Vísir - 06.05.1970, Blaðsíða 7

Vísir - 06.05.1970, Blaðsíða 7
VÍSIR. Miövikudagur 6. maí. 1970. c^flenningarmál Sigurður Jakobsson skrifar um kvikmyndir: Að halda á kvikmyndavél A lltaf er gleðiefni aö fá aö sjá íslenzkar kvikmyndir í kvikmyndahúsunum, svo sjald- an sem það nú gerist, þó ekki nema fyrir þC «öl£ eina að sfeúi vera til íslenoftrrsar sem gefa sig að kvikmyndagerð i einhverri mynd. Ósvaldur Knudsen er sennilega einna þekktastur íslenzkra kvikmynda gecðarrríanna og er þótt furðu- legt megi virðast oft álitinn sá ekn frambæriiegi. Nú hefur hann safnað saman fjórum ný- legum kvikmyndum og gert úr eina sýningu í Gamla bíói, og bera þær nöfnin „Heyrið vella á heíðúm hvéri", „Ein er upp til fja'lla". „Páll Isólfsson" og „Meö sviga lævi". | Tjað verður að segjast hreint út að Ósvaldur Knudsen er ekki mikitl kvikmyndagerðar- maður, og jafnvel ekki einu sinni amatör i meðallagi góður, Meö sviga fcevi. og liggja til þessa tvær megin- ástæður. t fyrsta tagi virðist hann ekki kunna einföldustu táaknileg undirstöðuatriði kvik- myhdagerðar eins og t.'d. að aldrei má hreyfa kvikmyndavél á móti hreyfingu myndefnis því þá verður myndin óskýr (I öil- um fjórum myndunum er hreyf- ing myndavélarinnar undantekh- ingarlaust frá hægri til vinstri, sama hver hreyfing myndelfhis- ins er.) I öðru lagi er engin þessara fjögurra mynda fugl eða fiskur efnislega séð, heldur einhvers konar hrærigrautur heimildarmyndar og fræðslu- myndar. Þegar bezt lætur má með góðum vrlja greina hekn- ildarkaflana frá fræðsluköflun- um, en þegar verst lætur er þessu tvennu sutlað saman og hrært i þannig að ógerningur er að fá snefil af viti í samansetn- inguna. Sem dæmi mætti taka „Heyrið vella á heiðuni hveri", þó ekki vegna þess að sú mynd sé dæmigerðari að þessu leyti en hinar, heldur aðeins til þess að hafa einhverja ákveöna for- sendu til að ganga út fra. I mið- hluta myndarinnar eru nokkrar fallegar myndir af hinum ýmsu tegundum hvera sem á íslandi eru, myndir sem eru fatlegar fyrst og fremst vegna þess að myndefnið er fagurt, en ekkH*»* vegna þess að Ósvaldur dragi a*ð nökkruleyt,- fram eða uridir- striki fegurð þess með sérr,„. stæðri myndatöku, hann stiiiir myndavélinni einfaldlega upp fyrir íraman hverina og lætur hana síðan suða í nokkrar' sek- úndur — fyrir framan og aftan þennan að mörgu leyti sæmi- lega vel gerða kafla er svo prjónað myndum af fólki á vappi í kringum ..hinn heknsfræga Geys; sem nú hefur tekið sér hvfld" -myndum af kófeveittum garðyrkjumönnum í gróðurhús- um, loftmyndum af hitaveitu- borginni Reykjavík o.s.frv. Vissulega ættj þetta ekki að vera ámælisvert, öM eru þessi fyrirbærj tengd hverunum á einhvern hátt; en gallinn er bara sá að Ósvald brestur hæfileika tH að tjá terigslin með kvik- myndavélinni. Hann sýnir að- eins yfirborð hlutanna og fær svo einhvern dáindismann eins og forseta. . jaröfræöiprófessor eða fuglafræðing ti'I þess að skyggnast undir yfirboröið og segja áhorfendum hvernig hiut- irnir eru innbyrðis tengdir. Það verður sem sagt að skýra út, og þá um leið afsaka, hvað kvikmyndarinn er að gera. En þetta er akkúrat ekki hlutverk kvikmyndarinnar, hún er sjálf- stætt tjáningartæki sem getur, ef réttur maður heldur á, tjáð aila skapaða hluti fuilt eins vel og í mörgum tilfetlum betur en hið talaða orð. Kvikmyndin þarf á engan hátt að byggja á öðrum tjáningarmeðulum en sjálfri sér tit þess að koma skilaboðum á framfæri. Það ætti enginn mað- ur að taka sér kvikmyndavél í hönd meö það fyrir augum að gera mynd fyrir almennan markað án þess að gera sér það Ijóst að hann er með apparat i höndunum sem gerir honum kleift, hafi haim hæfileika til, að tjá sig án þess að leita á náð- ir annarra tjáningarmeðala. En svona einföldum hlut virðist Ós- ¦valdur.^kki.hafa gert sér grein fyrir þrátt fyrir áratuga starf við kvikmyndagerð. ¦¦>..-*-.. ¦: ¦ ¦ ..-.¦¦... „TJeyrið veila á heiðum hveri" er eins og fyrr getur þvi miður ekkert einsdæmj hvað þessu viðvíkur, hinar myndirnar eru undir sömu s&kina seldar. í myndinni um rjúpuna fáum við að sjá nær- og fjarmyndir af rjúpum i ýmsum stellingum og hlusta á Þorstein Ö. Stephen- sén lesa upp riúpnakvæði JOnas- ar og Finn fuglafræðing lesa upp úr dýrafræðinni sinn fróð- letksmola eins og rjiipan sé haensnfugl og skipti um lit eftir ársta'ðum. t myndinni um Pál Isölfsson fáum við að sjá Pál Gylfi Grimdal skrifar um s|ónvarpið: Úr minnisbók leikstjóra 1"&ncæouþátt)arinn vx& tist forn- sagna siðastliöinn þriðjudag 'war gott dæmi um misskilning á eðJi og möguteikum sjónvarps. Þeir Óskar Haildörsson, Helgi SfeóK Kjartansson og Gunnar Benedifctsson höfðu ýmislegt fróðlegt og athyglisvert fram að færa um íslendingasögurnar, en þáttur þeirra hefði átt betur hekna í útvarpi en sjónvarpi. Þarna vottaði hvergi fyrir rök- ræðum eða skiptum skoðunum, heldur var aðeins spjallað fram og aftur í kynningarskyni um fornsögurnar atmennt bygg- ingu þeirra, stíl, mannlýsingar og fleim. Til þess að gera slíkt efni átagavert í sjónvaipi þarf meira tii en þrjá menn, þótt þeir séu allir fróðir um efnið og kunni að segja sæmilega vel frá. Það vantaði allt myndrænt efni, sem borið gætj uppi hálftíma sjónvarpsþátt. Myndin er aðall ajónvarps, en oröið aðeins til freicari áherzlu og skýringar. Þewii er of oft snúið við í sjðn- varpinu*'okkar, eins og lítiiega var drepið á í siðasta spjatlí. f þessu sambandi væri ekki úr vegi að minnast á Helgi- stundina á sunnudögum. Frá því að sjónvarpið tók til starfa hafa klerkar landsins skipzt á að pre- dika í 15 mínútur hverju sinni. En sá mikli Ijóður er á því ráði, að fimmtán mínútur geta orðið býsna langar í sjónvarpi þegar sama andlitið er á skerminum ailan tímann. Og i augum krakk- anna, sem sitja og biða með 6- þreyju eftir barnatímanum sin- um, er þessi stundarfjóröungur lengrj en eilifðin sjálf. Að minnsta kostj einn prestur hef- ur tekið mið af þessum aðstæð- um og ævirilega talað beint til barnanna, þegar hann hefur feng ið þáttinn til umráða. Það er í sjálfu sér góðra gjalda vert, svo langt sem það nær. En tvf- mæialaust er nauðsynlegt að gjörbreyta fyrirkomulagi Helgi- stundarinnar; reyna að túlka guösorð í myndum eða útbúa þáttinn á einhvern þann bátt, að hann haldi athygti fóiks i fimmt- án minútur. Á þessum siðustu, verstu og ókristilegu tímum veit ir víst ekki af, að kirkjan færi sér í nyt tækni áhrifamesta fjöl- miðilsins tii þess að koma boö- skap sínum á framfæri. Af efnj siðustu viku vakti myndin „Forvitnazt um Fetlini" mesta athygli. tslenzka heitið var ofurlítið villandi. Það gaf til kynna, að þarna væri á ferðjnni venjuiegur fræðsluþátt- ur 'um Fellini líf hans og starf. En hér var arinað og meira um að ræða. Myndin hét „Minnis- bók leikstjóra" og var gerð af Fellini s.iálfum. Rétta nafnið var nai\íl«ynlegt til útskýringar á byggingu myndarinnar og gerð altri. — Fellini lýsti meðal ann- ars snitldarlega hugleiðinguin sínum og geðhrifum um það leyti, sem nýjasta mynd hans. „Satyrieon", var í deiglurmi. I þeirri mynd, sem frumsýnd var á ' kvikmyndahátiðinni i Feneyjum i fyrra og hefur vakið gífurlega athygli og deilur, leít- ast Fellini við að sýna hinn heiðna anda, áður en kristin- dómurinn lagði á okkur skyldu- kvaðir. Hann segir frá hnignun Rómaborgar á dögum Nerós: borginni, þar sem nautnirnar eru teknar fram yfir siðferðið; þar sem yergjarnar konur dansa á götunum án minnstu blvgðun- arsemi, af því að orðið „synd" er enn ekki til. í siónvarps- myndinni fékkst bfurlítitl for- smekkur af óhugnantegu and- rúmslofti þessaraf óvenjulegu myndar; við fengum að blaða stundarkorn i minnisbók þess léikstjóra, sem mestur listamað- ur er talinn á sviði kvikmynda nú á dögum. Vonandi gefst tækifæri til að sjá „Satyricon" í einhverju kvikmyndahúsanna hér, áður en of langt urn liður. Forvitnin hef- ur sarmarlega verið vakin. iÍKaitf: Ósvaldur Knudsen ganga, Pál spila á orgel, Pál stjórna kór, Pál borða, Pái tate við vinj sína, Pál taka við Isó'Ifs- skála o.s.frv. En Ósvaldur virðist. ekkj treysta kvikmynd sinni til þess að tjá þessa ein- földu hiuti, heldur er enginn ó- merkilegri maður en sjálfur for- setinn fenginn til þess að segja áhorfendum hvað Páll er að gera í það og það skiptiö, þó flestum þeim sem séð hafa þessi atferli ætti að vera nokkurn veg- inn tjóst hvernig mannverur ganga og boröa og hvað er yfir- höfuð að gerast. Ösvatdi virðist :meira að segja um megn að segja ævisögu Páls skipulega, t.d. sýn- ir hann Pál snemma í myndinni í brunarústum fyrri Isólfsskál- ans og svo stuttu síöar skýtur skálinn upp kollinum óbrunn- inn með öilu eftir því sem bezt verður séð. Undarleg er sú árátta að enda sérhverja mynd með þvi að sýna stuttar svipmyndir úr myndinni eins og tit að rifja upp I stuttu máli um hvað var fjailað. Slfkar aðferðir eru afsakantegar og sjálfsagðar í kennslustundum í sköla, en ekki verður séð twaða tilgangi þær þjóna myndum af þessu tagf þar sem þær leggja aðeins áherzlu á og endurtaka ömurleikann. "V"msum kann að finnast hér hart a'ð orði kveðið um þennan afkastamesta kvik- myndageröarmann íslendinga, en annafs er várla kostur. Það er ékki unnt að finna eitt ein- asta bitastætt atriði í þessum fjórum kvikmyndum jafnvel þó leitað væri með logandi ljósi, og því engum greiði gerður, allra sízt höfundi, með þvi að hæla því slæma einungis vegna þess að það er íslenzkt. íslenzk- ir kvikmyndagerðarmenn, þó aldnir séu, verða að gera sér grein fyrir því að fótk fel'lur ekki lengur í stafi við það eitt að sjá íslendinga og þjóðleg ís- lenzk fyrirbæri á kvikmynd, sjá laudann hreyfast á tjaldinu og taia atveg eins og um útlending væri kð ræða. Nú á dögum verð- ur að gera meiri kröfur til ls- ienzkra kvikmyndagerðarmanna en þær einar að þeir geti hatdið á kvikmyndavél án þess að missa hana. að öðrum kosti eigmumst við aldrei frambæri- lega listamenn á þessu svidl.

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.