Vísbending


Vísbending - 27.08.1999, Blaðsíða 1

Vísbending - 27.08.1999, Blaðsíða 1
ISBENDING rit um viðskipti og efnahagsmál 27. ágúst 1999 34. tölublað 17.árgangur Mafían Davíð Oddsson forsætisráðherra olli miklum vangaveltum í þjóðfélaginu með skörulegri ræðu á Hólahátíð nýlega. Rússneska mafían var honum sérstakt áhyggjuefni. Hvað svo sem hefur kveikt þessar áhyggjur er ekki úr vegi að skoða hvort íslendingum stafi einhver ógn af rússnesku mafíunni. Upphafið Þegar talað er um „mafíu" er yfírleitt átt við skipulagða glæpastarfsemi eða glæpafyrirtæki eins og hag- fræðingar vilja stundum nefna fyrir- bærið. Hugtakið varð til um 1865 til að lýsa hinum öflugu ítölsku Sikileyjar- fjölskyldum sem með ofbeldi og glæpsamlegu athæfí tókst að hafa nokkra stjórn á atvinnu- og efnahagslífi eyjarinnar og suðurhluta ítalíu. Hugtakið var svo síðar notað til að eyrnamerkja hópa sem stunduðu okurlánastarfsemi og fjárhættuspila- starfsemi og seinna framleiðslu og dreifíngu á áfengi á bannárunum í Bandaríkjunum. I dag er það einkum ólögleg starfsemi í Rússlandi eða starfsemi sem tengist rússneskum undirheimum sem fengið hefur mafíu- heitið. Viðskiptaleg áhrif Hagfræðilega skilgreiningin á mafíu er hópur sem notar glæpastarfsemi í hagnaðarskyni, beitir ofbeldi eða hótar ofbeldi, tryggir að meðlimir aðstoði ekki lögregluna og spillir yfirvöldum. Umræðan um mafíu tengist mjög oft ólöglegum mörkuðum fyrir fíkniefni þegar fjallað er um mafíu í dagblöðum. Starfsemi mafíunnar er y firleitt í kringum atvinnugreinar sem eru ólöglegar eins og okurlánastarfsemi, fjárhættuspil, eiturlyfjasala, smygl og fleira en getur einnig miðað að einokun í ákveðnum atvinnugreinum þar sem innganga nýrra aðila er hindruð og samkeppnisaðilum er ýtt út af markaðinum með ólöglegum hætti. I könnun sem gerð var meðal suður-ítalskra verktaka í byrjun þessa áratugar kemur fram að53%þeirrahöfðu dregið til baka tilboð sín í opinber verkefni vegna glæpsamlegra hótana eða vegna stjórnmálaþrýstings. Aðstæðurnar Sögulega séð hefur verið bent á að upptök mafíu megi aðallega rekja til þrenns konar tilvika: 1) þegar stjórnvöld missa völd, 2) þegar skrifræði í stjórnsýslunni er verulegt og 3) þegar möguleikar á ábata af ólöglegri starfsemi eru miklir. Það er skemmst frá því að segjaað öll þessi skilyrði voru fyrirhendi íRússlandiþegarkommúnisminnhrundi upp úr 1991. Spillingin og valdníðslan sem hafði verið ríkjandi í kommúnistaflokknum var einkavædd. Einkavæðingin sem átti að leysa allan vandann í Rússlandi gerði það að verkum að margir komust yfír mikið fjármagn fyrir Iítið annað en tengsl við flokkinn. Það má segja að það séu tveir hópar af rússneskum glæpamönnum, annars vegar skrifræðismafia sem hefur völd og hagnast á mútugreiðslum og smygli á eignum og auðlindum Rússlands (olíu, kolum, gasi og góðmálmum) og hins vegar byssubófar sem ganga um og heimta verndar- greiðslur og beita ofbeldi. Samkvæmt áætlun bandaríska dómsmálaráðuneytisins er talið að um 80% fyrirtækja og bankastofnana þurfi að greiða 10-20% af hagnaði sínum til glæpasamtaka fyrir „vernd". Árið 1993 var áætlað að um 5.000 glæpasamtök væru starfrækt í Rússlandi, þótt einungis 300 þeirra hafi ákveðið skipulag. Sérfræðingur í málefnum ítölsku mafíunnar hefur bent á að það sé varla hægt að kalla þessar rússnesku glæpaklíkur mafíu þar sem þær hefðu hvorki hugmyndafræði né skipulag ítölsku mafíunnar. Rússneskar glæpaklíkur hafa þó verið að taka á sig skipulagðari mynd og umsvif þeirra, eins og eftirfarandi dæmi sýna, eru margslungin. Sérstaklega hefur peningaþvætti mafínnar vakið athygli ekki síst þegar það er komið inn í vestrænt bankakerfi. Útrás Rússneska mafían hefur smám saman fært sig út fyrir mörk gömlu Sovétríkjanna. Oftast er talað um Austur-Evrópu í því sambandi en hennar hefur þó einnig orðið vart bæði í Asíu og Ameríku. Ungverjaland, sérstaklega höfuðborgin Búdapest, virðist vera vinsæl miðstöð mafíunnar ef marka má fréttaflutning. Einnig hafa bandarísk stjómvöld haft vaxandi áhyggjur af glæpastarfsemi sem tengist rússneskum innflytjendum, sérstaklega í Los Angeles og Brooklyn. Um miðjan þennan áratug var talið að rússneskir glæpamenn í Los Angeles væru á bilinu 600-800 manns. Þá lét svissneski ríkissaksóknarinn af störfum nýlega og varaði landsmenn sína sérstaklega við ítökum rússnesku mafíunnar í svissnesku athafnalífí en Genf er stundum nefnd sem ein af fjármála- miðstöðvum rússnesku mafíunnar. Rússneska mafían er þó sennilega stórtækust í smygli, allt frá fólki til íhluta í kjarnorkuvopn. Frændur okkar Danir hafa t.d. lengi talið að mafian sé á bak við stórtækt áfengis- og sígarettusmygl til landsins. Á hlutabréfamarkaði Peningaþvætti hefur alltaf verið hluti af mafíustarfsemi, en það miðar að hvítþvo illa fengið fé svo að hver sem er geti notað það hvar sem er. Yfirleitt hafa einkafyrirtæki sem eru í rekstri sem lítið eftirlit er haft með verið notuð í þessum tilgangi. Nýleg dæmi benda þó til að margar aðrar leiðir séu farnar í hreinsunarátakinu. Fyrir skömmu birtist grein í New York Times sem sagði frá Semyon Yukovich Mogilevich nokkrum en hann er þekktur rússneskur glæpamaður. Hann hefur á þrjátiu árum auðgast um 100 milljónir Bandaríkjadollara, að mestu með ólög- mætum hætti eins og fjársvikum, hórmangi og fíkniefhasölu. Mogilevich stofnaði fyrirtækið YBM í upphafi áratugarins en það var skráð í Kanada. (Framhald á síðu 2) 1 Rússneska mafían varð til á þessum áratug og hefur vaxið verulega þó enginn viti hversu miklið. 2 Þekkingarhagkerfí er hagkerfí sem snýst um hugvit en ekki handafl eins og framleiðsluhagkerfið. 3 Stefán Arnarson, sem er viðskiptafræðingur hjá Seðlabankanum, fjallarum beina erlenda fjárfestingu 4hér á landi. Hann greinir frá skiptinguhennar á milli kjördæma.

x

Vísbending

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísbending
https://timarit.is/publication/281

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.