Dagblaðið - 09.10.1979, Blaðsíða 11

Dagblaðið - 09.10.1979, Blaðsíða 11
DAGBLAÐIÐ. ÞRIDJUDAGUR 9. OKTÓBER 1979. 11 FLUORINN ER OÞARFUR Flúorskolun hefur farið fram í skólum og einnig eru flúortöflur boðnar af miklu kappi, að minnsta kosti í Reykjavík. Af þessu tilefni langar mig að leggja orð í belg. Nú til dags er flúor í meira mæli en áður í jarðvegi og þar af leiðandi i af- urðum til matar og áfram í dýrum og mönnum. Á sama tima og við eigum í erfiðleikum með að verjast þessum ófögnuði er talað um þörf okkar fyrir meiri flúor. Norskur læknir varð nýlega fyrir óþægilegri reynslu. Hann var einn hinna mörgu sem trúði á flúor til styrktar beinunum. í samræmi við þá skoðun gaf hann dóttur sinni ráð- lagðan flúorskammt og hafði gert það í mörg ár. Fyrir skömmu þurfti hún til læknis og leiddi sú skoðun i Ijós alvarlegar beinskemmdir. Svo veik var beinabygging stúlkunnar að minnsta hnjask olli beinbroti. Þetta var afleiðing af flúorinngjöf i töflu- formi sem þó var samviskusamlega framkvæmd af tannlækni sem vitað hefur um eituráhrif flúorsins og því gættallrar varkárni. Það eru margar slíkar sögur til af dýrkeyptri reynslu manna af eituf- verkunum flúors. í framhaldi af reynslu hins norska tannlæknis vil ég geta niðurstöðu sem birtist i blaði Bandaríska Iæknafélagsins fyrir einu ári. Þar var gagnrýnd tilhneiging beinasérfræðinga til að nota flúor til að styrkja beinvefinn og sagt að þeir tækju ekki raunhæft tillit til langtíma verkunar. Blaðið tekur fram að flúorinngjöf leiði til aukningar á beinvaxtarsjúkdómum. Áfram segir að rannsóknir með flúorinngjöf sýni að beinin verði ekki sterkari af slíkri meðferð. Þar við bætist að eituráhrif flúorsins auka liðagigt og maga- bólgur. Þessi sjúkdómseinkenni eru einnig vel kunn frá flúorblöndun drykkjarvatns. Rannsóknir hafa staðfest andsvar frá líkamanum við inngjöf á 1/1000 mg af flúor. Flúorjónir hafa enn meiri truflandi áhrif á eggjahvituefni barnið fékk veikan glerung og öll fengu börnin tannskemmdir á fjög- urra til fimm ára aldri. Ofnæmi þjáði þau öll. Fjórða barn efnaverkfræð- ingsins fékk hins vegar aldrei flúor, en þess í stað uppleyst kalk-bætiefni frá því fyrir fæðingu. Engar tann- skemmdir hafði það við 5 ára aldur, né ofnæmi eins og hin systkinin. Þessi reynsla dr. Dannegger var hon- um æði dýrkeypt og margir hafa A „Þar við bætist aö eituráhrif flúorsins auka liðagigt og magabóigur. Þessi sjúk- dómseinkenni eru einnig vel kunn frá flúor- blöndun drykkjarvatns." líkamans heldur en nokkurt annað þekkt eitur. Sérstaklega er sá eigin- leiki flúors hættulegur að geta þrengt sér inn í frumukjarnann með sín eyði- leggjandi áhrif. Flúor brýtur niður viðnámsþrótt frumuveggjanna en sá viðnámsþróttur er undirstaða heils- unnar — ekkert minna. Efnaverkfræðingurinn dr. Dannegger var einn þeirra sem trúði á flúor sem heilsugjafa. Hann gaf þrem börnum sínurh hálfan skammt i þrjú ár. Þau fengu flúorinn frá fæðingu. Þegar eitt barnið var tveggjá og hálfs árs, það annað í röðinni, komu fram dökkir blettir á tönnunum. Var flúor- inngjöf þá samstundis hætt. Eitt þurft einhver slík áföll til að skilja hvaða alvarlega efni verið er að leika sér með. Bandaríska landbúnaðarráðuneyt- ið varar bændur við að gefa svínum flúorblandað vatn þegar þau ganga með afkvæmi. Eftir að hafa fjallað um hættur af flúor gagpvart dýrum segir ráðuneytið að menn séu enn við- kvæmari fyrir eituráhrifunum. Þannig ber allt að sama brunni. Ekki hefur tekist að sanna nauðsyn flúors í lífkeðjunni og nú á tímum er meira um þetta viðsjárverða efni i náttúrunni, í jarðveginum og annars staðar en nokkru sinni fyrr. Samt koma fram raddir á íslandi er segja Kjallarinn Sígurdur Herlufsen að okkur vanti svo tilfinnanlega flúor i fæðið. Það er þversögn i þessu. Sérfræðingar eru sammála um að miklu meiri rannsókna sé þörf og hafi verið þörf á öllum hliðum þessa máls. Það má því furðu gegna að menn skuli nokkurn tíma hafa komið sér saman um að þvinga slíkt skað- ræði inn á hvern einasta mann, með valdboði. Ég er á móli hvers konar fjölda- meðferð á skólabörnum og mun koma í veg fyrir að mín börn verði notuð sem tilraunakaninur. Heilsu þeirra og velferð ber ég fyrir brjósti og vil undirstrika að menn eru komnir út á hálan ís þegar talað er um að misnota embættisvald í slika átt. En það hefur þegar verið gert hér á landi með flúorskolun barna. Að lokum vil ég gera grein fyrir hvernig mál stóðu í upphafi seinasta árs í sambandi við flúorblandað drykkjarvatn en þessi flúormanía, sem ég vil leyfa mér að kalla svo, er öll af samastofni. Engin flúorblöndun er nú né fram- vegis í þessum löndum: Austurríki, Belgiu og Danmörku. i Danmörku er flúor bannaður með lögum, bæði í mat og vatni. Frakkland hefur aldrei talið flúor til heilsugjafa. Þýskaland: í borginni Kessel hafði farið fram tilraun i 18 ár sem leiddi til að flúor var bannaður af heilsufars- og siðferðilegum ástæðum. Grikkland: Enginn flúor. Holland hafnaði flúorblöndun eftir 23jaára tilraunir. ítalía flúorblandar hvergi vain sitt en reynri að minnka flúor á nokkrum stöðum með efnafræðilegum aðferð- um. Noregur bannar flúorblöndun en þeir búa við jafn frábært drykkjar- vatn eins og við íslendingar. Svíþjóð hafði í lOár gert tilraunir i Norrköping og leitaði siðan til Al- þjóða heilbrigðisslofnunarinnar og bað um staðfest'ngu á að flúor væri hættulaus, en slík staðfesting fékksi ekki. Svíar höfnuðu svo alfarið flúor- blöndun í nóvember 19"7?. Spánn hafnaði flúor mcðlögum. Sviss: Þar fór fram tilraun sem hófst árið 1959. í desember 1971 ráð- lagði svissneska heilbrigðisstjórnin að tilrauninni yrði hæti sem gagns- lausri. Þessa upptalningu læt ég nægja, lesendum til umhugsunar. Sigurður Herlufsen, Hafnarfirði. ÞAÐ ER DYRT AÐ SPARA Nú á einsog ævinlega að spara og spara í ríkisrekstrinum. Þessi sparnaðarárátta kemur vitaskuld niður á ýmsum opinberum stofnun- um, og er sinn tittlingaskiturinn klipinn af hverri. Taka margir stjórnarráðsmenn þátt í þeim skít- verkum, enda þarf sífellt að fjölga þeim til að skipuleggja sparnaðinn eins ognánar verður aðvikið. Þjóðminjasafn sem dæmi Ég vinn á einni hinna svokölluðu menningarstofnana, Þjóðminja- safninu, og tek það því sem dæmi um þolendur sparnaðarins. Enda mun ekki ósvipaða sögu að segja af skyldum stofnunum svo sem Lands- bókasafni, Listasafni, Þjóðskjala- safni, Þjóðleikhúsi, Sinfóníuhljóm- sveit, Útvarpi og raunar Háskólan- um, af því þar erekkiskólaskylda. Þjóðminjasafnið hefur ekki fengið að bæta við neinum fösturn safnverði síðan árið 1968. Það mun hinsvegar varla ofmælt, að á þessum árum hafi þjónustuhlutverk þess við innlénda og erlenda aðila tvöfaldast. Það er margfalt meira leitað þangað upplýsinga um allskyns atriði en áður var að sögn þeirra, sem þar hafa starfað lengst. Þetta þýðir, að langt- um meira af vinnutíma sérfræðings þess fer í ýmiskonar afgreiðslustörf, svo að enn minna verður úr fræðileg- um rannsóknum þeirra enella. Enda virðist sá skilningur mjög ríkjandi, að þeir eigi ekki að gera annað en passa, að safngripunum sé ekki stolið eða þeir skemmdir. En það er reynd- ar hlutverk sérstakra gæslumanna á opnunartíma sýningarsalanna. Það er e.t.v. hégómaskapur, en okkur þykir heldur leiðinlegt, að geta ekki sýnt erlendum starfsbræðrum okkar meiri afrek á sviði rannsókna á hinum fjölmörgu munum og öðrum heimildum, sem safn okkar geymir. En erlendis þykir það sjálfsagt, að sérmenntaðir safnverðir sinni að mestum hluta þvílíkum rannsóknum. Afleiðingin er sú, að upplýsingar okkar eru einatt reistar á lauslegum athugunum, sem gerðar eru jafn- óðum og heimildirnar berast. Sem betur fer reynast þær niðurstöður oftast nálægt hinu rétta, en við neyðumst þó yfirleitt til að hafa fyrirvara á, meðan nákvæm prófun hefurekkiátt sérstað. Annað mikilvægt hlutverk Þjóðminjasafnsins virðist að dómi stjórnvalda: að vera til sýnis fyrir erlenda þjóðhöfðingja og aðra pótin- táta. Af þeim sökum er safnið auðvitað nauðsynlegur gcymslu- staður, en vissulega þurfa þvílíkir gestir yfirleitt ekki á öðru en yfir- borðslegum skýringum að halda. Sparnaðarfyrirmœli En í sparnaðartillögum menntamála- ráðuneytisins er jafnvel vegið að þessu tvíþætta hlutverki, sem grunnfærinn skilningur hefur ætlað safninu; að vera geymsluskemma og sýningarskápur. Fjárbeiðni um viðhald safn- byggingarinnar er í tillögum ráðuneytisins lækkuð um 10 milljónir. En sakir reynsluleysis og lélegs efniviðar á byggingartíma hússins, árunum 1945—50, þarf sífellt að gera við það með ærnum kostnaði, svo að munum þess sé nokkurnveginn óhætt. Þá er lagt svo fyrir, að fjárbeiðni til gæslu og ræstingar skuli lækkuð um 1.2 milljónir. Það er lítið, sem hundstungan finnur ekki. Ætla mætti það þó lágmarkskröfu, að þessi sýningarstaður sé sómasamlega þrifinn og gripanna þokkalega gætt fyrir hugsanlegum þjófum eða þó e! ki væri nema handóðum börnum. Þriðja hjákátlega sparnaðarat- riðið er a.N skera fjárbeiðni til lyftu i húsið niður úr 18 millj. í 15. Safn- byggingin er á margan hátt óhentug (il -íns hrúks, enda voru arkitektarnir skki safnmenn. Nægir að minna á í hinar voðalcei. virkistrðppur, skélfingu allra lamaðra og fatlaðra. Ekki var heldur gert ráð fyrir neinum vinnu- herbergjum safnvarða þrátt fyrir til- mæli þáv. þióðminjavarðar, Matthí- asar Þórðaisonar, enda fyrrnefndur skilningur ujórnvalda á hlutverki safnsins greinilega hinn sami hjá arkilektunum. Hinsvegar var settur svolitill turn á bygginguna, líklega til samræmis við Gamla Garð. Arkitektarnir höfðu þó það brjóstvit að teikna lyftustokk í turninn, væntanlega svo að ekki þyrfti að rogast með sérhvern hlut i fanginu upp alla stiga, allt að 100 tröppur, í geymslurýmið í þessum annarlega turni. En í 30 ár hefur enn Kjallarinn Árni Björnsson engin lyfta komið í þennan stokk, og það var ekki fyrr en Magnús Kjartansson tók málið upp á Alþingi, að nokkur skriður komst á. En með því að nota bakdyr hússins gætu hreyfilamaðir m.a. komist með lyftunni upp á allar hæðir. Samkvæmt kostnaðaráætlun vantaði 18 milljónir í lyftuna, en hið háa ráðuneyti sker niður um 3 og hugsar sér líklega, að safnið kaupi lyftuna með afborgunum eða greiði inná hana hjá Bræðrunum Ormsson, þar til úr rætist í „efnahagsmálum þjóðarinnar" ellegar fái lyftuna sjálfa til sýnis, en fjármagn til að koma henni fyrir í stokknum bíði ereiosluafgangs hjá ríkissjóði. Fjórði niðurskurðurinn varðar svonefnd rannsóknarleyfi. Skv. samningum Félags íslenskra fræða við fjármálaráðherra frá 1976 og kjaradómi frá árslokum 1977 geta sérfræðingar safnanna átt rétt á slíku leyfi á 6 ára fresti, en lengd þess getur numið 8 mánuðum á launum, sé ekki farið utan. Aðspurður lýsti fullirúi fjármálaráðuneytisins því fyrir kjaradómi, að svo bæri að skilja, að ríkissjóður greiddi laun starfsmannsins sérstaklega þennan tima, þannig að stofnuninni væri kleift að ráða staðgengil á meðan. Nú er þetta klipið af, svo að hinu fá- menna starfsliði verður að fækka, meðan starfsmaður er í leyfi. Þess skal og getið, að enn á fjár- laga- og hagsýslustofnun eftir að krukka í þessar tölur, og er það sjald- an til hækkunar, síðan fjárveitinga- nefnd og loks Alþingi sjálft. Dælt er heima hvat Það væri ósanngjarnt að atyrða einungis núverandi ríkisstjórn fyrir skilningssljóa afstöðu i þessum málum, þótt hún hafi gert sig óvenju bera að fjandskap við menningar- stofnanir. Maður hafði þó heldur vonað, að þessi stjórn réðist ekki á þá samneyslu, sem rekstur menningar- stofnana rikisins óneitanlega er, né teldi menningarstefnu einungis varða kennslumál. En einsog áður sagði hefur ekki fengist fram bráðnauðsynleg fjölgun á starfsliði Þjóðminjasafnsins Í.12ár. Á þessu timabili hafa setið 'fjórar ríkisstjórnir og jafnan hefur neitunin verið rökstudd með nauðsyn sparnaðar, aðhalds og hagkvæmni í ríkisbúskapnum. Það er því fróðlegt að kynna sér, hvernig sá sparnaður hefur verið framkvæmdur á þeim stöðum, sem sparnaðarráðherrunum liggja næstir, sjálfu stjórnarráðinu. Af þvi er skemmst að segja, að frá árunum 1967—1979 hefur starfs- mönnum stjórnarráðsins fjölgað úr 150 í 300 eða um 100%. Til sam- ræmis við það ættu nú að vera 16 starfsmenn á Þjóðminjasafninu. Þó eru ótaldar þær stofnanir, sem hafa vaxið út úr stjórnarráðinu svosem Þjóðhagsstofnun og Framkvæmda- stofnun (sem hefur nú hálfan milljarð ,,eigin fjár"!!! til hús- byggingar) fyrir utan alla fjölgun i rikisbönkunum. Og aðalhlutverk alls þessa aukna starfsliðs er auðvitað að auka sparnað og hagkvæmni í ríkis- rekstrinum. Það er greinilega mjög dýrt að spara. Kurteisi, kvabb eða f rekja Maður hefur átt það til að gagn- rýna forstöðumenn nefndra menningarstofnana fyrir linkind og hógværð í kröfum á hendur fjár- málayfirvöldum. En þessi gagnrýni er naumast rétt- lát. Þetta eru kurteisir menn, sem ætlast til kurteisi og skilnings á móti. En góðmennskan gildir víst ekki." Viðbrögð hagsýslunnar gagnvart kurteislega rökstuddri beiðni virðast helst vera á þessa leið: „Þetta er góður maður, hann fær ekki neitt." Helsta ráðið mun vera að ofsækja og ergja ráðamenn svo með sífelldu jagi, nuddi og umsátri, að þeir að lokum andvarpi gnistandi tönnum: „Látið mannfjandann fá þetta, sem hann er að biðja um, svo að við losn- um einhverntímann við hann." En háttvísum mönnum er ekki láandi, þótt þeir kynoki sér við að taka þátt í þesskonar hanaslag. Hinsvegar fer hugsanleg dómgreind og réttsýni ráðamanna eðlilega halloka fyrir ágangi hinna frekustu. Eilrfðarmálin Annars er hæpið að kenna ríkis- stjórnum einum eða blindum og heyrnarlausum „bremsunefndum" um þetta ástand. í hinni máttugu fjárveitingarnefnd Alþingis siija nefnilega nokkrir hlunknr, sem eri; jafnvel valdameiri og við<kota\ rr en nokkumtímann ráðheirar. Þessir búrar vilja láta „óarðbær- ar" framkvæmdir sitja á hakanum fyrir hinu eilífa bulli um „efnahags- vanda þjóðarinnar" og verðbólguna, sem er öðru bulli verra. Með því er nefnilega reynt að koma þvi inn hjá fólki, að hægt sé að „!eysa" efna- hagsvandann til frambúðar, og á meðan verði flest annað að bíða (nema auðvitað brýnustu naðsynjar einsog smíði húss fyrir Fram- kvæmdastofnun). Það er t.d. oft vitnað til þess, að V-Þýskalandi hafi sloppið vel við margræddan efna- hagsvanda. Hvað sem hæft er í þvi, er engu minna fjasað um „efnahags- vanda" i þarlendum fjölmiðlum en hér. En auðvitað er og verður efna- hagsvandinn ævarandi einsog jafnan fyrr, meðan fólk á annað borð lifir og starfar. Og niðurskurður um nokkur hundruð milljónir til menningarstofnana breytir þar engu. Rikisstjórnum væri sæmra að gera myndarlega áætlun í þessum efnum og afla til hennar fjár með sérstökum skatti, sem ekki yrði notaður í annað. Það þyrfii ckkí að \era meira en and- virði einnar taal fyllingar af hensíni á hvern skatigrcið.mda á ári. Okkur er vorkunnarlaus: að greiða skatta, séu þeir notaðir i tramkvæmdir, sem sómi erað. Ánii Björnsson, þjóðháttafræðingur.

x

Dagblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið
https://timarit.is/publication/260

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.