efni úr frumheimildum, sumt Tónlist LJÓÐMÁL hefur ekki verið prentað áður, annað er betur þekkt. Þá eru þrjár ívið styttri ritgerðir sem áður hafa birst á bókum sem ekki hafa víða farið og ein raunar aðeins birst í enskri þýðingu. Þessar ritgerðir fjalla um varn- argaldur, íslensku hestavísuna og vöggukvæðið Bí bí og blaka. Síðast fer ritgerð þar sem hugað er að um- hverfi og aldarhætti á tíð Hallgríms Péturssonar, og hefur hún ekki áður birst á prenti. í bókarlok er rita- skrá höfundar og skrár um upphöf og handrit sem til er vísað. Jón Samsonarson er fæddur á Bugðustöðum í Hörðudal í Dalasýslu 24. janúar 1931. Hann lauk meist- araprófi í íslenskum fræðum við Háskóla Islands 1960, en stundaði síöan rannsóknir og háskólakennslu við Árnastofnun í Kaupmannahöfn til ársins 1968 er hann fluttist heim og gerðist starfsmaður Handritastomunar íslands, sem fáum árum síðar fékk heitið Stofnun Árna Magnússonar. Auk starfa sinna við handritarannsókn- ir safnaði Jón fyrr á árum þjóðfræðaefni af vörum fólks í samvinnu við konu sína, Helgu Jóhannsdóttur, og er það emi varðveitt á böndum í Stofnun Árna Magnússonar. Slík bönd koma að margvíslegum notum um þessar mundir og má þar minna á tónleika Sigurð- ar Flosasonar og Péturs Grétarssonar sem fjallað er um hér á síðunni. Flugufrelsari og svefngenglar Kronos-strengjakvartettinn er þekktastur fyrir að blanda saman á tónleikum sínum „akademískri" nútímatónlist og sérstaklega út- settri tónlist úr dægurlagaheiminum. Emisskráin á tónleikum kvartettsins í Borgarleikhúsinu á þriðjudagskvöldið var hin fjölbreyttasta, og fram- úrstefnulegasta verkið sennilega Potassium eftir Michael Gordon. Þar var hrynjandin afar tauga- veikluð og mynduðu tónarnir þéttan vef af skelfi- legum sírenuhljóðum þar sem hvað eftir annað var rennt sér upp og niður strengina (glissando). Var útkoman eins og tilbrigði við sjúkrabílavæl og ekki beint upplífgandi. Flest annað var þægilegra áheyrnar og eitt skemmtilegasta verkið á efhisskránni var Aaj Ki Raat eftir indverska tónskáldið Rahul Dev Burman. Þar spilaði kvartettinn við undirleik Zakirs Hussain á tablatrommur, sem heyrðist af upptöku, og lék David Herrington fiðluleikari sér þar af mikilli list að kvarttónbilum, sem eru áber- andi í indverskri tónlist. Þannig tónlist heyrist ekki oft hér á landi, nema á veitingastöðum, og var þetta atriði tónleikanna kærkomin tilbreyting. Einnig var gaman að útsetningu Sy Johnsons á lagi djasstónlistarmannsms Charles Mingus, Myself when I Am Real, en þar var leikur kvartettsins undurblíður og seiðandi. Þess má geta að allar útsetningarnar á tón- leikunum, eftir þá Osvaldo Golijov og Stephen Prutsm- an, auk Johnsons, voru einstaklega gáfulegar og vel heppnaðar og ekki þetta yfirborðslega poppdrasl sem DV-MYND HILMAR Kronos-kvartettlnn Tæknilega óaofinnanlegur leikur og túlkunin markviss. sinfóníuhljómsveitir í leit að fleiri áheyrendum leggj- ast stundum svo lágt að spila. Upptökur voru mikilvægur þáttur tónlistarflutnings- ins og skipuðu stóran sess í lengsta verki efnisskrár- innar, Triple Quartet eftir Steve Reich. Þar blandaðist leikur fjórmenninganna upptöku með tveimur strengjakvartettum, og náðist fram sannfærandi stíg- andi sem skilaði sér í miklum húrrahrópum í lokin. Tónlist Reichs einkennist af svokallaðri þrástefjun, sömu hendingarnar eru leiknar aftur og aftur með tiltölulega einfaldri úrvinnslu, sem getur verið óskaplega þreytandi, og er það til marks um fag- mennsku hljóðfæraleikaranna að manni leiddist ekki baun. Tvö lög eftir Sigur Rós voru síðust á efnis- skránni, fyrst Flugufrelsarinn og síðan Svefn-G- Englar, og kom hið fyrra einstaklega vel út í trans- kenndum leik kvartettsins. Hið síðara var ekki al- veg eins spennandi því hljóðfæraleikararnir náðu ekki fram hinni miklu styrkleikabreidd sem ein- kennir tónlist Sigur Rósar. Sprengingin rétt fyrir lokin var ekki sá hápunktur sem hann átti að vera, og þar fyrir utan var sami plokkaði tónninn aftur og aftur óþarflega áberandi og pirrandi er á leið. En hljóðfæraleikurinn á tónleikunum var í ™ heild frábær, tæknilega óaðfinnanlegur og túlkun- in markviss. Hið eina sem var óþægilegt var að strengirnir voru magnaðir upp, en það verður alltaf hálf gervilegt. Verst hljómaði fiðlan, háir sterkir tónar áttu til að vera skerandi, en hið furðulega er að það vandist er á leið. Tónleikarnir minntu dálítið á rokktónleika að því leyti að mismunandi lituð ljós voru mikið notuð, en það var smekklega gert og varð eðlilegur hluti af tón- listinni. Gerði þetta að verkum að tónleikarnir voru ekki bara tðnleikar heldur glæsilegt sjónarspil líka, enda voru áheyrendur yfir sig hrifnir og stóðu upp fyr- ir kvartettinum í lokin. Jónas Sen Umsjón: Silja Aðalsteinsdóttir silja@dv.is Söguþingið Annað íslenska sögu- þingið hefst í dag kl. 14.30 með setningarathöfn i Ráðhúsi Reykja- víkur. í fyrra- málið hefst dagskráin kl. 9 í Odda á háskóla- lóðinni og veröa sex málstofur fyrir há- degi: Stjórn- arráðið: Fyr- irmyndir og erlend sam- skipti (Oddi stofa 106 kl. 9-10.30), Kynja- saga: Kvenleiki, karl- mennska og íslensk samfé- lagsþróun (Oddi 101 kl. 9-12.15), Hnignunarkenn- ingin í sögu íslendinga (Oddi 201 kl. 9-12.15), ís- lensk bóksaga: Fjölmiðlun menningar (Oddi 206 kl. 9-10.30), Heilbrigðissaga í 200 ár (Oddi 206 kl. 10.45-12.15) og Málstofa Knuts Kjeldstadlis (Oddi 106 kl. 10.45-12.15). Kl. 13.30-15 verða þrjár málstofur: Vísindi og tækni i sögu íslands um og eftir 1900 (Oddi 206), Tengslanet: Kenningar og aðferðir (Oddi 106) og Trúin leysir og bindur: Kristinn boð- skapur og líf kvenna (Oddi 201). Kl. 15.15 hefst svo Minn- ingarfyrirlestur Jóns Sig- urðssonar sem Jíirgen Kocka, prófessor við Freie Universitat, flytur: „Hi- story of Work in the West: Approaches, findings and open questions. Hann talar í Hátíðasal Háskóla íslands. Fjólublátt húm Þórar- inn Guð- munds- son hef- ur gefið út sína sjöundu ljóðabók, Fjólu- blátt húm, en auk þess geymir Amtbóka- safnið á Akureyri eina ein- takið sem til er af 366 dag- bókarljóðum fyrir árið 2000 eftir Þórarin. Nýja bókin skiptist í þrjá hluta, Strauma, Fylgd og Huganir. Ljóðin eru mettuð lífsnautn og mjúkum til- finningum, einkum verður vináttan Þórarni drjúgt yrkisefni. Sterkir vináttu- þræðir „breiða alltaf hlýju yfir kuldann / og eiga ótal læknandi sögur / handa sálinni", eins og segir í „Þráðum" í fyrsta hluta, og í hinu langa Ijóði, „Sam- kennd", í miðhlutanum veltir hann fyrir sér eðli vináttunnar og áhrifum hennar á einstaklingana. í lokahluta bókarinnar er ljóðið „Ljós í rökkurdrífu" sem tekur yrkisefnið svolít- ið öðrum tökum. Þar er orðfæri og myndmál líka hátíðlegra - eða ef til vill skáldlegra - en víðast hvar i bókinni: Eins og birti hið bjarta er berst logi frá veróld Ijóss og kertalog að lýsa upp rókkur. Svo eru vinir i heiðmörk viðfoklauf og húmdrífu. Þórarinn gefur bók sína út sjálfur.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.