Tíminn - 18.08.1966, Blaðsíða 8

FIMMTUDAGUR 18. ágúst 1966
8
TÍMINN
Fiskrækt í fersku vatni hefur
færzt mjög í aukana á síðustu ár-
um hér á landi. Ríkið hefur kostað
miklu til við tilraunir í kollafirði,
sem virðast nú eftir nokkra byrj-
unarörðugleika og töluverðar efa-
semdir, ætla að bera mjög góðan
árangur. Einstök veiðifélög hafa
unnið að því í vaxandi mæli að
auka laxagengd í ám með klaki,
og einstaka maður hefur hrundið
af stað ræktun á vatnafiski í stöðu-
vötnum, og hafa þær sárafáu til-
raunir heppnazt prýðilega.
Þá hafa áhugamenn byrjað at-
hyglisverðar tilraunir á Snæfells-
nesi með laxaeldi. Samanlagt þýð-
ir þetta að hér á landi er að hefj-
Verið að mata bleikjuna á malaðri loðnu. (Tmamyndir GE>
Indriði G. Þorsteinsson:
Látum lax og bleikju
fylla árnar og vötnin
endum mikið í aðra hönd. Aukn
ræktun leiðir af séð andúð á rán-
yrkju, og þar sem veiði í stórum
og góðum laxám er í hættu vegna
netaveiði, þarf málið athugunar
við. Á síðari árum hafa gamlar
laxár verið vaktar til lífs með
ræktun. Eflaust hafa þær farið í
„eyði“ af mannavöldum á sínum
tíma. Og nú, þegar allir hafa á.huga
á að fylla vötn og ár af lífi á
ný, . getur það ekki átt langt í
land, að netaveiðin verði að vikja
á svæðum, þar sem hún stríðir
gegn þeim ræktunarsjónarmiðum,
sem nú og framvegis Verða í gildi.
Það hefur sýnt sig með stofn
setningu tilrauna- og eldisstöðv
arinnar í Kollafirði. að ráðamenn
þjóðfélagsins hafa hin giftusam-
legustu viðhorf til fiskeldismála.
Hafa þeir réttilega gert sér
grein fyrir því, að stórt átak þarf
að gera í þessum efnum, og þeim
verður aldrei reiknað það til fá-
vísi að hafa eitt nokkrum milljón
um í stofnkostnað við þjóðþrifa-
fyrirtekt sem þessa. Við höfum
lengi kostað miklu til skógræktar
i landinu. Hins beina arðs af því
ræktunarstarfi má kannski ienai
bíða, en hugsjónin er falleg engu
að síður. Þá er að vakna upp áhugi
fyrir grasrækt á sandfokssvæðum
og afrétti, og verður það seint
metið í krónum, frekar en skóg
ræktin, þótt þar sé um áhrifa-
mikla aðferð að ræða, sem svarar
sér skjótt. Um fiskeldi er aftur
á móti það að segja, þótt það til-
heyri landrækt almennt, að þar er
um hrein viðskipti að ræða, sem
reiknuð verða í tölum og töluleg-
um hagnaði. Það hefur komið fram
að næst liggur fyrir að sérmennta
menn í fiskeldi, þannig að þeir
geti síðan gefið leiðbeinihgar um
fiskeldisstöðvar sem víðast um
landið. f framhaldi af því ættu
klakstöðvar að geta risið upp við
helztu laxveiðiárnar, sem á þann
liátt gætu orðið sjálfum sér næg-
ar um fiskeldi.
ast nýr kapítuli í fiskrækt, sem á
eftir að hafa stórfelld áhrif hvað
sportveiði snertir og einnig renna
fótum undir nýja og skemmtilega
búgrein, sem er fiskeldi í tjörn-
um.
Svo virðist sem menn hafi kvið-
ið því, að laxinn, sem sleppt var
í Kollafjarðarstöðinni, kæmi ekki
aftur inn í tjarnir stöðvarinnar,
þegar sjávarvistinni væri lokið.
Hafi einhverjar efasemdir ríkt um
það atriði, þá sannar laxagangan
á þessu sumri, að óttinn var ástæðu
laus. Lax kemur alltaf aftur í það
vatn, sem honum er sleppt úr, og
virðist engu skipta, hvort um er
að ræða lítið eða mikið vatnsmagn,
sem rennur til sjávar. Hitt er ann-
að mál, að stundum hefur mönn-
um þótt langt að bíða árangurs
af klaki, og dæmi eru um, að klak
hafi ekki svarað sér, en það kemur
ekki mál við ratvísi laxins, og verð-
ur að leita annarra skýringa, eins
og affalla á seiðum, affalla í hafi
eða við ströndina. Hér er um að
ræða algjörar undantekningar
enda má telja næstum hundrað
prósent víst, að laxinn kemur allt-
af aftur.
Viðhorf fólks ' til fiskveiða,
hvort sem er í fersku vatni eða
sjó hefur löngum borið keim af
þeim spádómsvísindum sem menn
'dðhafa, þegar þeir eru að tala
um veður. Ætlar hann að kólna,
eða fer hann að hlýna, skyldi síld-
in vaða, eða lcemur hún ekki upp,
og ætlar laxinn að ganga i þess-
um stórstraum. Bátar eru taldir
misjafnlega happasælir og menn
misjafnlega veiðnir. Veiðimenn
vilja ganga með gömul höfuðföt og
hreisturstorknir hattar þykja góð
latína á sildveiðum. Eflaust er
meiri og langlífari hjátrú bundin
veiðum en nokkru öðru verki sem
nútímamaðurinn hefur um ’hönd,
þótt þekking og tækni síðustu ára
hafi þrengt svið hennar mjög. í
dag varðar engan um hvort síld
veður eða ekki. Hún er sótt sam-
kvæmt tilvísun mælitækja niður á
nokkurt dýpi, og fróðir menn fylgj'
ast með göngum hennar og aldri,
næstum eins og um væri að ræða
kýr í túnfætinum. Samt er þetta
styggur fiskur. Um laxinn gegnir
að vísu öðru máli. Hann verðúr
ekki sóttur með mælitækjum, en
vegna þeirrar áráttu sinnar að
sækja alltaf til sama staðar aftur,
má samt beita tækninni við hann.
Með ræktun er hægt að koma við
alveg árvissri aukningu í laxveiði-
ánum, og auka þannig við og bæta
þau hlunnindi, sem þar eru fyrir
hendi. Með ræktun er hægt að kom
ast hjá miklu af þeim afföllum,
sem seiðin verða fyrir í ánum, áð-
ur en þau ganga niður. Ef ein-
ungis göhguseiðum er sleppt í ár,
eiga þau að komast affallalítið til
sjávar, enda hafa þau á göngu-
aldri náð þeim þroska, að þeim
verður ekki eins margt að grandi,
eins og þeim seiðum, sem klekjast
út í ánum með eðlilegum hætti.
Ræktun gönguseiða er því mikils-
verður þáttur í því að efla laxa-
rækt. En þessari ræktun verður
ekki stunduð nema í sérstökum
stöðvum, eins og þeirri, sem nú
hefur verið byggð og verið er að
reisa í Kollafirði. Allur aðbúnaður
við klakið þarf að vera þannig, að
sem minnst tortímist af seiðunum
á því tveggja ára tímabili, sem
þau njóta eldisins. Er hér um svo
nýtt eldi að ræða, að nýjar og
betri aðferðir eru stöðugt að
koma í ljós. Hefur einn af tals-
mönnum eldisstöðvarinnar í Kolla-
firði látið þau orð falla, að ýms
tilhögun hefði orðið öðruvísi, ef
sú reynsla, sem fyrir í dag,
hefði verið mönnum Ijós í byrjun
uppbyggingarstarfsins. Þetta er að
vísu saga allra tilrauna, en samt
sýnir þetta, hve lítið er vitað um
fiskeldi og með hvaða hætti það
verður bezt stundað.
um í landinu sé orðin tugmilljóna
fyrirtæki árlega, er alls ekki að
sama skapi um að ræða almenna
ræktun ferskvatnsfiskjar í landinu.
Dýrar laxár eru mismunandi ár-
vissar með veiði og veiðivötn, sem
mörg hver eru vel í sveit sett hafa
ekki notið neinnar sérstakrar að-
hlynningar hvað klak snertir. Vax-
andi sportveiði, sem alls ekki er
lélegur atvinnuvegur fyrir þá, sem
leigja, hlýtur að kalla á ákveðn-
ari tök í fiskrækt. Það hefur sýnt
sig, að laxagengd í þeim ám, sem
einhver sómi hefur verið sýndur
í langan tíma, er nokkurn veginn
árviss, og þær ár eru raunar sterk-
asta sönnunin fyrir þeirri nauð-
syn að viðhalda laxi í veiðiánum
með jafnri og þéttri ræktun. Skipt-
ir engu máli í því efni, þótt uul
svokallaða „góða“ laxá er að ræða.
Það hefur sýnt sig, að veiði í þess
um góðu ám vill verða brokkgeng,
nema stöðugt sé verið að sleppa
seiðum í þær. Þá hefur það viljað
brenna við, að góðar laxár hafa
verið stórskemmdar með netaveiði
í vötnum, sem eiga afrennsli í þær,
eða ám sem í þær renna. Netá-
veiði er mikjð hagsmunamál ein-
stakra aðila, en þessir sömu aðil-
ar hafa einnig mikilla hagsmuna
að gæta hvað sportveiði snertir,
því eins og verðlagi er nú háttaö,
getur stangaveiðin gefið landeig-
Raunar hafa ýmsir einstaklingar
riðið á vaðið og byrjað tilraunir
á eigin spýtur, eins og við Búðaós
og Lárós á Snæfellsnesi, og er
ekki enn fullreynt hvernig tekst.
En þar er um virðingarvert braut
ryðjendastarf að ræða, og alveg
í anda þeirra stórátaka, sem fram
undan eru hér á landi í fiskeldis
málum. Þá hefur einstaka bóndi
hafið fiskrækt í landareign sinni
með óvæntum árangri. Á einni
jörð á Snæfellsnesi veiddust laxar
í fyrsta sinn í fyrrasumar, eftir
að bóndinn þar hafði byrjað klak
út í vötnum isem liggja í landar
eigninni og hafa afrennsli til
sjávar. Hann hefur sjálfur sagt
Bleikjan tekur hraustlega til matar síns.
Þótt sportveiði í ám og vötn-